Hoàn thiện hành lang pháp lý cho kinh doanh đa cấp: Tăng cường quản lý, bảo vệ người tiêu dùng

Nghị định mới đang được xây dựng nhằm thay thế và thống nhất các quy định đang rải rác trong ba văn bản cấp nghị định gồm: Nghị định số 40/2018/NĐ-CP, Nghị định số 18/2023/NĐ-CP và Nghị định số 55/2024/NĐ-CP. Đây là bước đi cần thiết nhằm khắc phục những bất cập, tạo sự đồng bộ trong hệ thống pháp luật, phù hợp với Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 và chủ trương phân cấp, phân quyền được nêu tại các văn bản pháp lý mới ban hành trong năm 2025.

Đặc biệt, trong bối cảnh nhiều mô hình lừa đảo đang núp bóng hoạt động bán hàng đa cấp, nghị định mới là công cụ pháp lý quan trọng để tăng cường bảo vệ người dân, đảm bảo an ninh xã hội và môi trường kinh doanh minh bạch. Việc ban hành nghị định này còn đáp ứng yêu cầu cải cách hành chính theo các Nghị quyết 68/NQ-CP, 66/NQ-CP và Chỉ thị 16/CT-TTg, giúp đơn giản hóa các thủ tục liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Dự thảo Nghị định mới đang đề xuất nhiều nội dung sửa đổi, bổ sung đáng chú ý, trong đó có việc làm rõ khái niệm kinh doanh theo phương thức đa cấp, xác định mô hình quản lý dựa trên hệ thống người tham gia, thay vì đơn thuần dựa vào hình thức doanh nghiệp.

Một trong những điểm mới nổi bật là tăng mức ký quỹ bắt buộc từ 10 tỷ đồng lên 20–50 tỷ đồng, nhằm nâng cao năng lực tài chính và trách nhiệm của doanh nghiệp khi đăng ký hoạt động bán hàng đa cấp. Song song, dự thảo cũng đưa ra quy định nhằm ngăn chặn tình trạng mua bán giấy phép hoạt động, yêu cầu các doanh nghiệp phải đáp ứng điều kiện cụ thể để được cấp phép.

Nghị định cũng đề xuất nâng cao chất lượng đào tạo bắt buộc cho người tham gia bán hàng đa cấp, đảm bảo trang bị đầy đủ kiến thức pháp luật và hiểu biết đúng đắn về mô hình hoạt động. Việc quản lý trách nhiệm người tham gia – đặc biệt là nhóm cấp cao – cũng được quy định rõ hơn, hướng tới chuẩn hóa hành vi và nâng cao tính gương mẫu trong hệ thống tuyến dưới.

Ngoài ra, nghị định bổ sung quy định về điều kiện hoạt động của doanh nghiệp đa cấp tại từng địa phương, qua đó giúp cơ quan quản lý kiểm soát hiệu quả hơn, đặc biệt tại các địa bàn có nhiều người tham gia hoặc phát sinh tranh chấp.

Một nội dung quan trọng khác của Nghị định mới là cắt giảm, đơn giản hóa mạnh mẽ thủ tục hành chính. Cụ thể, dự thảo đề xuất bỏ thủ tục thông báo thay đổi Danh mục hàng hóa kinh doanh theo phương thức đa cấp và thay thế thủ tục kiểm tra cấp xác nhận kiến thức pháp luật bằng cơ chế kiểm tra kiến thức linh hoạt, dễ thực hiện hơn. Thời gian xử lý các thủ tục hành chính liên quan dự kiến sẽ giảm đến 50%.

Trong xu thế phân cấp, phân quyền đang được thúc đẩy mạnh mẽ theo Luật Tổ chức Chính phủ và Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025, Bộ Công Thương cũng đề xuất giao nhiều thẩm quyền về cho cấp tỉnh. Các nội dung được phân cấp gồm: công nhận chương trình đào tạo pháp luật về bán hàng đa cấp, tổ chức kiểm tra kiến thức pháp luật cho người tham gia, giám sát cơ sở đào tạo và thông báo chấm dứt hoạt động đa cấp tại địa phương.

Việc phân cấp này không chỉ giúp rút ngắn quy trình, giảm tải cho cơ quan trung ương mà còn tăng tính chủ động, linh hoạt của địa phương trong công tác quản lý, đặc biệt tại các khu vực đang phát sinh nhiều hoạt động kinh doanh đa cấp có dấu hiệu rủi ro.

Tổng thể, dự thảo Nghị định mới không chỉ đáp ứng yêu cầu cấp bách trong việc bịt lỗ hổng pháp lý mà còn thể hiện định hướng quản lý hiện đại, minh bạch, dựa trên nguyên tắc bảo vệ người tiêu dùng, nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp và phát huy vai trò của chính quyền địa phương trong giám sát, xử lý vi phạm. Nghị định sẽ giúp khắc phục những bất cập pháp lý, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng mà còn góp phần cải thiện môi trường kinh doanh, đảm bảo sự minh bạch và phát triển bền vững của thị trường bán hàng đa cấp tại Việt Nam.