Indonesia siết xuất khẩu tài nguyên chiến lược, doanh nghiệp Việt đối mặt nguy cơ đứt gãy nguồn cung

Trong bối cảnh Indonesia là một trong những nguồn cung than và dầu cọ lớn nhất của khu vực, sự thay đổi chính sách này được dự báo sẽ tạo ra tác động đáng kể đối với chuỗi cung ứng toàn cầu, đặc biệt với các doanh nghiệp nhập khẩu tại Việt Nam.

Indonesia muốn kiểm soát chặt dòng tiền từ tài nguyên chiến lược

Theo kế hoạch dự kiến, Indonesia sẽ thành lập các doanh nghiệp nhà nước chuyên trách xuất khẩu tài nguyên chiến lược. Các đơn vị này sẽ thay mặt Chính phủ trực tiếp thực hiện toàn bộ giao dịch bán hàng với đối tác quốc tế thay vì để doanh nghiệp tư nhân tham gia như trước đây.

Mục tiêu quan trọng nhất của chính sách là tăng cường quản lý nguồn tài nguyên thiên nhiên chiến lược, bảo đảm lợi ích quốc gia và duy trì ổn định kinh tế trong nước. Chính quyền Indonesia cho rằng việc tập trung quyền xuất khẩu vào các doanh nghiệp nhà nước sẽ giúp kiểm soát tốt hơn dòng tiền ngoại tệ, tránh thất thoát tài nguyên cũng như nâng cao hiệu quả thu ngân sách.

Bên cạnh đó, mô hình mới còn nhằm tăng cường giám sát các giao dịch thương mại quốc tế, đặc biệt trong lĩnh vực than đá và dầu cọ là hai ngành xuất khẩu chủ lực mang lại nguồn thu lớn cho Indonesia nhiều năm qua.

Theo đánh giá của phía Indonesia, cơ chế xuất khẩu hiện nay còn tồn tại nhiều lỗ hổng liên quan đến chuyển giá, khai báo không chính xác giá trị hàng hóa, thanh toán thiếu minh bạch hoặc tình trạng thất thoát ngoại hối từ doanh thu xuất khẩu. Việc đưa hoạt động xuất khẩu về một đầu mối nhà nước được kỳ vọng sẽ giúp hạn chế các hành vi gian lận thương mại và tài chính.

Không chỉ dừng ở than đá và dầu cọ, Indonesia còn có kế hoạch mở rộng cơ chế này sang các nhóm hàng tài nguyên chiến lược khác như sắt thép hợp kim và nhiều loại khoáng sản quan trọng. Theo dự thảo nghị định quản lý xuất khẩu, danh mục hàng hóa áp dụng cơ chế độc quyền có thể tiếp tục được điều chỉnh hoặc bổ sung thông qua các cuộc họp điều phối giữa các bộ ngành kinh tế và thương mại của Indonesia.

Lộ trình triển khai chính sách sẽ diễn ra theo hai giai đoạn. Từ ngày 1/6 đến 31/8/2026, các doanh nghiệp xuất khẩu hiện tại phải chuyển giao dần các giao dịch thương mại cho doanh nghiệp nhà nước chuyên trách. Trong thời gian này, các doanh nghiệp nhà nước sẽ tiến hành thiết lập quan hệ và ký kết hợp đồng với toàn bộ khách hàng quốc tế.

Bắt đầu từ ngày 1/9/2026, toàn bộ quyền hạn và trách nhiệm liên quan đến xuất khẩu tài nguyên chiến lược sẽ chính thức thuộc về các doanh nghiệp nhà nước. Theo dự thảo nghị định, quá trình chuyển đổi có thể kéo dài đến hết năm 2026, song sau thời điểm này, hoạt động xuất khẩu các mặt hàng chiến lược sẽ chỉ được phép thực hiện thông qua doanh nghiệp nhà nước chuyên trách.

Doanh nghiệp Việt cần gấp rút đa dạng hóa nguồn cung

Trước thay đổi lớn từ thị trường Indonesia, Thương vụ Việt Nam tại Indonesia đã khuyến nghị các doanh nghiệp trong nước chủ động xây dựng phương án ứng phó nhằm hạn chế rủi ro gián đoạn nguồn cung.

Theo đó, các doanh nghiệp nhập khẩu than đá, dầu cọ và nguyên liệu công nghiệp từ Indonesia cần nhanh chóng rà soát lại toàn bộ hợp đồng hiện có với đối tác xuất khẩu. Việc làm việc sớm với các bên liên quan như ngân hàng, đơn vị bảo hiểm và tổ chức giám định được xem là cần thiết nhằm bảo đảm tính pháp lý cũng như hạn chế nguy cơ đứt gãy giao hàng trong giai đoạn chuyển tiếp.

Một trong những rủi ro lớn nhất được cảnh báo là sự thay đổi cơ chế định giá và tính linh hoạt thương mại trên thị trường quốc tế. Trước đây, các giao dịch được thực hiện trực tiếp giữa doanh nghiệp xuất khẩu Indonesia và khách hàng nước ngoài. Tuy nhiên, khi toàn bộ hoạt động chuyển sang doanh nghiệp nhà nước, cơ chế đàm phán giá cả và giao hàng có thể thay đổi đáng kể.

Ngoài ra, nguy cơ gián đoạn nguồn cung cũng được đánh giá ở mức cao do quá trình chuyển giao diễn ra trong thời gian ngắn nhưng liên quan đến khối lượng giao dịch rất lớn. Đối với các doanh nghiệp Việt Nam phụ thuộc nhiều vào nguồn than và dầu cọ từ Indonesia, bất kỳ biến động nào cũng có thể tác động trực tiếp đến chi phí sản xuất và kế hoạch kinh doanh.

Trong bối cảnh đó, Thương vụ Việt Nam tại Indonesia khuyến nghị doanh nghiệp cần đẩy mạnh đa dạng hóa nguồn cung, chủ động tìm kiếm thêm các đối tác từ những thị trường khác nhằm giảm phụ thuộc vào một nguồn nhập khẩu duy nhất.

Song song với đó, doanh nghiệp cần thường xuyên cập nhật thông tin thị trường và theo dõi sát tiến trình triển khai chính sách của Indonesia để có phương án điều chỉnh kịp thời. Việc chuẩn bị sớm các kịch bản ứng phó được xem là yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp hạn chế rủi ro trước những thay đổi lớn trong thương mại tài nguyên khu vực.