Hệ thống truy xuất nguồn gốc mở thêm dư địa tăng trưởng cho doanh nghiệp

Đòn bẩy nâng cao năng lực cạnh tranh

Trong nhiều năm trở lại đây, truy xuất nguồn gốc không còn là một khái niệm xa lạ, đặc biệt với các doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu hoặc xuất khẩu sang những thị trường có yêu cầu khắt khe về tiêu chuẩn kỹ thuật, môi trường và an toàn tiêu dùng. Tuy nhiên, ở thị trường nội địa, việc triển khai truy xuất nguồn gốc vẫn mang tính phân tán, thiếu một nền tảng thống nhất, khiến doanh nghiệp phải tự đầu tư giải pháp riêng lẻ, còn người tiêu dùng gặp khó trong việc tiếp cận thông tin đáng tin cậy. Sự ra đời của Hệ thống truy xuất nguồn gốc được xem là nỗ lực của cơ quan quản lý nhằm tạo lập một “hạ tầng mềm” dùng chung, giúp chuẩn hóa cách thức xác thực thông tin hàng hóa trên phạm vi toàn thị trường.

Được xây dựng theo định hướng lấy doanh nghiệp và người tiêu dùng làm trung tâm, Hệ thống đóng vai trò như một cầu nối số giữa các chủ thể của thị trường, nơi thông tin về sản phẩm được minh bạch hóa thông qua các công cụ xác thực điện tử, điển hình là mã QR. Với thao tác quét đơn giản, người tiêu dùng có thể tiếp cận các dữ liệu liên quan đến nguồn gốc nguyên liệu, quá trình sản xuất, lưu thông và phân phối sản phẩm, từ đó gia tăng khả năng nhận diện hàng hóa chính hãng và hạn chế rủi ro mua phải hàng giả, hàng kém chất lượng. Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp có thêm một kênh chính thức để khẳng định uy tín thương hiệu, bảo vệ tài sản vô hình là niềm tin thị trường, yếu tố ngày càng có giá trị trong bối cảnh cạnh tranh khốc liệt.

Việc triển khai Hệ thống truy xuất nguồn gốc cũng là bước cụ thể hóa một trong sáu nhiệm vụ tiên phong mà Thủ tướng Chính phủ giao cho ngành Công Thương, đặc biệt là tiên phong trong tuyên chiến với hàng giả, buôn lậu, gian lận thương mại và gian lận xuất xứ hàng hóa, đồng thời tiên phong trong số hóa, hiện đại hóa phương thức quản lý nhà nước. Thay vì phụ thuộc chủ yếu vào tiền kiểm, Hệ thống tạo điều kiện để chuyển mạnh sang hậu kiểm có trọng tâm, trọng điểm, dựa trên dữ liệu thời gian thực và phân tích rủi ro, qua đó vừa nâng cao hiệu lực quản lý, vừa giảm gánh nặng thủ tục cho doanh nghiệp tuân thủ tốt.

Theo lộ trình được công bố, Hệ thống sẽ vận hành chính thức từ ngày 23/12/2025 và bắt buộc áp dụng đối với một số nhóm hàng hóa từ ngày 01/01/2026. Việc bắt buộc truy xuất nguồn gốc sẽ tập trung trước hết vào các nhóm sản phẩm có mức độ rủi ro cao, có tác động trực tiếp đến sức khỏe con người, môi trường và trật tự an toàn xã hội, như hóa chất và sản phẩm chứa hóa chất, tiền chất công nghiệp, tiền chất thuốc nổ, vật liệu nổ công nghiệp, nguyên liệu và sản phẩm thuốc lá. Cách tiếp cận theo lộ trình, dựa trên đánh giá rủi ro, được đánh giá là phù hợp với điều kiện thực tiễn, vừa bảo đảm mục tiêu quản lý, vừa hạn chế tối đa chi phí phát sinh cho doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Định hình môi trường kinh doanh minh bạch, bền vững

Ở góc nhìn của doanh nghiệp, truy xuất nguồn gốc không chỉ là nghĩa vụ tuân thủ, mà ngày càng trở thành một lợi thế cạnh tranh. Trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến chất lượng, an toàn, xuất xứ và tính bền vững của sản phẩm, minh bạch thông tin không còn là lựa chọn mang tính tự nguyện, mà là điều kiện cần để duy trì và mở rộng thị phần. Việc Bộ Công Thương cung cấp một nền tảng truy xuất nguồn gốc thống nhất giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí đầu tư ban đầu, đồng thời tiếp cận các chuẩn dữ liệu chung, tạo thuận lợi cho việc tích hợp với các hệ thống quản trị nội bộ và các nền tảng số khác trong tương lai.

Đối với nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa, vốn gặp khó khăn về nguồn lực tài chính và nhân sự công nghệ, Hệ thống truy xuất nguồn gốc được kỳ vọng sẽ đóng vai trò như một “bệ đỡ” trong tiến trình chuyển đổi số. Thay vì phải tự xây dựng từ đầu các giải pháp quản trị dữ liệu phức tạp, doanh nghiệp có thể từng bước làm quen với việc số hóa thông tin sản phẩm, chuẩn hóa quy trình và nâng cao năng lực quản trị, qua đó cải thiện khả năng tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng trong nước và quốc tế.

Không chỉ hỗ trợ doanh nghiệp và người tiêu dùng, Hệ thống còn là công cụ quan trọng đối với cơ quan quản lý nhà nước trong công tác giám sát thị trường. Việc doanh nghiệp khai báo và cập nhật thông tin theo chuẩn dữ liệu thống nhất giúp cơ quan chức năng có thêm nguồn dữ liệu để phân tích xu hướng, nhận diện sớm các dấu hiệu rủi ro, từ đó nâng cao hiệu quả thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm. Đây cũng là tiền đề để xây dựng cơ sở dữ liệu lớn phục vụ công tác điều hành dựa trên dữ liệu, phù hợp với yêu cầu cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số toàn diện của Chính phủ.

Về dài hạn, việc triển khai Hệ thống truy xuất nguồn gốc không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa có hiệu lực từ ngày 01/01/2026, mà còn góp phần định hình một môi trường kinh doanh minh bạch, nơi các doanh nghiệp làm ăn chân chính được bảo vệ, còn những hành vi gian lận từng bước bị thu hẹp “đất sống”. Khi niềm tin thị trường được củng cố, chi phí giao dịch giảm xuống và thông tin trở nên đối xứng hơn, nền kinh tế sẽ có thêm động lực để phát triển theo hướng bền vững, hiệu quả và có trách nhiệm.

Trong thời gian tới, Bộ Công Thương cho biết sẽ tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành, địa phương, hiệp hội ngành hàng và cộng đồng doanh nghiệp để hoàn thiện Hệ thống, tổ chức tập huấn, hướng dẫn sử dụng, đồng thời rà soát và hoàn thiện khung pháp lý, tiêu chuẩn, quy chuẩn liên quan. Với cách tiếp cận đồng bộ từ chính sách, hạ tầng đến thực thi, Hệ thống truy xuất nguồn gốc được kỳ vọng không chỉ là một công cụ quản lý, mà còn là đòn bẩy quan trọng giúp doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh, chủ động thích ứng với các chuẩn mực mới của thị trường trong nước và quốc tế, từ đó mở rộng dư địa tăng trưởng trong giai đoạn phát triển tiếp theo.