Giao thông xanh và chuyển đổi số sẽ là trụ cột trong việc giảm ô nhiễm không khí ở đô thị

Xác định đúng nguồn gây ô nhiễm

Tại hội thảo về giải pháp kiểm soát ô nhiễm không khí đô thị do báo Tuổi Trẻ tổ chức tại TP. Hồ Chí Minh (ngày 15/8/2025),  nhà báo Trần Xuân Toàn, Phó Tổng Biên tập báo Tuổi Trẻ cho rằng, thời gian qua, các đơn vị thực hiện nhiều chương trình, thông qua nhiều kênh khác nhau truyền tải đến mỗi người: "Không khí là nguồn tài nguyên quý giá, mỗi chúng ta có trách nhiệm gìn giữ nguồn tài nguyên này. Cũng như nước, khoáng sản, nếu không gìn giữ sẽ bị tác động ngay lập tức".

Lâu nay vấn đề ô nhiễm không khí, nhất là ở các đô thị lớn, nhận được sự quan tâm lớn. Vấn đề đặt ra là cần sớm "bắt mạch" nguyên nhân ô nhiễm để đưa ra giải pháp, kiến nghị xây dựng chính sách phù hợp. "Chúng ta phải xác định ô nhiễm đến từ khu vực nào? Đầu tiên phải kể đến sản xuất công nghiệp. Sau sáp nhập, không gian phát triển của TP. Hồ Chí Minh rộng lớn. Trong đó, Bình Dương là cụm công nghiệp lớn; Bà Rịa - Vũng Tàu cũng nhiều doanh nghiệp sản xuất, cảng biển, logistics... cũng không ngừng tác động đến không khí.

Cùng với đó, ngành xây dựng với hàng loạt công trường, đi đâu chúng ta cũng có thể thấy những dự án đang thi công thì tác động đến bầu khí quyển là không nhỏ, cần quan tâm đánh giá. Ngành giao thông TP. Hồ Chí Minh với mật độ giao thông cao nhất cả nước, chỉ riêng khu trung tâm lượng xe cá nhân ngày càng tăng, nguồn phát thải không ngừng phát sinh.

Chính vì vậy, nếu TP. Hồ Chí Minh không có giải pháp kiểm soát kịp thời sẽ ảnh hưởng đến sức khỏe, chất lượng cuộc sống và kinh tế - xã hội. Rất mong lãnh đạo sở ngành, chuyên gia... cùng tham gia góp ý gợi mở về mặt chính sách chung tay bảo vệ, gìn giữ môi trường. Đặc biệt xây dựng ý thức cho từng người dân, du khách", nhà báo Trần Xuân Toàn nói.

Còn TS Hoàng Dương Tùng, Chủ tịch Mạng lưới không khí sạch Việt Nam cho hay, mỗi người trung bình hít thở 10.000 lít khí hằng ngày. Vì vậy, ô nhiễm không khí trở thành một trong những vấn đề báo động hiện nay, không thể chần chừ giải quyết.

Về thực trạng chất lượng không khí ở nhiều địa phương, khu vực ngoại thành Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh còn "dễ thở". Tuy nhiên, khu vực nội thành đô thị của Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh lại rất "nóng". Không khí ô nhiễm khi chứa bụi mịn PM2.5 (là loại có kích thức nhỏ hơn 2,5um, nhỏ hơn 1/30 sợi tóc). Trong quý 1 và 2 năm 2025 TP. Hồ Chí Minh có hơn 65 ngày ô nhiễm vượt chuẩn, với chỉ số chất lượng không khí AQI ở mức 194 vào lúc 8h sáng 14-1. Không chỉ vậy, TP. Hồ Chí Minh xếp thứ 4 trong danh sách thành phố lớn ô nhiễm không khí nhất thế giới.

