Hỗ trợ lãi suất cho dự án xanh: Cú hích chính sách cho kinh tế tư nhân Việt Nam

Đây được xem là một định hướng chính sách có ý nghĩa quan trọng, khuyến khích khu vực kinh tế tư nhân chuyển đổi mô hình phát triển theo hướng bền vững, đồng thời thể hiện quyết tâm của Chính phủ trong việc kết hợp mục tiêu tăng trưởng với trách nhiệm xã hội và bảo vệ môi trường.

 ESG – “tấm hộ chiếu” để hội nhập và nâng cao giá trị doanh nghiệp

Trong nhiều năm qua, khu vực kinh tế tư nhân đã chứng minh vai trò trụ cột trong nền kinh tế Việt Nam, đóng góp khoảng 40% GDP, hơn 30% tổng thu ngân sách và tạo việc làm cho hàng chục triệu lao động. Tuy nhiên, khi xu thế toàn cầu chuyển dịch sang tăng trưởng xanh và kinh tế tuần hoàn, doanh nghiệp Việt Nam phải đối mặt với áp lực đổi mới mô hình sản xuất – kinh doanh.

Khó khăn lớn nhất nằm ở nguồn vốn. Việc đầu tư vào sản xuất sạch, công nghệ tiết kiệm năng lượng hay mô hình tuần hoàn đòi hỏi chi phí ban đầu rất cao. Trong thực tế, không ít dự án tiềm năng bị trì hoãn hoặc “đắp chiếu” vì lãi suất vay thương mại vượt quá khả năng chịu đựng.

Dự thảo nghị định lần này quy định mức hỗ trợ lãi suất 2%/năm đối với các khoản vay bằng đồng Việt Nam để triển khai dự án xanh. Đây được kỳ vọng sẽ là cú hích quan trọng, giúp doanh nghiệp giảm chi phí vốn, mạnh dạn đổi mới sản xuất – kinh doanh và nâng cao sức cạnh tranh, đồng thời phù hợp với cam kết của Việt Nam về mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

Không chỉ tập trung vào doanh nghiệp vừa và lớn, chính sách còn mở rộng cho cả hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh – lực lượng chiếm tỷ trọng lớn trong nền kinh tế phi chính thức. Điều này cho thấy định hướng không để bất kỳ thành phần nào bị bỏ lại phía sau trong tiến trình xanh hóa. Từ mô hình sản xuất nhỏ lẻ, kinh doanh gia đình đến doanh nghiệp niêm yết, tất cả đều có cơ hội tiếp cận dòng vốn hỗ trợ.

Một điểm nổi bật trong dự thảo nghị định là gắn chính sách hỗ trợ lãi suất với yêu cầu áp dụng khung tiêu chuẩn môi trường, xã hội, quản trị (ESG). Đây là bộ tiêu chuẩn quốc tế ngày càng được các nhà đầu tư, quỹ tài chính và người tiêu dùng quan tâm.

Trong bối cảnh hội nhập, ESG không chỉ là lựa chọn mà trở thành điều kiện tiên quyết. Các thị trường lớn như Liên minh châu Âu, Hoa Kỳ, Nhật Bản… đều có quy định nghiêm ngặt về phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm xã hội. Doanh nghiệp Việt Nam nếu không đáp ứng được sẽ gặp khó trong việc tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Việc gắn kết hỗ trợ lãi suất với tiêu chuẩn ESG thể hiện sự đồng hành của Nhà nước trong chia sẻ rủi ro tài chính cùng doanh nghiệp, đồng thời tạo động lực để doanh nghiệp chú trọng yếu tố công bằng xã hội, minh bạch quản trị. Đây cũng là cơ hội để các doanh nghiệp xây dựng thương hiệu bền vững, nâng cao uy tín trên thị trường vốn và thu hút thêm đầu tư quốc tế.

