Gỡ khó lưu trữ điện năng nhờ cơ chế mua bán điện trực tiếp

Từ nghịch lý thừa thiếu năng lượng đến bài toán tối ưu hóa hạ tầng

Chuyển dịch năng lượng không chỉ là câu chuyện gia tăng tỷ trọng nguồn phát từ gió hay mặt trời. Thách thức lớn nhất hiện nay nằm ở tính bất ổn định của tự nhiên và áp lực điều độ hệ thống điện. Sản lượng điện mặt trời mái nhà tại các khu công nghiệp thường đạt cực đại vào khung giờ giữa ngày, trùng thời điểm nhu cầu phụ tải chung không quá cao hoặc giá điện ở mức thấp. Ngược lại, đến khung giờ cao điểm chiều tối, nhu cầu sản xuất vọt đỉnh thì nguồn phát tái tạo lại suy giảm nhanh chóng.

Chính nghịch lý này đang khiến việc tối ưu hóa chi phí điện năng của doanh nghiệp gặp nhiều rào cản, đồng thời gây áp lực không nhỏ lên lưới điện quốc gia. Để giải quyết triệt để nút thắt, giải pháp cốt lõi không nằm ở việc mở rộng công suất phát một cách tràn lan, mà nằm ở khả năng chủ động điều phối dòng năng lượng thông minh.

Trong bối cảnh đó, hệ thống pin lưu trữ điện năng (BESS) nổi lên như một mắt xích hạ tầng mang tính bắt buộc. BESS đóng vai trò làm đệm điều hòa, cho phép nạp tích trữ lượng điện dư thừa vào giờ thấp điểm và xả phát trở lại vào giờ cao điểm. Tuy nhiên, giới chuyên gia ngành năng lượng nhận định việc ứng dụng BESS đòi hỏi góc nhìn kỹ thuật thực tế thay vì phương án áp đặt cứng nhắc. Cụ thể, không có một công thức lưu trữ chung cho mọi nhà máy; từng đơn vị sản xuất phải tự đo lường biểu đồ phụ tải để thiết kế cấu hình lưu trữ phù hợp.

Dưới góc độ kỹ thuật đào tạo, bà Nguyễn Thị Kim Hương - Phụ trách Đào tạo VP Công ty Deye Inverter tại TP. HCM nhận định, hệ thống BESS chính là nền tảng điều phối dòng năng lượng thông minh, giúp giải quyết triệt để bài toán lệch pha giữa nguồn phát và phụ tải. Đơn vị này hiện tự chủ toàn bộ chuỗi giám sát tích hợp AI qua hệ thống Deye Cloud.

Các dòng sản phẩm lưu trữ đa dạng từ quy mô dân dụng đến các tủ cabinet công nghiệp 250 kW đến 522 kW cho phép đấu nối song song không giới hạn. Nhằm hỗ trợ thị trường nội địa, Deye đã thành lập văn phòng đại diện tại TP HCM, đẩy mạnh chuyển giao kỹ thuật, đào tạo nhân lực và triển khai chính sách tài trợ thiết bị mẫu miễn phí cho các đối tác đạt cam kết sản lượng.

Định hình hành lang DPPA và bước tiến công nghệ tối ưu LCOE

Bên cạnh hạ tầng kỹ thuật BESS, rào cản lớn nhất của thị trường năng lượng tái tạo nhiều năm qua chính là thể chế thương mại điện năng. Sự ra đời của Nghị định 243/2026/NĐ-CP đã tạo nên bước ngoặt pháp lý quan trọng cho Cơ chế Mua bán điện trực tiếp (DPPA). Quy định mới phân định rõ ràng ranh giới giữa hai hình thức: mua bán điện qua lưới quốc gia và mua bán qua đường dây tư nhân. Việc minh bạch hóa hành lang giúp các bên chủ động tính toán phương án tài chính và rủi ro vận hành.

Để cơ chế DPPA đi vào cuộc sống một cách hiệu quả, việc thiết lập mô hình liên kết đa bên là đòi hỏi cấp thiết. Phân tích bài toán vận hành, ông Cao Xuân Thưởng - Trưởng phòng Kinh doanh C&I Công ty Công nghệ GoodWe đề xuất mô hình liên kết 4 bên gồm: Nhà nước (Cơ quan quản lý và vận hành); Nhà đầu tư (Đơn vị phát triển nguồn điện); Nhà máy tiêu thụ (Khách hàng tiêu dùng lớn có mức tiêu thụ trên 20.000 kWh/tháng) và Nhà thầu xây dựng (EPC). Việc gắn kết 4 mắt xích này giúp tập trung tối đa nguồn lực, giải quyết bài toán năng lượng cho nhóm khách hàng công nghiệp trọng điểm.

