Hội thảo: Góp ý dự thảo nghị định sửa đổi nghị định 95/2021/NĐ-CP và nghị định 83/2014/NĐ-CP về kinh doanh xăng dầu

Năm 2022 vừa qua, tình hình kinh tế khó khăn sau đại dịch Covid-19 cùng với những xung đột địa chính trị Nga - Ukraine đã ảnh hưởng nặng nề đến ngành kinh doanh xăng dầu. Chuỗi cung ứng nhiều lần bị gián đoạn, người dân không mua được xăng, dầu, các cây xăng đóng cửa hoặc bán nhỏ giọt, các đại lý bán lẻ phải bán xăng với mức chiết khấu “0 đồng”... tạo thành một hiện trạng hỗn loạn chưa từng có. 

Điều này cho thấy Nghị định 95/2021/NĐ-CP và Nghị định 83/2014/NĐ-CP về kinh doanh xăng dầu đã không làm tốt được vai trò điều tiết thị trường, thiếu tính linh hoạt khi tình hình kinh tế thay đổi bất ngờ. Chính vì vậy, dự thảo sửa đổi Nghị định này nhận được sự quan tâm đặc biệt của cộng đồng doanh nghiệp và người dân, với gần 300 doanh nghiệp tham gia buổi Hội thảo góp ý đến từ các tỉnh thành trên cả nước.

Đại diện Ban soạn thảo, ông Trần Duy Đông - Vụ trưởng Vụ Thị trường trong nước (Bộ Công thương) khẳng định Nghị định mới phải phù hợp nhất với bối cảnh thế giới, bối cảnh kinh tế xã hội trong nước, sát với các biến động thị trường và đảm bảo mục tiêu quản lý nhà nước nhưng phải làm sao tạo động lực và điều kiện cho doanh nghiệp phát triển, hài hòa lợi ích doanh nghiệp, người dân.

Dự thảo Nghị định sửa đổi đề xuất sửa đổi 12 nội dung chính trong nghị định 95/2021/NĐ-CP và nghị định 83/2014/NĐ-CP về kinh doanh xăng dầu bao gồm:

1. Công thức giá và điều hành giá xăng dầu
2. Thời gian điều hành, công bố giá
3. Quy định mức chiết khấu tối thiểu trong kinh doanh xăng dầu
4. Đề xuất cho phép các đại lý bán lẻ xăng dầu được lấy từ nhiều nguồn
5. Về quyền và nghĩa vụ của thương nhân phân phối và tổng đại lý kinh doanh xăng dầu
6. Về quyền và nghĩa vụ của thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu
7. Đề xuất ý kiến giao một đầu mối quản lý đối với mặt hàng xăng dầu (Bộ Công thương)
8. Quản lý và sử dụng Quỹ Bình ổn giá xăng dầu
9. Phương thức phân giao tổng nguồn xăng dầu tối thiểu
10. Dự trữ lưu thông bắt buộc
11. Rà soát các điều kiện về kinh doanh xăng dầu
12. Rà soát một số nội dung khác

Trong đó, các thương nhân bán lẻ quan tâm chủ yếu đến các vấn đề về công thức giá, thời gian điều hành và công bố giá xăng dầu, đề xuất mức chiết khấu tối thiểu cho thương nhân bán lẻ là từ 5-7% để đám bảo doanh nghiệp kinh doanh có lãi, đồng thời cần cho phép các đại lý bán lẻ xăng dầu được lấy hàng từ nhiều nguồn. Phát biểu tại hội thảo, ông Hà Thanh Tùng- Đại diện Công ty TNHH Vận tải xăng dầu Hà Giang cho biết, hội bán lẻ xăng dầu có 950 thành viên với khoảng 9.000 cửa hàng bán lẻ, chiếm 53% tổng số cửa hàng bán lẻ trên cả nước. Do đó, vai trò của khối thương nhân bán lẻ trong chuỗi cung ứng cũng cần được nhìn nhận đúng mức với quy mô và những đóng góp của họ với thị trường và xã hội. 

Đại diện các doanh nghiệp phân phối, ông Văn Tấn Phụng- Chủ tịch HĐQT CTCP thương mại dầu khí Đồng Nai cũng đề xuất cho các doanh nghiệp phân phối được lấy hàng từ nhiều nguồn, được phép mua bán giữa các thương nhân phân phối với nhau để tránh tình trạng thiếu hàng cục bộ. Ông cũng đề nghị thời gian điều chỉnh giá bán lẻ nên quay trở lại chu kỳ 15 ngày và xem xét lại tác dụng của quỹ Bình ổn giá, nếu không thực sự hiệu quả có thể bỏ.

