Hoang hóa đất đai

Từ những dự án ôm đất....

UBND TP. Hà Nội vừa có báo cáo gửi HĐND TP về kết quả thực hiện Nghị quyết số 04 ngày 8/4/2022 của HĐND thành phố về biện pháp đẩy nhanh tiến độ đầu tư, tập trung xử lý các dự án vốn ngoài ngân sách có sử dụng đất chậm triển khai. Trong số hơn 700 dự án chậm tiến độ, Hà Nội xem xét dừng 50 dự án với tổng diện gần 3.000 ha. Trong số này, đã có 32 dự án đã có quyết định thu hồi đất, bãi bỏ quyết định giao đất; 18 dự án còn lại đang chờ làm rõ một số nội dung liên quan.

Báo cáo của TP. Hà Nội nêu rõ, thành phố đã tiến hành rà soát đối với 712 (với diện tích hơn 5.000ha) dự án sử dụng vốn ngoài ngân sách có sử dụng đất nhưng chậm triển khai trên địa bàn. Tính đến 31/10/2023, trong đó, có 330 dự án (chiếm 46,3%) được đưa ra khỏi danh sách các dự án chậm triển khai (đã đưa đất vào sử dụng; đã, đang tham mưu trình thu hồi, chấm dứt dự án;...); 350 dự án (chiếm 49,2%) đã có chỉ đạo xử lý, kết luận thanh tra, kiểm tra, hậu kiểm; giao các đơn vị tiếp tục giám sát, đôn đốc nhà đầu tư đưa đất vào sử dụng;  32 dự án (chiếm 4,5%) còn phải tiếp tục thực hiện xử lý theo quy định của pháp luật. Dự kiến hoàn thiện trong tháng 12/2023.

Cụ thể, trong 135 dự án chưa có quyết định giao đất, cho thuê đất đã chấm dứt hoạt động đầu tư dự án, dừng triển khai hoặc chấm dứt việc giao chủ đầu tư nghiên cứu lập quy hoạch theo quy định 64 dự án.

Các dự án đã chấm dứt hoạt động có thể kể đến như: Dự án Bệnh viện đa khoa Quang Trung tại Khu đồng Đế Mơ, đường Tam Trinh, Yên Sở, Hoàng Mai của Công ty CP bệnh viện đa khoa Quang Trung; Văn phòng làm việc và cho thuê tại số 6 Đào Duy Anh, phường Phương Liên, quận Đống Đa của Công ty TNHH Việt Anh; Nhà ở liền kề tại ô đất TT- 05-VI, phường Dịch Vọng Hậu, quận cầu Giấy của Công ty CP Xây dụng và Phát triển cơ sở hạ tầng INDECO; Trung tâm thương mại và nhà ở Vai Réo tại xã Phú Cát, huyện Quốc Oai của CTCP thương mại và Dịch vụ Lã Vọng; Khu hỗn hợp văn phòng - thương mại, dịch vụ - nhà hàng và giải trí tại số 153 phố Yên Phụ, phường Yên Phụ, quận Tây Hồ của Tổng công ty Du lịch Hà Nội…

Đối với dự án Khu đô thị mới Nam đường 32 (Hoài Đức) của CTCP Đầu tư và Phát triển Lũng Lô 5, tháng 8/2022, UBND TP, Hà Nội đã có văn bản giao Thanh tra TP thanh tra toàn diện dự án. Đối với 404 dự án đã được Nhà nước giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dựng đất, UBND TP xem xét quyết định thu hồi đất, bãi bỏ quyết định giao đất, cho thuê đất, chấm dứt hoạt động 50 dự án (với tổng diện tích 2.879,3 ha).

Trong đó, 32 dự án đã có quyết định thu hồi đất, bãi bỏ quyết định giao đất; 18 dự án, UBND TP giao các Sở ngành TP và UBND các quận, huyện, thị xã làm rõ một số nội dung liên quan để xử lý, đảm bảo theo đúng quy định của pháp luật. Cụ thể, 32 dự án đã có quyết định thu hồi, bãi bỏ quyết định giao đất như: Khu đô thị Thanh Lâm - Đại Thịnh 1 và Khu đô thị Mê Linh - Đại Thịnh (huyện Mê Linh) của Tổng công ty Đầu tư phát triển nhà và đô thị (HUD); Dự án Khu đô thị mới Việt Á, xã Thanh Lâm (huyện Mê Linh) của Công ty cổ phần tập đoàn đầu tư thương mại công nghiệp Việt Á; Khu đô thị mới BMC, xã Đại Thịnh (huyện Mê Linh) của Công ty Vật liệu xây dựng và lắp ráp thương mại.

