Gỡ nút thắt cơ chế để bứt tốc điện mặt trời mái nhà

Cần chính sách đồng bộ để tạo cú hích

Tại Hội thảo "Đảm bảo năng lượng cho mục tiêu phát triển 2 con số của TP. Hồ Chí Minh" tổ chức mới đây, các chuyên gia, nhà quản lý cho rằng, điểm nghẽn lớn nhất để phát triển điện mặt trời mái nhà nằm ở cơ chế giá và hiệu quả đầu tư. Trong khi dư địa phát triển điện mặt trời mái nhà tại TP. Hồ Chí Minh còn rất nhiều tiềm năng chưa được khai thác.

Nếu sớm tháo gỡ các rào cản về cơ chế giá, tín dụng và chính sách, đồng thời tận dụng hiệu quả dư địa hiện có, lĩnh vực này sẽ trở thành trụ cột quan trọng trong chiến lược bảo đảm an ninh năng lượng và phát triển kinh tế xanh của thành phố trong thời gian tới.

Theo ông Nguyễn Thanh Toàn, đại diện Hiệp hội Năng lượng tái tạo TP. Hồ Chí Minh, tỷ lệ doanh nghiệp đầu tư điện mặt trời mái nhà hiện mới đạt khoảng 20%, trong khi khu vực hộ gia đình còn thấp hơn nhiều. Điều này cho thấy dư địa phát triển còn rất lớn, nhưng cũng phản ánh những rào cản đáng kể như chi phí đầu tư, hiệu quả đầu tư, tỷ lệ thanh toán điện dư và nới lỏng điều kiện đấu nối...

Hiện nay, giá mua điện dư chưa đủ hấp dẫn khiến thời gian hoàn vốn kéo dài khoảng 8 năm – tương đương với thời gian trả nợ vay. Dù dự kiến tỷ lệ bán điện dư sẽ được nâng lên 50%, song nếu giá mua vẫn neo ở mức điện bình quân thị trường thì khó tạo đột phá.

Do đó, cần có cơ chế giá đủ mạnh, tiệm cận chi phí đầu tư thì mới thu hút được doanh nghiệp và người dân tham gia.

Ngoài ra, việc kết hợp hệ thống lưu trữ năng lượng với điện mặt trời mái nhà được xem là giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả sử dụng điện, song chi phí đầu tư ban đầu vẫn là rào cản lớn.

Đại diện Tổng Công ty Điện lực Miền Nam cho biết, cơ chế giá điện đã chuyển sang thị trường cạnh tranh, với mức dự kiến tăng trong thời gian tới sẽ giúp cải thiện hiệu quả đầu tư điện mặt trời mái nhà. Với các đề xuất như, nâng tỷ lệ thanh toán điện dư và nới lỏng điều kiện đấu nối cũng đang được kỳ vọng sẽ tạo thêm động lực cho thị trường.

Dư địa phát triển còn lớn cho mục tiêu tăng trưởng 2 con số

Theo bà Nguyễn Thị Kim Ngọc, Phó Giám đốc Sở Công Thương TP. Hồ Chí Minh, điện mặt trời mái nhà tại TP. Hồ Chí Minh vẫn còn dư địa phát triển rất lớn, đặc biệt tại khu vực dân cư, thương mại và công nghiệp.

Tính đến nay, toàn Thành phố đã có hơn 22.355 hệ thống điện mặt trời mái nhà, với tổng công suất khoảng 1.832 MWp. Tuy nhiên, con số này vẫn chưa tương xứng với tiềm năng thực tế. Trong những năm qua, các cơ chế, chính sách đã từng bước được hoàn thiện theo hướng thúc đẩy phát triển xanh, song vẫn cần thêm những giải pháp mạnh mẽ hơn để khai thác hiệu quả nguồn năng lượng này.

Để tận dụng dư địa, Thành phố đang triển khai nhiều nhóm giải pháp đồng bộ như đẩy mạnh truyền thông nâng cao nhận thức; đa dạng hóa nguồn vốn thông qua tín dụng xanh, vốn ưu đãi và mô hình ESCO; hỗ trợ kỹ thuật, chuyển đổi số trong quản lý và vận hành; đồng thời xây dựng bản đồ tiềm năng điện mặt trời mái nhà để tối ưu hóa đầu tư.

Đặc biệt, Thành phố định hướng phát triển điện mặt trời mái nhà gắn với hệ thống lưu trữ năng lượng nhằm giải quyết bài toán kỹ thuật về tính không ổn định của nguồn điện, qua đó giảm áp lực phụ tải giờ cao điểm và nâng cao hiệu quả sử dụng điện.

Ở góc độ chính sách, đại diện Sở Tài chính TP. Hồ Chí Minh cho biết, Thành phố đang đề xuất bổ sung các cơ chế hỗ trợ cụ thể cho doanh nghiệp và hộ gia đình đầu tư điện mặt trời mái nhà, nhất là trong bối cảnh xây dựng mô hình đô thị đặc biệt.

Theo đó, việc bảo đảm năng lượng là nhiệm vụ rất quan trọng, cấp bách nhằm phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số cho TP. Hồ Chí Minh năm 2026. Để thực hiện mục tiêu này, theo Kế hoạch số 44/KH-UBND của UBND Thành phố, cần huy động tổng vốn đầu tư toàn xã hội khoảng 1,18 triệu tỉ đồng, trong đó có khoảng 11 tỉ USD từ nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài.

Trong lĩnh vực công nghiệp, để đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng hai con số của thành phố, chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) phấn đấu đạt mức tăng 10,5%, giá trị gia tăng của ngành công nghiệp đạt tối thiểu 10%, trong đó riêng ngành công nghiệp chế biến, chế tạo phải đạt mục tiêu tăng trưởng 11%. Để bảo đảm các mục tiêu tăng trưởng này, điện phân phối phải tăng tối thiểu 7% để đáp ứng nhu cầu sản xuất và sinh hoạt của thành phố.

Trong bối cảnh nhu cầu năng lượng tăng cao để phục vụ mục tiêu tăng trưởng 2 con số của TP. Hồ Chí Minh, điện mặt trời mái nhà được xác định là một trong những giải pháp quan trọng.