Hạt tiêu Việt Nam trước bài toán giữ thị phần và nâng giá trị tại EU

Tuy nhiên, những biến động trong cấu trúc nhập khẩu của EU cùng áp lực cạnh tranh gia tăng đang cho thấy lợi thế về sản lượng và giá bán không còn đủ để bảo đảm tăng trưởng dài hạn. Trong bối cảnh đó, nâng cao giá trị gia tăng và củng cố vị thế trong chuỗi cung ứng trở thành yêu cầu quan trọng đối với ngành hạt tiêu Việt Nam.

Giữ vai trò trung tâm trong chuỗi cung ứng của EU

EU tiếp tục là thị trường xuất khẩu hạt tiêu lớn thứ hai của Việt Nam, chỉ sau Hoa Kỳ. Trong quý I/2026, khối này nhập khẩu 22,91 nghìn tấn hạt tiêu với trị giá 168,89 triệu EUR, tương đương khoảng 194,07 triệu USD. Mặc dù tổng lượng nhập khẩu giảm 10,5% so với cùng kỳ năm trước, Việt Nam vẫn duy trì vai trò nguồn cung chủ đạo đối với thị trường châu Âu.

Ba tháng đầu năm, Việt Nam xuất khẩu sang EU khoảng 7,8 nghìn tấn hạt tiêu, trị giá 59,08 triệu USD. Với kết quả này, Việt Nam chiếm khoảng 34% tổng lượng hạt tiêu nhập khẩu của toàn khối và gần 60% lượng nhập khẩu từ các quốc gia ngoài EU.

Khoảng cách giữa Việt Nam và các đối thủ cạnh tranh vẫn rất lớn. Lượng hạt tiêu EU nhập khẩu từ Việt Nam cao gấp khoảng ba lần Brazil, hơn mười lần Indonesia và trên mười hai lần Ấn Độ. Điều này cho thấy Việt Nam vẫn giữ vị trí trung tâm trong chuỗi cung ứng hạt tiêu toàn cầu, đặc biệt tại thị trường châu Âu.

Một trong những yếu tố giúp hạt tiêu Việt Nam duy trì sức cạnh tranh là lợi thế về giá. Trong quý I/2026, giá nhập khẩu bình quân hạt tiêu từ Việt Nam vào EU đạt 7.576 USD/tấn, thấp hơn đáng kể so với mức bình quân 8.471 USD/tấn của toàn khối. Cùng với nguồn cung ổn định và lợi thế từ Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – EU (EVFTA), đây tiếp tục là nền tảng quan trọng giúp doanh nghiệp Việt Nam duy trì hiện diện tại thị trường này.

Không chỉ tại EU, xuất khẩu hạt tiêu của Việt Nam trong 5 tháng đầu năm 2026 vẫn duy trì đà tăng trưởng tích cực. Tổng lượng xuất khẩu đạt 121,91 nghìn tấn, kim ngạch 789,74 triệu USD, tăng lần lượt 22% và 14,4% so với cùng kỳ năm 2025. Hoa Kỳ tiếp tục là thị trường lớn nhất với 30,57 nghìn tấn, trong khi Trung Quốc nổi lên là điểm sáng khi tăng tới 171,2% về lượng nhập khẩu.

Áp lực cạnh tranh gia tăng

Mặc dù giữ vai trò dẫn đầu, những tín hiệu từ thị trường EU cho thấy ngành hạt tiêu Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức mới.

Trước hết, thị phần của Việt Nam trong tổng lượng nhập khẩu hạt tiêu của EU đã giảm từ 40,3% trong quý I/2025 xuống còn 34% trong quý I/2026. Lượng nhập khẩu từ Việt Nam vào EU cũng giảm 24,3% về khối lượng so với cùng kỳ năm trước. Điều này phản ánh sức mua chưa thực sự phục hồi và áp lực cạnh tranh ngày càng lớn từ các nguồn cung khác.

Bên cạnh đó, cấu trúc thương mại của EU đang có sự thay đổi đáng chú ý. Trong khi nhập khẩu từ các nước ngoài khối giảm 18,6%, hoạt động giao dịch nội khối lại tăng 3,1%. Xu hướng này cho thấy vai trò ngày càng lớn của các trung tâm trung chuyển và tái xuất trong nội bộ EU, đòi hỏi doanh nghiệp Việt Nam phải tiếp cận sâu hơn hệ thống phân phối tại châu Âu thay vì chỉ dựa vào mô hình xuất khẩu truyền thống.

Một thách thức khác nằm ở chính lợi thế giá thấp của hạt tiêu Việt Nam. Mức giá 7.576 USD/tấn giúp sản phẩm cạnh tranh tốt hơn, nhưng đồng thời cũng phản ánh dư địa lớn để nâng cao giá trị gia tăng. Trong khi đó, những dòng sản phẩm chế biến sâu đang cho thấy hiệu quả kinh tế cao hơn.

Số liệu 5 tháng đầu năm 2026 cho thấy tiêu trắng xay là nhóm hàng duy nhất ghi nhận giá xuất khẩu tăng, đạt bình quân 8.942 USD/tấn, tăng 1,4% so với cùng kỳ năm trước. Đây cũng là sản phẩm có giá trị xuất khẩu cao hơn đáng kể so với tiêu đen nguyên liệu, cho thấy tiềm năng của chiến lược chế biến sâu và đa dạng hóa sản phẩm.

Trong bối cảnh thị trường thế giới ngày càng cạnh tranh, việc duy trì vị thế số một về nguồn cung sẽ không còn là lợi thế tuyệt đối. Giá trị gia tăng, chất lượng sản phẩm, khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn bền vững và mức độ tham gia vào hệ thống phân phối quốc tế mới là những yếu tố quyết định khả năng giữ vững thị phần trong dài hạn.

Những kết quả đạt được trong nửa đầu năm 2026 cho thấy hạt tiêu Việt Nam vẫn giữ vai trò trung tâm trên thị trường toàn cầu. Tuy nhiên, để tiếp tục mở rộng hiện diện tại EU và các thị trường cao cấp, ngành hàng này cần chuyển trọng tâm từ cạnh tranh bằng giá sang cạnh tranh bằng giá trị, qua đó nâng cao hiệu quả xuất khẩu và củng cố vị thế trong chuỗi cung ứng quốc tế.