Trên thực tế, các đơn vị cung ứng công nghệ đã bắt đầu đón đầu làn sóng này bằng những bước đi cụ thể. GoodWe đã xây dựng nhà máy sản xuất thiết bị đầu tiên tại Hải Phòng để phục vụ xuất khẩu và cung ứng nội địa, đồng thời thiết lập 3 nhà phân phối trên cả nước. Đơn vị này cũng hợp tác với Trường Cao đẳng Điện lực TP.HCM xây dựng phòng đào tạo thực hành, đồng thời cung cấp giải pháp cho dự án tự dùng công nghiệp lớn nhất Việt Nam của Tập đoàn Hòa Phát với quy mô lên tới 75 MW. Cùng với đó là việc giới thiệu dòng tủ lưu trữ cabinet 261 kW làm mát bằng chất lỏng, bảo vệ 6 lớp với kiến trúc mở, sẵn sàng kết nối các dịch vụ phụ trợ như điều tần và ổn định điện áp.

Ở khía cạnh tối ưu hóa chi phí đầu tư dài hạn, các giải pháp số hóa toàn diện đang chứng minh vai trò quyết định. Ông Nguyễn Quang Tú - Trưởng phòng Giải pháp Huawei Digital Power khuyến nghị các chủ đầu tư nên áp dụng giải pháp đồng bộ gồm Biến tần, Pin BESS và Bộ điều khiển trung tâm EMS trên cùng một nền tảng công nghệ để loại bỏ rủi ro xung đột hệ thống.

Đáng chú ý, tính hiệu quả của các giải pháp công nghệ mới không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà đã được kiểm chứng bởi các chuyên gia độc lập. Các báo cáo kiểm định từ tổ chức đánh giá độc lập uy tín ATA và các chỉ số vận hành đã đưa ra những con số thuyết phục:

Sử dụng biến tần công suất lớn làm mát bằng chất lỏng hóa hơi tự tuần hoàn giúp giảm từ 0,3 đến 0,6 cent/Watt chi phí phụ trợ nhờ tiết giảm hệ thống cáp AC, máy biến áp và diện tích lắp đặt.

Theo kiểm định độc lập từ tổ chức ATA, giải pháp đồng bộ giúp tăng 0,03% sản lượng thực tế, giảm 4% chi phí đầu tư ban đầu (CAPEX) và giảm 3,3% chi phí quy đổi điện năng (LCOE) trong vòng 20 năm.

Nâng điện áp một chiều (DC) lên mức 1600V giúp inverter khởi động sớm hơn và tắt muộn hơn, thu thêm từ 1% đến 2% sản lượng điện mỗi ngày. Tính năng cân chỉnh pin thông minh cho phép sạc và xả sâu toàn bộ container pin, hoặc cho phép khách hàng linh hoạt chọn mua riêng bộ chuyển đổi công suất (PCS) để kết hợp với các công nghệ pin mới như pin Natri (Na-ion).

Đánh giá tổng thể ở cấp độ chính sách và nghiên cứu, Viện Nghiên cứu ứng dụng năng lượng thông minh (iSEAR) cùng các chuyên gia hàng đầu đã tổng hợp toàn bộ các đề xuất thực tiễn từ diễn đàn để trình lên các cơ quan quản lý.

Chủ tịch VCCI Hoàng Quang Phòng nhấn mạnh, Ban tổ chức sẽ chuyển giao toàn bộ các đề xuất sắc sảo này đến chính quyền nhằm hoàn thiện cơ chế vận hành thị trường điện và chính sách đầu tư. Trong đó, trọng tâm là thúc đẩy cơ chế DPPA gắn liền với Nghị định 57/2025/NĐ-CP, Nghị định 58/2025/NĐ-CP về điện tự sản, tự tiêu, đồng thời sớm ban hành khung chính sách đồng bộ cho công tác quản lý, vận hành hệ thống BESS.

Khi góc nhìn chuyên gia, năng lực công nghệ và hành lang pháp lý DPPA cùng gặp nhau ở một điểm, thị trường năng lượng Việt Nam sẽ có đủ đòn bẩy để bứt phá, mở ra kỷ nguyên phát triển xanh bền vững và thực chất.