Hoàn thiện khung pháp lý điện gió hướng tới mục tiêu Net Zero

Tối ưu nguồn lực và giải quyết điểm nghẽn tồn đọng

Trong bối cảnh toàn cầu đang hướng tới mục tiêu trung hòa carbon, điện gió nổi lên như một nguồn năng lượng ưu việt được các chuyên gia chứng minh là nằm trong nhóm có phát thải carbon thấp nhất hiện nay, vượt trội hơn hẳn so với điện mặt trời, thủy điện hay điện từ nhiên liệu hóa thạch. Điều này đã củng cố vai trò cực kỳ quan trọng của điện gió trong hành trình thực hiện cam kết Net Zero vào năm 2050 của Việt Nam.

Quy hoạch điện VIII đã đặt ra những con số rất lớn với hàng chục GW điện gió trên bờ và ngoài khơi được phát triển trong giai đoạn tới thể hiện quyết tâm giảm phát thải mạnh mẽ. Tuy nhiên, để hiện thực hóa được quy mô phát triển khổng lồ này Việt Nam cần phải xây dựng một lộ trình triển khai cụ thể và chi tiết hơn ở từng giai đoạn một sự định hướng rõ ràng cho các nhà đầu tư.

Thực tế, từ các giai đoạn thí điểm trước đây, đặc biệt là cơ chế FIT 1 và FIT 2 đã giúp Việt Nam tích lũy kinh nghiệm nhưng cũng bộc lộ những điểm nghẽn nghiêm trọng. Việc triển khai gấp rút do thời gian thí điểm ngắn ngủi đã dẫn đến hệ quả là nhiều dự án điện gió thuộc giai đoạn FIT 2 tới nay vẫn chưa thể hoàn thành hoặc chưa được công nhận vận hành do hết hạn cơ chế từ năm 2021. Hơn 80 dự án đã xây dựng nhưng chưa được vận hành đang cần được rá soát và xem xét cơ chế phù hợp để sớm được giải quyết.

Việc tháo gỡ sớm cho các dự án tồn đọng này là cấp thiết đặc biệt trong bối cảnh mất cân đối cung cầu điện giữa hai miền Nam - Bắc. Mùa hè miền Bắc thường thiếu điện trong khi nguồn điện gió lại tập trung chủ yếu ở Tây Nguyên và Nam Trung Bộ.

Tình trạng này đặt ra nhu cầu cấp thiết về các giải pháp truyền tải điện từ Nam ra Bắc, đồng thời, cần áp dụng các biện pháp ngắn hạn như tiết kiệm điện điều tiết sản xuất hoặc chuyển tải một số ngành nghề vào khu vực có nguồn cung dồi dào để giảm áp lực cho hệ thống.

Mặc dù, có những vướng mắc thị trường năng lượng tái tạo của Việt Nam vẫn giữ được sức hút lớn. Nhiều doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài vẫn bày tỏ nguyện vọng mua lại hoặc gom các dự án điện gió điện mặt trời đã xây dựng nhưng chưa vận hành.

Điều này chứng tỏ, họ nhìn thấy một tương lai rõ ràng của điện gió Việt Nam đặc biệt khi cơ chế trong Quy hoạch điện VIII đã mở ra những hướng đi mới và lạc quan hơn cho thị trường.

Hoàn thiện cơ chế DPPA: Đòn bẩy cho sản xuất xanh và xuất khẩu

Một trong những cơ chế đột phá được cộng đồng doanh nghiệp quan tâm và kỳ vọng nhất hiện nay là mua bán điện trực tiếp (DPPA) thông qua hợp đồng PPA (hợp đồng mua bán điện giữa bên mua điện và bên bán điện) giữa doanh nghiệp sản xuất và đơn vị phát điện.

DPPA được xem là giải pháp quan trọng phù hợp với xu thế toàn cầu khi các tập đoàn lớn chuyển sang sử dụng điện xanh nhằm đáp ứng yêu cầu sản xuất xanh và các tiêu chuẩn xuất khẩu nghiêm ngặt sang các thị trường khó tính như châu Âu và Mỹ.

Nhu cầu về điện tái tạo đang tăng vọt khi hàng hóa xuất khẩu buộc phải chứng minh lượng carbon tiêu thụ trong quá trình sản xuất. Cơ chế DPPA sẽ giúp doanh nghiệp ký hợp đồng trực tiếp với các nhà máy điện gió điện mặt trời từ đó vừa đảm bảo nguồn cung ổn định vừa đáp ứng tiêu chuẩn môi trường của thị trường quốc tế một lợi thế cạnh tranh vô cùng lớn.

Về mặt chính sách, Việt Nam đã có dự thảo PPA nhưng vẫn còn một số bước cần hoàn thiện trước khi chính thức áp dụng. Các chuyên gia dự đoán, cơ chế này có thể hoàn thiện trong vòng một đến hai năm tới, sau khi các công đoạn thử nghiệm và điều chỉnh pháp lý được hoàn tất.

Bất kỳ chính sách mới nào cũng cần thời gian thử nghiệm và Việt Nam hoàn toàn có thể học hỏi kinh nghiệm quốc tế để triển khai thành công một cách nhanh chóng và hiệu quả.

Việc hoàn thiện khung pháp lý và xây dựng lộ trình rõ ràng cho phát triển điện gió không chỉ giúp tối ưu nguồn lực đã đầu tư mà còn tạo niềm tin vững chắc cho nhà đầu tư trong và ngoài nước. Đây không chỉ là câu chuyện của ngành điện mà còn là điều kiện tiên quyết để Việt Nam tiến gần hơn tới mục tiêu giảm phát thải và trung hòa carbon vào năm 2050 biến mục tiêu Net Zero thành hiện thực.