Còn tại Hà Nội, trung bình không khí năm là 47um/m3 vượt 1,8 lần so với quy chuẩn cho phép của Việt Nam. Vào 6 tháng đầu năm 2025, các đơn vị ghi nhận hơn 80 ngày có nồng độ PM2.5 vượt ngưỡng xấu và rất xấu, với những đợt cao điểm AQI lên tới 200-250. Ô nhiễm không khí đặc biệt vào mùa đông (từ tháng 10 năm trước đến tháng 4 năm sau), TS Hoàng Dương Tùng nêu rõ.

Cung theo Chủ tịch Mạng lưới không khí sạch Việt Nam, "kẻ giấu mặt" của ô nhiễm không khí ở đô thị chính là giao thông (ở phường nội thành và các tuyến đường quốc lộ). Nhất là từ khí thải của ô tô, xe máy chạy xăng dầu, bụi đường, một phần do ma sát má phanh... "Sở dĩ chất lượng không khí ngày càng xấu đi do các đô thị chưa kiểm soát tốt các nguồn thải, nhận thức về tác hại ô nhiễm không khí và quyết tâm chính trị giải quyết vấn đề ở một số nơi chưa cao”, TS Hoàng Dương Tùng thông tin thêm.

Chuyển đổi số để chuyển đổi xanh

Muốn giảm thiểu ô nhiễm không khí, TS Tùng cho rằng, cơ quan quản lý phải đầu tư mạnh mẽ về nguồn lực tài chính. Quá trình đó cần sự phối hợp chặt chẽ các sở ngành; giữa tỉnh, thành lân cận (tính liên kết vùng).

Giải pháp 2025-2030: Chuyển đổi số để chuyển đổi xanh, ưu tiên nâng cao chất lượng không khí của các đô thị phải hàng đầu trong chính sách phát triển kinh tế - xã hội từ nay đến năm 2030. Đánh giá chỉ tiêu trách nhiệm qua KPI, phân định trách nhiệm rõ từng người, rõ việc, rõ tiến độ, rõ hiệu quả.

"TP. Hồ Chí Minh cũng có thể học từ kinh nghiệm của Bắc Kinh trong phân bổ cho địa phương, gắn trách nhiệm người đứng đầu. Chúng ta cần hành động và làm ngay. Sự trì hoãn của hôm nay là ung thư, là bệnh hô hấp mãn tính của chúng ta và thế hệ mai sau. Chúng ta không thể thở thay nhau. Nhưng chúng ta có thể hành động vì nhau", TS Dương Tùng nhấn mạnh.

Cùng tham luận về giải pháp, PGS.TS Nguyễn Đình Thọ, Phó viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách Nông nghiệp và Môi trường cho hay, hiện Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã xây dựng hệ thống quan trắc, quản lý cơ sở dữ liệu giám sát 34 tỉnh, thành.

Qua thực hiện nghiên cứu, viện đưa ra đề xuất kiểm soát ô nhiễm không khí thông qua các chương trình định giá các bon; dùng tín chỉ thay thế nhiên liệu hóa thạch và tín chỉ xe điện. Các đơn vị tập trung rà soát, tham mưu xây dựng các chính sách lớn, có tầm quan trọng vĩ mô liên quan đến quản lý chất lượng không khí như Luật Không khí, chính sách cho vay, hỗ trợ, ưu đãi.

Đồng thời kiểm kê, giám sát nguồn phát thải; ưu tiên bố trí nguồn lực cho hệ thống quan trắc môi trường đủ dày, phủ rộng; bố trí nguồn lực để thực hiện các biện pháp vệ sinh môi trường thường xuyên, liên tục.mSong song đó siết chặt các quy định về tiêu chuẩn, quy chuẩn khí thải phương tiện giao thông cơ giới đường bộ; đẩy mạnh hoạt động chuyển đổi phương tiện xanh... TP. Hồ Chí Minh cũng đang chuẩn bị thiết lập các khu vực hạn chế phương tiện cá nhân trong giờ cao điểm, đặc biệt là ở các khu vực đông dân cư và trung tâm thành phố.

