Hải quan siết hàng giá trị nhỏ, thương mại điện tử phải thích ứng

Không thể để hàng nhập khẩu nhỏ lẻ đứng ngoài cuộc chơi thuế

Theo đề xuất của Cục Hải quan, ngưỡng miễn thuế đối với hàng nhập khẩu giá trị nhỏ sẽ được hạ từ 1 triệu đồng xuống 100.000 đồng cho mỗi lần nhập khẩu, hoặc áp dụng với trường hợp số thuế phải nộp từ 10.000 đồng trở xuống; quy định này dự kiến áp dụng thống nhất cho các phương thức nhập khẩu, ngoại trừ quà biếu, quà tặng và hàng hóa trao đổi của cư dân biên giới.

Quy định hiện hành cho phép hàng nhập khẩu qua bưu chính, chuyển phát nhanh có trị giá hải quan từ 1 triệu đồng trở xuống hoặc số thuế phải nộp từ 100.000 đồng trở xuống được miễn thuế nhập khẩu. Tuy nhiên, thương mại điện tử xuyên biên giới phát triển nhanh đã làm thay đổi quy mô và phương thức giao dịch, khiến cơ chế miễn thuế này xuất hiện những khoảng trống trong quản lý.

Vấn đề nằm ở quy mô cộng dồn của hàng triệu giao dịch nhỏ. Khi số lượng đơn hàng tăng mạnh, việc chia nhỏ đơn hàng hoặc khai thấp giá trị hàng hóa để hưởng miễn thuế có thể tạo lợi thế về chi phí cho hàng nhập khẩu, đồng thời làm gia tăng nguy cơ thất thu ngân sách.

Trong khi đó, doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh trong nước vẫn phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế, chi phí sản xuất, kho bãi, nhân công và các yêu cầu tuân thủ. Nếu hàng nhập khẩu giá trị nhỏ tiếp tục được hưởng ngưỡng miễn thuế cao, môi trường cạnh tranh sẽ xuất hiện sự chênh lệch ngay từ chính sách quản lý. Vì vậy, việc hạ ngưỡng miễn thuế nhằm thiết lập mặt bằng cạnh tranh hợp lý hơn, đồng thời thu hẹp dư địa cho gian lận thương mại trong hoạt động xuyên biên giới.

Mức thuế tối thiểu 10.000 đồng được đề xuất trên cơ sở tương ứng với phí hải quan theo Thông tư 86/2025/TT-BTC. Với thuế suất ưu đãi bình quân khoảng 10%, mức thuế này tương ứng với hàng hóa có trị giá khoảng 100.000 đồng, qua đó tạo cơ sở để kiểm soát các giao dịch giá trị thấp mà vẫn hạn chế chi phí thủ tục phát sinh.

Theo đó, các doanh nghiệp thương mại điện tử, logistics và chuyển phát nhanh phải tính lại chi phí xử lý đơn hàng, hệ thống khai báo và quy trình vận hành. Người tiêu dùng cũng có thể phải trả thêm chi phí đối với những đơn hàng nhập khẩu trước đây nằm trong diện miễn thuế.

Do đó, doanh nghiệp cần coi đây là thay đổi về mô hình vận hành chứ không đơn thuần là một thay đổi về mức thuế. Hệ thống công nghệ, dữ liệu đơn hàng, khai báo trị giá và khả năng kết nối với cơ quan Hải quan sẽ ngày càng quyết định hiệu quả kinh doanh.

Hải quan chuyển từ kiểm soát thủ công sang quản lý bằng dữ liệu

Quy mô xuất nhập khẩu tăng nhanh đang đặt ngành Hải quan trước yêu cầu nâng năng lực quản lý, bởi khối lượng giao dịch ngày càng lớn trong khi nguồn lực kiểm tra trực tiếp có giới hạn. Trong 8 tháng đầu năm 2026, tổng trị giá xuất nhập khẩu đạt 770,14 tỷ USD, tăng 28,7% so với cùng kỳ; xuất khẩu đạt 374,84 tỷ USD, tăng 22,4%, nhập khẩu đạt 395,3 tỷ USD, tăng 35,3%, đưa cán cân thương mại hàng hóa vào trạng thái nhập siêu 20,46 tỷ USD. Số thu ngân sách từ hoạt động xuất nhập khẩu đạt 352.766 tỷ đồng, bằng 78,2% dự toán và tăng 17,4% so với cùng kỳ năm 2025.

Với quy mô giao dịch này, Hải quan phải đồng thời tạo thuận lợi cho hàng hóa hợp pháp và tập trung kiểm soát những lô hàng, doanh nghiệp có rủi ro cao. Trong 8 tháng, luồng Xanh chiếm 71,51%, luồng Vàng 26,39% và luồng Đỏ 2,10%, cho thấy phần lớn tờ khai được xử lý theo hướng thông quan nhanh. Muốn duy trì cách làm này, chất lượng dữ liệu khai báo và năng lực phân tích rủi ro phải được nâng lên, qua đó giảm kiểm tra dàn trải và dành nguồn lực cho những trường hợp cần kiểm soát.

Chuyển đổi số đang trở thành nền tảng cho yêu cầu đó. Từ ngày 1/1 đến 20/8/2026, hệ thống đã xử lý 85.718.789 hồ sơ trực tuyến trên tổng số 85.738.498 hồ sơ tiếp nhận. Cùng với việc hoàn thiện Cơ chế một cửa quốc gia và Cơ chế một cửa ASEAN, ngành Hải quan đang chuẩn bị thí điểm xác thực người khai hải quan qua tài khoản VNeID đối với hàng hóa giá trị nhỏ, nhằm tăng khả năng nhận diện chủ thể và kiểm soát giao dịch trong thương mại điện tử xuyên biên giới.

Kiểm soát sau thông quan cũng được đẩy mạnh, với 875 cuộc kiểm tra hoàn thành trong 8 tháng và tổng số tiền ấn định thuế, xử phạt đạt 4.781,8 tỷ đồng. Điều này đặt doanh nghiệp trước yêu cầu cao hơn về tính chính xác của mã HS, trị giá hải quan, xuất xứ, C/O và thông tin sở hữu trí tuệ, bởi đây là những dữ liệu trực tiếp phục vụ phân luồng, đánh giá rủi ro và kiểm tra sau thông quan.

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan năm 2014 dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/3/2027, với các quy định mới về thương mại điện tử và Hải quan số, sẽ tiếp tục thúc đẩy thay đổi phương thức quản lý. Trong quá trình chuẩn bị cho APEC 2027 và bảo đảm nguồn thu ngân sách, ngành Hải quan phải nâng năng lực xử lý dữ liệu, kiểm soát rủi ro và phối hợp liên ngành. Về phía doanh nghiệp, chuẩn hóa dữ liệu, nâng chất lượng khai báo và chủ động cập nhật quy định mới sẽ là điều kiện quan trọng để giảm chi phí, rút ngắn thời gian thông quan và duy trì hiệu quả hoạt động xuất nhập khẩu.