Hệ sinh thái khởi nghiệp đưa startup Việt vươn tầm quốc tế

Những điểm nghẽn kìm hãm khát vọng khởi nghiệp

Trong bức tranh kinh tế đầy sôi động của những ngày đầu năm 2026, Việt Nam tiếp tục khẳng định vị thế là một trong những trung tâm khởi nghiệp năng động nhất khu vực Đông Nam Á về mặt số lượng.

Tuy nhiên, khi nhìn sâu vào bản chất của sự phát triển này, chúng ta dễ dàng nhận thấy một nghịch lý đang tồn tại trong khi ý tưởng sáng tạo tuôn trào và đội ngũ kỹ sư trẻ không ngừng lớn mạnh, thì khả năng vươn ra thị trường quốc tế của các startup lại đang bị ghì chặt bởi những nút thắt về thể chế và nguồn lực.

Hệ sinh thái khởi nghiệp của chúng ta đang phát triển theo chiều rộng nhưng lại thiếu hụt nghiêm trọng về chiều sâu bền vững, khiến nhiều doanh nghiệp tiềm năng rơi vào trạng thái hụt hơi ngay tại thời điểm vàng để bứt phá.

Điểm nghẽn lớn nhất và cũng là nỗi trăn trở lớn nhất của cộng đồng khởi nghiệp hiện nay chính là hệ thống pháp lý chưa bắt kịp tốc độ thay đổi chóng mặt của công nghệ. Những lĩnh vực đầy hứa hẹn như trí tuệ nhân tạo, công nghệ tài chính, y tế số hay dữ liệu lớn thường xuyên rơi vào vùng xám về mặt quy định.

Khi một mô hình kinh doanh mới ra đời nhưng không có khung khổ pháp lý điều chỉnh rõ ràng, doanh nghiệp phải đối mặt với rủi ro bị xử phạt hoặc buộc phải dừng hoạt động vì những lý do hành chính. Chính sự bất định này đã trực tiếp làm nguội lạnh lòng tin của các nhà đầu tư quốc tế, khiến họ trở nên thận trọng hơn trong việc giải ngân vốn vào các dự án mang tính đột phá tại thị trường Việt Nam.

Bên cạnh đó, thị trường vốn cho doanh nghiệp công nghệ cũng đang bộc lộ những rào cản mang tính truyền thống và xơ cứng. Các sàn giao dịch chứng khoán hiện nay vẫn chủ yếu đánh giá sức khỏe doanh nghiệp dựa trên các con số về lợi nhuận hiện tại và lịch sử tài chính ổn định.

Trong khi đó, đặc thù của các startup công nghệ trong giai đoạn đầu là ưu tiên tăng trưởng người dùng, đầu tư cho nghiên cứu và phát triển để tạo ra giá trị đột phá trong tương lai. Việc thiếu vắng một làn riêng trên thị trường chứng khoán với những tiêu chí niêm yết linh hoạt đã khiến các startup tiềm năng khó tiếp cận kênh huy động vốn dài hạn thông qua công chúng, buộc họ phải phụ thuộc hoàn toàn vào các quỹ đầu tư tư nhân với những điều kiện thoái vốn đầy áp lực.

Bài toán nhân lực cũng là một thách thức không kém phần nan giải. Dù Việt Nam sở hữu đội ngũ kỹ sư trẻ giỏi chuyên môn, nhưng chúng ta lại đang thiếu hụt trầm trọng những nhân sự cấp cao vừa am hiểu công nghệ sâu sắc, vừa có tư duy quản trị kinh doanh và sự thông thuộc về pháp lý quốc tế.

Sự liên kết giữa các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp vẫn còn lỏng lẻo, khiến nhiều kết quả nghiên cứu khoa học có giá trị cao bị xếp ngăn kéo thay vì được thương mại hóa để tạo ra lợi nhuận. Khi thiếu đi đội ngũ nhân lực có khả năng thực thi các chiến lược vươn tầm, các startup dù có ý tưởng tốt đến đâu cũng khó lòng cạnh tranh sòng phẳng trên sân chơi toàn cầu vốn dĩ rất khốc liệt.

Đòn bẩy chính sách và lộ trình khơi thông nguồn lực

Để hiện thực hóa khát vọng đưa startup Việt thoát khỏi ao làng, việc tạo ra các đòn bẩy chính sách đồng bộ và quyết liệt là yêu cầu cấp thiết không thể trì hoãn. Một trong những giải pháp mang tính đột phá cần được ưu tiên triển khai ngay là thiết lập các văn phòng hỗ trợ khởi nghiệp đóng vai trò là đầu mối một cửa tại các thành phố lớn.