Các chuyên gia tài chính nhận định, dự thảo nghị định có thể tạo nên một hệ sinh thái mới: ngân hàng thương mại trở thành kênh dẫn vốn xanh; chính quyền địa phương đảm nhiệm giám sát và xác nhận dự án; còn doanh nghiệp là trung tâm sáng tạo và thực thi. Sự liên kết này không chỉ thúc đẩy vốn chảy đúng hướng, mà còn bảo đảm các khoản vay thực sự phục vụ mục tiêu phát triển bền vững, hạn chế tình trạng lợi dụng ưu đãi để đầu cơ ngắn hạn.

Cần xây dựng bộ tiêu chí dự án xanh quốc gia

Tuy nhiên, dự thảo cũng đặt ra những thách thức lớn. Trước hết là khâu xác định và thẩm định dự án xanh. Việc phân loại theo tiêu chuẩn quốc tế vốn phức tạp, đòi hỏi cơ chế minh bạch, nếu không sẽ dễ dẫn tới tình trạng “xanh giả”.

Tiếp theo là vấn đề ngân sách. Với các tỉnh tự cân đối, việc bố trí chi hỗ trợ lãi suất cần được cân nhắc kỹ để không ảnh hưởng đến các nhiệm vụ chi khác. Với các địa phương chưa tự cân đối, phụ thuộc ngân sách trung ương có thể khiến tiến độ giải ngân chậm.

Ngoài ra, cho vay dự án xanh thường có thời gian hoàn vốn dài, lợi nhuận chưa rõ ràng, do đó năng lực quản trị rủi ro tín dụng của ngân hàng thương mại cũng cần được nâng cao. Nếu chỉ chạy theo tăng trưởng tín dụng mà bỏ qua thẩm định thực chất, nguy cơ nợ xấu sẽ gia tăng.

Để khắc phục, giới chuyên môn đề xuất cần xây dựng bộ tiêu chí dự án xanh quốc gia dựa trên thông lệ quốc tế nhưng phù hợp điều kiện Việt Nam, công khai trên cổng thông tin điện tử để bảo đảm minh bạch. Đồng thời, nên huy động tổ chức trung gian độc lập tham gia thẩm định ESG, giảm tải cho cơ quan quản lý và tăng tính khách quan.

Về dài hạn, hỗ trợ lãi suất cần kết hợp với các công cụ tài chính xanh khác như phát hành trái phiếu xanh, quỹ bảo lãnh tín dụng xanh hay ưu đãi thuế cho doanh nghiệp áp dụng ESG. Chỉ khi hình thành hệ sinh thái tài chính xanh đa tầng, doanh nghiệp mới có thể yên tâm đầu tư lâu dài.

Thông điệp xuyên suốt từ dự thảo chính sách là Chính phủ đồng hành cùng doanh nghiệp trên con đường phát triển xanh, nhưng doanh nghiệp cũng phải cam kết thực hiện trách nhiệm môi trường – xã hội – quản trị một cách thực chất. Hỗ trợ lãi suất không phải là “món quà cho không”, mà là cơ chế khuyến khích đổi mới, buộc doanh nghiệp thay đổi để hội nhập sâu hơn.

Trong tương lai, nếu chính sách được thông qua và triển khai hiệu quả, nền kinh tế Việt Nam có thể kỳ vọng vào những chuyển biến tích cực: giảm phát thải, tiết kiệm năng lượng, nâng cao chất lượng sản phẩm, mở rộng thị trường xuất khẩu và đặc biệt là tạo dựng hình ảnh quốc gia có trách nhiệm trong cộng đồng quốc tế.

Bài toán phát triển bền vững chưa bao giờ dễ dàng, nhưng với khung pháp lý đang được xây dựng, cùng sự phối hợp của ngân hàng, chính quyền địa phương và doanh nghiệp, Việt Nam hoàn toàn có thể biến thách thức thành cơ hội, tiến bước vững chắc trên con đường xây dựng nền kinh tế xanh và thịnh vượng.