Cần minh bạch thông tin đất đai

Trong báo cáo của Tổng Thanh tra Chính phủ Đoàn Hồng Phong tại kỳ họp thứ 6, Quốc hội khóa XV, về công tác phòng, chống tham nhũng năm 2023 nêu rõ, tình trạng tham nhũng, tiêu cực trên một số lĩnh vực còn diễn biến phức tạp, nổi lên là các sai phạm lớn trong lĩnh vực đất đai, đấu thầu, chứng khoán, trái phiếu doanh nghiệp, hoạt động ngân hàng, đăng kiểm, y tế... gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng; có sự câu kết, móc nối giữa cán bộ thoái hóa với doanh nghiệp, tổ chức để trục lợi...

Theo đó, đối với kết quả thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo, toàn ngành Thanh tra đã triển khai 9.382 cuộc thanh tra hành chính và 211.545 cuộc thanh tra, kiểm tra chuyên ngành. Qua thanh tra chấn chỉnh quản lý, kiến nghị hoàn thiện cơ chế, chính sách pháp luật trên nhiều lĩnh vực; phát hiện vi phạm về kinh tế 232.197 tỷ đồng, 1.031 ha đất; kiến nghị thu hồi 166.239 tỷ đồng, 483 ha đất; xuất toán, loại khỏi giá trị quyết toán do chưa thực hiện đúng quy định và đề nghị cấp có thẩm quyền xem xét xử lý 65.959 tỷ đồng, 548 ha đất. Đồng thời, kiến nghị xử lý kỷ luật hành chính 2.269 tập thể và 8.242 cá nhân; chuyển cơ quan điều tra xử lý hình sự 404 vụ, 459 đối tượng.

Toàn ngành tiến hành đôn đốc, kiểm tra việc thực hiện 10.860 kết luận và quyết định xử lý về thanh tra, đã xử lý, thu hồi 6.769 tỷ đồng, 30 ha đất; xử lý hành chính 3.867 tổ chức, 9.638 cá nhân; khởi tố 16 vụ, 34 đối tượng. Cơ quan hành chính Nhà nước các cấp đã giải quyết 23.023/29.277 vụ việc khiếu nại, tố cáo thuộc thẩm quyền, đạt tỷ lệ 78,6%. Qua giải quyết khiếu nại, tố cáo đã kiến nghị thu hồi cho nhà nước 11,8 tỷ đồng, 16,4 ha đất; trả lại cho tổ chức, cá nhân 463,8 tỷ đồng, 20,1 ha đất; khôi phục, đảm bảo quyền lợi cho 516 cá nhân; kiến nghị xử lý 532 người; chuyển cơ quan điều tra tiếp tục xử lý 42 vụ, 34 đối tượng.

Hiện nay, việc xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai được thực hiện theo các quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2020, Nghị định số 118/2020/NĐ-CP ngày 23/12/2021 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Xử lý vi phạm hành chính (Nghị định số 118/2020/NĐ-CP), Nghị định số 91/2019/NĐ-CP ngày 19/11/2019 của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất (Nghị định số 91/2019/NĐ-CP) và Nghị định số 04/2022/NĐ-CP ngày 6/1/2022 của Chính phủ về sửa đổi, bổ sung một số điều của các nghị định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai (Nghị định số 04/2022/NĐ-CP); tài nguyên nước và khoáng sản; khí tượng thủy văn; đo đạc và bản đồ.

Về cơ bản, hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai đã tương đối đầy đủ, giúp cho công tác này ngày càng đi vào nề nếp, tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong quản lý nhà nước về đất đai, hạn chế các vi phạm pháp luật, nâng cao hiệu lực, hiệu quả trong công tác quản lý Nhà nước về đất đai tại địa phương. Tuy nhiên, quá trình tổ chức thi hành các quy định trên, nhất là các nghị định về xử phạt vi phạm hành chính lĩnh vực đất đai đã bộc lộ nhiều khó khăn, vướng mắc, bất cập, cần được sửa đổi, bổ sung, bãi bỏ để phù hợp với thực tiễn thi hành.

Hệ lụy là một phần lớn giá trị đất đai đã bị rơi vào lợi ích nhóm, thất thoát nguồn thu ngân sách và gây ra những mâu thuẫn xã hội chồng chéo, thậm chí là bi kịch trong câu chuyện thu hồi, đền bù. Không ít dự án sau khi thu hồi đất, người dân bị đẩy vào tình thế bấp bênh về sinh kế, mờ mịt về tương lai khi các yêu cầu về bảo đảm điều kiện tái định cư, hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp, tìm kiếm việc làm mới không được thực hiện theo đúng quy định.