Khu đô thị mới Prime Group (Khu đô thị sinh thái Đại Thịnh) xã Đại Thịnh, xã Tráng Việt, huyện Mê Linh của Công ty cổ phần Prime Group; Khu nhà ở cao cấp Phương Viên (huyện Mê Linh) của Công ty CP Thương mại và Dịch vụ du lịch Phương Viên; Dự án Xây dựng khu biệt thự nhà vườn, xã Tiến Xuân (huyện Thạch Thất) của Công ty cổ phần đầu tư An Lạc; Dự án xây dựng biệt thự nhà vườn Thạch Thất của Công ty xây dựng Trường Giang; Biệt thự nhà vườn Thạch Thất của Công ty CPTM quốc tế Thành Như; Xây dựng HTKT khu biệt thự Sunny light tại xã Yên Bình (huyện Thạch Thất) của Công ty Cổ phần Ánh Dương.

Dự án Tổ hợp công trình công cộng, chung cư cao tầng tại 162 Nguyễn Văn Cừ, (quân Long Biên) của HTX Công nghiệp Thăng Long; Dự án tổ hợp văn phòng dịch vụ nhà ở tại số 5 đường Trường Chinh (phường Phương Liệt, quận Thanh Xuân) của Công ty Cổ phần VLXD và XNK Hồng Hà; Dự án trụ sở, văn phòng kết hợp bãi đỗ xe tại Khu đất đấu giá Xuân Đỉnh (quận Bắc Từ Liêm) của Công ty cổ phần Bất động sản AIC;…

Câu chuyện về các dự án chậm tiến độ, dự án treo trên địa bàn TP. Hà Nội không phải là vấn đề mới, nhưng để xử lý được những tồn tại trong việc dự án bỏ hoang lại là điệp khúc chưa có hồi kết... Các dự án treo nhan nhản khắp từ các quận, huyện ngoại thành Hà Nội cho đến các khu vực quận nội đô - nơi đất đai được ví như vàng.

Nguyên nhân dẫn đến dự án chậm tiến độ cũng muôn hình, vạn trạng: Chủ đầu tư không đủ năng lực (tài chính, kinh nghiệm); thủ tục phê duyệt dự án, quy hoạch, giấy phép xây dựng... kéo dài; thị trường thay đổi, nếu cứ theo phương án đầu tư cũ trước khi giao đất thì thua lỗ; vướng mắc trong công tác bồi thường giải phóng mặt bằng…

….đến những kẽ hở nghiêm trọng

Yếu kém trong quy hoạch, tùy tiện trong chấp hành pháp luật đất đai, áp lực phát triển nóng… đã biến hàng nghìn ha đất nông nghiệp cùng hàng trăm tỷ đồng đầu tư cho nhiều khu công nghiệp trở nên hoang hóa. Nhiều “nhóm lợi ích” đã xuất hiện từ đất, người ta ví von là những “bạch tuộc” đất. Quỹ đất thuộc hàng “đất vàng, đất bạc, đất kim cương” luôn trở thành đích ngắm của các nhà đầu tư.

Đất nước phát triển, chuyển mục đích sử dụng đất là nhu cầu rất lớn. Nhưng vấn đề nằm ở chỗ sự chuyển đổi ấy lâu nay, vẫn chưa đúng, chưa trúng và không mang lại hiệu quả. Nhiều nơi thu hồi xong bỏ hoang 5 - 7 năm chưa khai thác, chưa sử dụng, dẫn đến bần cùng hóa một số lớn nông dân mà không có khả năng chuyển đổi nghề nghiệp.

Không khó để nhận thấy vẫn còn đó không ít vụ việc lãng phí đất tại đô thị và nông thôn. Nhiều doanh nghiệp làm ăn không hiệu quả nhưng lại được giao rất nhiều đất, có những khu “đất vàng” trị giá lến đến hàng trăm, hàng nghìn tỷ đồng. Thậm chí, doanh nghiệp được giao đất nhiều đến mức sử dụng không hết, bỏ hoang hoặc cho tư nhân thuê lại với giá bèo bọt, trong khi người dân không có đất sản xuất. Chưa kể, rất nhiều sai phạm nghiêm trọng trong quản lý và sử dụng đất khi cổ phần hóa doanh nghiệp Nhà nước, gây thất thoát lớn tài sản quốc gia.

