Hà Tĩnh thúc đẩy phát triển kinh tế tập thể theo hướng bền vững

Những năm qua, khu vực kinh tế tập thể với nòng cốt là hợp tác xã (HTX) trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh đã từng bước được củng cố và phát triển, đóng góp quan trọng vào tăng trưởng kinh tế, giải quyết việc làm và xây dựng nông thôn mới. Tuy nhiên, trước yêu cầu phát triển mới, khu vực này vẫn còn nhiều “điểm nghẽn” cần tháo gỡ, đòi hỏi những giải pháp đồng bộ để nâng cao hiệu quả hoạt động trong thời gian tới.

Quy mô tăng nhưng chất lượng chưa đồng đều

Theo số liệu từ Liên minh HTX tỉnh Hà Tĩnh, hiện toàn tỉnh Hà Tĩnh có 896 HTX, trong đó 785 HTX đang hoạt động và 111 HTX ngừng hoạt động. Các HTX phân bố trên nhiều lĩnh vực như nông nghiệp, môi trường, thương mại - dịch vụ, công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp, xây dựng, vận tải và quỹ tín dụng nhân dân.

Trong cơ cấu ngành nghề, HTX nông nghiệp chiếm tỷ lệ lớn nhất với 489 HTX (54,6%), tiếp đến là HTX môi trường 134 HTX (14,9%), HTX thương mại - dịch vụ 127 HTX (14,1%), HTX công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp 60 HTX (6,7%), HTX xây dựng và vận tải 54 HTX (6%) và 32 quỹ tín dụng nhân dân (3,6%).

Chất lượng hoạt động của HTX từng bước được cải thiện, với 389 HTX xếp loại khá, tốt (43,4%). Tuy nhiên, vẫn còn 379 HTX xếp loại trung bình và yếu (42,2%), phản ánh sự chênh lệch lớn về năng lực hoạt động.

Về hiệu quả sản xuất - kinh doanh, vốn điều lệ bình quân đạt 1,896 tỷ đồng/HTX, doanh thu bình quân 1,6 tỷ đồng/HTX, lợi nhuận bình quân khoảng 350 triệu đồng/HTX. Thu nhập bình quân của lao động thường xuyên đạt khoảng 60 triệu đồng/người/năm.

Toàn tỉnh hiện có 76.846 thành viên HTX, trong đó 32.690 lao động là thành viên trực tiếp. Sau khi tổ chức lại theo Luật Hợp tác xã 2023, nhiều HTX đã từng bước ổn định tổ chức, đổi mới phương thức quản lý và mở rộng hoạt động.

Mặc dù quy mô còn khiêm tốn, khu vực HTX đã đóng vai trò quan trọng trong việc khai thác hiệu quả các nguồn lực tại chỗ như đất đai, lao động, vốn và nguyên liệu. Qua đó, góp phần thúc đẩy sản xuất, chuyển dịch cơ cấu kinh tế và nâng cao thu nhập cho người dân, đặc biệt tại khu vực nông thôn.

Một điểm sáng là sự tham gia của HTX vào chương trình OCOP. Hiện toàn tỉnh có 268 sản phẩm OCOP, trong đó 72 sản phẩm thuộc các HTX và tổ hợp tác, chiếm 26,9%. Điều này cho thấy vai trò ngày càng rõ nét của HTX trong việc xây dựng thương hiệu và nâng cao giá trị sản phẩm địa phương.

Nhiều HTX đã chủ động xây dựng mô hình sản xuất gắn với chuỗi giá trị, tiêu biểu như HTX Như Gia (Cẩm Xuyên), HTX Phú Sáng (Thiên Cầm), HTX Nga Hải (Nghi Xuân), HTX Gia Phúc (Can Lộc), HTX Nguyên Lâm (Kỳ Anh), HTX Nhung hươu Ngọc Linh, HTX Mật ong Cường Nga (Hương Sơn) hay HTX Chiến Thắng (Hải Ninh)… Các mô hình này không chỉ tạo việc làm ổn định mà còn góp phần nâng cao thu nhập cho thành viên.

Tuy nhiên, nhìn tổng thể, phần lớn HTX vẫn có quy mô nhỏ, sản xuất còn manh mún, chưa hình thành được các vùng sản xuất hàng hóa tập trung quy mô lớn. Số lượng sản phẩm đạt tiêu chuẩn cao còn hạn chế, năng lực cạnh tranh trên thị trường chưa mạnh.

Gỡ “điểm nghẽn” để phát triển bền vững

Bên cạnh những kết quả đạt được, khu vực kinh tế tập thể tại Hà Tĩnh vẫn đối mặt với nhiều khó khăn. Trước hết là hạn chế về năng lực quản lý. Trình độ cán bộ HTX chưa đồng đều, trong khi nhu cầu đào tạo, bồi dưỡng chưa thực sự được chú trọng.

Việc ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong hoạt động HTX còn chậm. Nhiều HTX chưa đủ điều kiện đầu tư hạ tầng công nghệ để phục vụ quản lý và tiêu thụ sản phẩm, khiến khả năng tiếp cận thị trường còn hạn chế.

Một trong những rào cản lớn là khó khăn trong tiếp cận nguồn vốn tín dụng. Do thiếu tài sản thế chấp hoặc tài sản có giá trị thấp, nhiều HTX gặp khó khi vay vốn từ các tổ chức tín dụng, trong khi nhu cầu mở rộng sản xuất ngày càng tăng.

Ngoài ra, cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển HTX ở một số địa phương còn chưa đồng bộ; sự quan tâm của một số cấp ủy, chính quyền chưa đầy đủ. Trong bối cảnh thiên tai diễn biến phức tạp, nhiều HTX còn tâm lý e dè khi đầu tư lớn.

Hướng tới giai đoạn 2026-2030, Hà Tĩnh xác định phát triển kinh tế tập thể theo hướng hiệu quả, bền vững và gắn với tái cơ cấu ngành nông nghiệp. Theo đó, tỉnh sẽ tập trung hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ; tạo điều kiện cho HTX tiếp cận nguồn vốn, khoa học công nghệ và mặt bằng sản xuất.

Cùng với đó, tỉnh chú trọng đào tạo, nâng cao năng lực quản lý, khuyến khích thu hút nhân lực trẻ có trình độ tham gia điều hành HTX; hỗ trợ ứng dụng khoa học kỹ thuật và thúc đẩy chuyển đổi số.

Một định hướng quan trọng là phát triển HTX gắn với chuỗi giá trị sản phẩm chủ lực, tăng cường liên kết giữa nông dân - HTX - doanh nghiệp trong sản xuất, chế biến và tiêu thụ sản phẩm; nâng cao chất lượng các sản phẩm OCOP.

Bên cạnh đó, Hà Tĩnh sẽ xây dựng và nhân rộng các mô hình HTX hoạt động hiệu quả; khuyến khích liên kết, sáp nhập các HTX cùng lĩnh vực để nâng cao quy mô và năng lực cạnh tranh; ưu tiên phát triển các mô hình HTX trong lĩnh vực nông nghiệp hữu cơ, kinh tế tuần hoàn và thích ứng biến đổi khí hậu.