Không khó để chứng kiến những cuộc di cư của dòng người từ nông thôn vào đô thị với khát vọng đổi đời, gây quá tải ngày càng trầm trọng về cơ sở hạ tầng, chất lượng, môi trường sống của các khu vực này, kéo theo các mâu thuẫn xã hội gay gắt, kéo dài do quản lý bất cập về đất đai và các bất ổn xã hội.

Những vi phạm nghiêm trọng trong quản lý, sử dụng và khai thác đất đai trong thời gian qua được xem là điển hình khiến không ít cán bộ quản lý cấp cao từ Trung ương đến địa phương lần lượt vướng vòng lao lý. Hàng loạt cuộc thanh kiểm tra của Ủy ban Kiểm tra Trung ương, Thanh tra Chính phủ, các Bộ, ngành địa phương đã được tiến hành và chỉ rõ rất nhiều sai phạm nghiêm trọng dẫn đến thất thoát hàng ngàn, thậm chí, hàng chục ngàn tỷ đồng. Đây là một tín hiệu đáng mừng trong nỗ lực lập lại trật tự trong lĩnh vực đất đai nói riêng và cuộc đấu tranh chống tham nhũng của Đảng nói chung.

Nhiều vụ việc xử nghiêm được nhân dân đồng thuận, song đó vẫn là xử lý phần ngọn, bởi mấu chốt vấn đề phần gốc là làm sao danh sách những vụ án tham nhũng đất đai không kéo dài thêm? Làm sao quyền tiếp cận thông tin của người dân về tính minh bạch của đất đai được tôn trọng? Làm sao giữa bản quy hoạch với cuộc sống của người dân không còn khoảng cách? Làm sao những quy định của pháp luật về đất đai thực sự đi vào cuộc sống?! Quản lý đất đai chưa hiệu quả, điều mất đi không chỉ là tiền, nguồn lực phát triển mà lớn hơn là niềm tin của người dân về sự công bằng, nghiêm minh của pháp luật, về năng lực và sự công tâm của người quản lý...

Nghị quyết 18 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về đất được ban hành mới  đây với mục đích hạn chế tiêu cực, tham nhũng, vừa chống thất thu cho ngân sách, vừa đảm bảo quyền lợi cho người dân, nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng đất. Đặc biệt là giảm tình trạng khiếu kiện kéo dài, vượt cấp suốt nhiều năm qua. Nghị quyết 18 đặt ra yêu cầu bổ sung, hoàn thiện các quy định bảo đảm công khai, minh bạch như: Công khai giá đất, bắt buộc giao dịch qua các sàn giao dịch, thanh toán qua ngân hàng, không dùng tiền mặt; xử lý nghiêm các vi phạm...

Pháp luật cần minh bạch từ những văn bản quy định, không có điểm mù mờ để tham nhũng lách. Khi thực hiện lại càng cần đến sự minh bạch hơn, đó là tiêu chí của xã hội công bằng, văn minh mà chúng ta hướng tới. Bấy lâu nay, những kẽ hở pháp lý trong quản lý, sử dụng đất đai đều đã bộc lộ, được điểm mặt, chỉ tên rất rõ. Giờ là lúc các cấp, các ngành phải gấp rút bịt kín những kẽ hở này để đảm bảo tính minh bạch giữ sạch đất đai. Và minh bạch chính là tiêu chí của xã hội công bằng, văn minh, thịnh vượng mà chúng ta hướng tới.

Nếu tất cả yêu cầu về công khai, minh bạch được thực hiện nghiêm cẩn; nếu người dân được tham gia đóng góp ý kiến, quyết định và giám sát chặt chẽ việc quy hoạch, thu hồi, sử dụng đất; nếu chính quyền địa phương, cơ quan quản lý thực hiện đầy đủ, nghiêm túc trách nhiệm giải trình về mọi quyết định, mọi khâu trong quản lý, sử dụng đất đai… chắc chắn sự lạm quyền, độc quyền của cơ quan Nhà nước, của cá nhân có thẩm quyền, sự cấu kết của các nhóm lợi ích không thể xảy ra dễ dàng như vậy.