Lần theo những mối liên hệ, những quy trình chuyển đổi đất đai không khó nhận thấy, còn không ít kẽ hở để “con voi chui lọt lỗ kim” trong lĩnh vực này. Và lật lại những vụ án tham nhũng đất đai từ trước đến nay, sẽ thấy các sai phạm có đủ cung bậc, tính chất - từ không nắm vững luật pháp, vô cảm, thiếu tinh thần trách nhiệm, đến cố ý làm sai, tham nhũng... 

Thực tế cho thấy, trong quản lý đất đai, các định chế về giao đất và thu hồi đất còn những khoảng trống rất dễ đẩy những người được trao quyền ở lĩnh vực này “lầm lối”. Đất đai được coi là sở hữu toàn dân. Có giao đất tài nguyên đất mới được đưa vào sử dụng ở diện công và tư. Diện công tập trung vào các đề án công trình công cộng được quy hoạch. Diện tư tập trung cho dân cư, để ở, được phép chuyển nhượng, thực tế là mua bán có sự công nhận của pháp luật.

Xét theo 2 khía cạnh công tư đó, nếu đất đai được nghiêm chỉnh đưa vào các đề án thực - đáp ứng đúng các yêu cầu quốc kế dân sinh thì tài nguyên được khai thác, đưa lại sự phồn vinh cho đất nước, phúc lợi cho nhân dân. Nhưng cũng đất đai đó nếu bị những người có trách nhiệm xử lý, đưa vào những đề án “ảo” để rồi thành những nền nhà được phân lô rao bán, hay những phần đất “cống” cho các vị quan quyền nào đó, hoặc bớt xén cho bản thân thì chúng gia nhập vào thị trường bất động sản và làm giàu cho một số quan chức.

Vì được một số người hiểu đất đai là sở hữu toàn dân ở một nghĩa rất… vụ lợi, nên một thời gian dài, đất đai như những chùm khế ngọt ở khắp nơi (đô thị, miền núi, cả hải đảo…). Theo đó, ngày càng đông đội ngũ những người trong chính quyền và cả trong cơ quan công quyền có trách nhiệm liên đới trong việc hình thành đề án, quy hoạch - thường xuyên phải đối diện với cám dỗ của những “chùm khế ngọt” đang mời gọi trong tầm tay ấy.

Cũng vì thế, khi pháp luật về đất đai dần hoàn thiện, soi rọi vào thực tiễn, mới lộ rõ những gương mặt chiếm đất. Tham nhũng về đất đai đang dần được bóc gỡ với đủ loại đối tượng. Và, qua các vụ án mới thấy, những người “bứt hái khế”… ngày một đông.

Nhìn rộng vấn đề để khu biệt lại với Hà Nội qua hơn 700 dự án chậm tiến độ sẽ thấy, đây chỉ là một “phần nổi” trong những yếu kém về quản lý, sử dụng đất.

Theo quy định của Luật Đất đai, nếu dự án quá 1 năm không sử dụng đất hoặc chậm tiến độ quá 24 tháng theo tiến độ được duyệt thì sẽ bị thu hồi, nhưng trên thực tế, số dự án thu hồi được rất ít, việc chậm đưa đất vào sử dụng, không bảo đảm tiến độ dự án hay chậm nghĩa vụ tài chính với Nhà nước... đang gây ra nhiều hậu quả đối với kinh tế - xã hội. Trong số hàng trăm dự án treo ở Hà Nội, có không ít dự án đắp chiếu, bỏ hoang đến gần 20 năm.

Rõ ràng, trong quản lý đất đai, một thời gian dài, do trao quyền tự quyết định cho các cấp quận, huyện và phường, xã quá lớn, không có giám sát chặt chẽ, đã đưa công thổ quốc gia trở thành miếng bánh ngon cho những kẻ đặc quyền. Thế nên, đã đến lúc, cần thiết lập lại trật tự kỷ cương trong quản lý lĩnh vực này. Bằng không, những khu đất vàng, những đồng ruộng chuyển đổi thành các dự án nhà ở, sẽ chỉ sinh lợi cho một nhóm người.