Những văn phòng này không chỉ đơn thuần là nơi giải quyết thủ tục hành chính, mà phải trở thành trung tâm tư vấn toàn diện cho doanh nghiệp về giấy phép, thuế, visa cho chuyên gia nước ngoài và bảo hộ sở hữu trí tuệ. Việc giảm bớt gánh nặng hành chính sẽ giúp các nhà sáng lập giải phóng được nguồn lực tinh túy nhất để tập trung hoàn toàn vào việc nghiên cứu và phát triển sản phẩm.

Về phương diện nguồn vốn, Nhà nước cần đóng vai trò là người dẫn dắt và tạo lập thị trường thông qua các công cụ tài chính hiện đại. Thay vì đầu tư trực tiếp vào từng doanh nghiệp, Nhà nước có thể triển khai mô hình quỹ fund-of-funds để đầu tư vào các quỹ đầu tư mạo hiểm tư nhân, kèm theo điều kiện phần lớn nguồn vốn đó phải được rót cho các startup trong các lĩnh vực công nghệ ưu tiên.

Cách làm này không chỉ giúp khuếch đại nguồn lực tài chính từ khu vực tư nhân mà còn giúp chia sẻ rủi ro đầu tư. Đồng thời, việc thu hút các quỹ đầu tư mạo hiểm toàn cầu bằng các ưu đãi thuế và chính sách đặt trụ sở linh hoạt sẽ mang lại cho startup Việt không chỉ là tiền bạc, mà còn là mạng lưới kết nối và kinh nghiệm quản trị đỉnh cao từ thế giới.

Một đề xuất mang tính chiến lược khác là việc xây dựng môi trường thử nghiệm pháp lý sandbox đa lĩnh vực. Đây chính là môi trường an toàn để doanh nghiệp triển khai những công nghệ mới chưa có tiền lệ pháp lý trong một phạm vi kiểm soát rủi ro nhất định.

Kinh nghiệm từ nhiều quốc gia phát triển đã cho thấy, sandbox giúp cân bằng hoàn hảo giữa nhu cầu đổi mới sáng tạo và yêu cầu an toàn của quản lý nhà nước. Khi một công nghệ mới được thử nghiệm thành công trong sandbox, nó sẽ trở thành cơ sở thực tiễn để các nhà hoạch định chính sách xây dựng khung pháp lý chính thức, giúp rút ngắn khoảng cách từ ý tưởng đến thực tế kinh tế.

Đặc biệt, việc cải cách tiêu chí niêm yết trên thị trường chứng khoán dành riêng cho doanh nghiệp công nghệ sẽ là một bước ngoặt lớn. Khi các nhà đầu tư bắt đầu nhìn nhận giá trị của doanh nghiệp qua tốc độ tăng trưởng, quy mô người dùng và mức độ đổi mới sáng tạo thay vì chỉ nhìn vào báo cáo lỗ lãi tạm thời, một kênh huy động vốn khổng lồ và minh bạch sẽ được mở ra.

Điều này không chỉ giúp startup có nguồn lực dài hạn để theo đuổi các nghiên cứu dài hơi mà còn thúc đẩy họ tuân thủ các chuẩn mực quản trị hiện đại và công bố thông tin theo chuẩn quốc tế.

Khi các đòn bẩy chính sách được kích hoạt đúng lúc và trúng mục tiêu, môi trường pháp lý trở nên cởi mở và minh bạch, dòng vốn dài hạn được khơi thông chảy vào đúng những địa chỉ tiềm năng, startup công nghệ Việt Nam sẽ có đầy đủ điều kiện để tận dụng thời điểm vàng của cuộc cách mạng số.

Những doanh nghiệp khởi nghiệp hôm nay, với sự tiếp sức từ thể chế, sẽ sớm trở thành những doanh nghiệp dẫn dắt, đóng góp thực chất vào sự tăng trưởng của nền kinh tế số và nâng cao năng lực cạnh tranh cốt lõi của quốc gia. Chỉ khi thể chế thực sự trở thành bệ phóng chứ không phải là rào cản, khát vọng vươn tầm và khẳng định trí tuệ Việt trên biển lớn mới có thể trở thành hiện thực bền vững và rạng rỡ.