Về phía các doanh nghiệp đầu mối có phát biểu của ông Nguyễn Hồng Nam- Ban Chính sách kinh doanh Petrolimex và ông Phạm Văn Thoại- Chủ tịch Sài Gòn Petro đều cho răng các doanh nghiệp đầu mối cũng gặp rất nhiều khó khăn do quy định phải dự trữ lưu thông tối thiểu 20 ngày. Bản thân việc nhập khẩu dầu với nhiều tàu lớn, chênh lệch tỉ giá giữa tiền Đồng và Đô-la Mỹ cùng với việc phải dự trữ lưu thông khiến cho các doanh nghiệp đầu mối bị lỗ tại rất nhiều thời điểm do đó không thể có chiết khấu tốt cho doanh nghiệp phân phối và bán lẻ được.

Góp ý tại Hội thảo, ông Bùi Ngọc Bảo - Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam cho rằng “Nghị định xây dựng càng bó thì càng khó cho thương nhân từ đầu mối đến bán lẻ, tạo ra nhiều rào cản cho doanh nghiệp. Không chỉ vấn đề chiết khấu mà quan điểm của Hiệp hội thì Nghị định 95 cần sửa đổi ít nhất 10 điều khoản. Đề xuất của các doanh nghiệp đều hợp lý trong bối cảnh hiện tại. Xây dựng Luật không thể duy ý chí. Chiết khấu là thỏa thuận giữa doanh nghiệp này với doanh nghiệp kia, không phải của Nhà nước cho nên không thể quy định lấy của doanh nghiệp này, chia cho doanh nghiệp khác”. 

Ông Bảo cũng cho rằng “cực chẳng đã” doanh nghiệp đầu mối mới không chia chiết khấu cho bán lẻ vì đầu mối không có mà chi phí, do đó khi tính toán giá xăng dầu cần phải tính đúng, tính đủ, bao gồm cả dự trữ lưu thông.

Hội thảo còn có sự tham gia của các chuyên gia kinh tế đã có nhiều năm kinh nghiệm nghiên cứu và làm việc với thị trường xăng dầu. 

TS Nguyễn Đình Cung- nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) thẳng thắn đánh giá, quản lý Nhà nước trong giai đoạn vừa qua về xăng dầu, về trái phiếu thể hiện sự yếu kém, nên để đứt gãy trên thị trường kéo dài. Ông Cung phát biểu: “Nên thành lập 1 thị trường tương đối cạnh tranh, rà soát lại điều kiện kinh doanh. Điều gì hạn chế cạnh tranh thì nên bỏ. Nhà nước chỉ nên quản về chất lượng, tiêu chuẩn, quy định an toàn. Nếu chưa bỏ được các quy định thì nên thành lập 1 hội đồng định giá, sau đó thuê công ty tư nhân định giá xác định giá hàng ngày, làm giá tham chiếu”.

Về hoạt động của Quỹ Bình ổn giá (BOG), các đại biểu tham gia hội nghị đều cho rằng quỹ này đã hoạt động không hiệu quả. Đi sâu vào vấn đề này PGS. TS Phạm Thế Anh - Trưởng Khoa Kinh tế học, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân đã thu thập số liệu, xây dựng mô hình so sánh cho thấy không chỉ trong năm 2022 mà trong suốt nhiều năm qua, quỹ BOG đã không thực hiện được vai trò của mình, thậm chí trong nhiều thời điểm, còn gây ra chênh lệch giá lớn hơn so với để thị trường tự vận hành. Ông cũng đưa ra kiến nghị Quỹ BOG chỉ nên hoạt động trong những tình huống đặc biệt khi nhà nước muốn trợ giá cho doanh nghiệp và người tiêu dùng, sử dụng nguồn thu vượt dự toán từ các khoản thu liên quan đến xăng dầu. Đồng thời, nên rút ngắn thời gian điều hành giá và tái cấu trúc thị trường xăng dầu theo hướng cạnh tranh hơn.

Dự thảo Nghị định sửa đổi Nghị định 95/2021/NĐ-CP và Nghị định 83/2014/NĐ-CP của Bộ Công Thương lần này rõ ràng, thẳng thắn và không ngại va chạm. Kết thúc hội thảo còn rất nhiều ý kiến phát biểu đã gửi đến Ban tổ chức nhưng do thời gian hạn chế không thể trao đổi trực tiếp. Điều đó cho thấy sự quan tâm của doanh nghiệp và người dân với vấn đề xăng dầu, đồng thời cũng là tín hiệu tốt về việc các doanh nghiệp sẵn sàng trao đổi, đối thoại.

Ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng Thư ký, Trưởng Ban Pháp chế VCCI, khẳng định những ý kiến này sẽ được tổng hợp để chuyển sang cơ quan soạn thảo để đóng góp vào quá trình xây dựng Nghị định sửa đổi. 

Ông Tuấn cũng chia sẻ: “Chúng tôi cho rằng, về quan điểm trong việc soạn thảo dự thảo Nghị định lần này, cần nhất quán quan điểm về cạnh tranh bình đẳng, tự do kinh doanh và công khai minh bạch. VCCI tin rằng khi mà đáp ứng yêu cầu này thì sẽ đáp ứng yêu cầu của doanh nghiệp, người dân”.