Góp ý kiến, bà Ngô Nguyễn Ngọc Thanh, Phó Chi cục trưởng Chi cục Bảo vệ môi trường, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Hồ Chí Minh thông tin, từ ngày 1/7/2025, TP. Hồ Chí Minh có phạm vi quy mô mới, điều này sẽ tạo ra những thách thức cũng như cơ hội để thành phố triển khai chuyển đổi xanh.

Về công tác quản lý chất lượng môi trường không khí, thời gian qua, TP. Hồ Chí Minh triển khai chương trình giảm ô nhiễm môi trường giai đoạn 2020-2030 và kế hoạch số 1558 về tăng cường kiểm soát ô nhiễm không khí trên địa bàn giai đoạn 2024-2025.

Mục tiêu giảm 90% ô nhiễm không khí tăng thêm cho các hoạt động giao thông vận tải, đảm bảo 100% các cơ sở sản xuất có xử lý khí thải đạt quy chuẩn môi trường và 100% cơ sở sản xuất quan trắc khí thải hoạt động liên tục.

Thời gian tới, các đơn vị nỗ lực đẩy nhanh tiến độ các dự án đầu tư phát triển hạ tầng giao thông công cộng, áp dụng lộ trình áp dụng quy chuẩn Việt Nam về khí thải đối với xe ô tô và xe mô tô.

"Trong đó tập trung đề án kiểm soát khí thải phương tiện giao thông trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh do Sở Xây dựng TP. Hồ Chí Minh đang thực hiện. Cùng với đó là giải pháp phòng ngừa, giảm thiểu phát thải, kiểm soát hiệu quả bụi, khí thải phát sinh từ hoạt động xây dựng, nông nghiệp, dân sinh. Tăng cường các biện pháp giám sát phát hiện, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm.

Tiếp tục ngăn ngừa, kiểm soát ô nhiễm không khí từ các hoạt động sản xuất kinh doanh dịch vụ, khẩn trương triển khai thu phí khí thải công nghiệp; yêu cầu chủ dự án đầu tư dự án có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường có trách nhiệm nghiên cứu, áp dụng kiểm soát khí thải tốt nhất", bà Thanh khẳng định.

Còn PGS.TS Mai Tuấn Anh, Hội Nước và Môi trường TP. Hồ Chí Minh, đặt ra kỳ vọng một năm tới, TP. Hồ Chí Minh chuyển giao thông cá nhân thành giao thông công cộng, xây dựng văn hóa sử dụng giao thông công cộng. Tương tự, ông Thọ cũng ủng hộ bắt đầu kiểm soát, chuyển đổi xanh từ giao thông công cộng, xe công vụ.

"Theo tôi, TP. Hồ Chí Minh đã đúng hướng khi đang tập trung phát triển giao thông công cộng và dự kiến chuyển đổi 400.000 xe xăng của shipper, tài xế công nghệ sang xe điện. Về lâu dài, việc di chuyển xe điện tiết kiệm chi phí hơn nhiều so với thói quen đi xe xăng", ông nói.

Đề cập các giải pháp kiểm soát khí thải, ông Bùi Hòa An, Phó giám đốc Sở Xây dựng TP. Hồ Chí Minh cho biết, thành phố đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp kiểm soát khí thải, trong đó nổi bật là hai đề án: phát triển giao thông công cộng gắn với giảm xe cá nhân và kiểm soát khí thải phương tiện.

Hai đề án này được thực hiện song song nhằm tối đa hiệu quả giảm phương tiện cá nhân và thúc đẩy giao thông xanh. Hiện TP. Hồ Chí Minh có khoảng 2.500 xe buýt, trong đó 49% đã chuyển sang xe buýt điện. Viện Nghiên cứu phát triển TP. Hồ Chí Minh cũng sắp trình đề án chuyển đổi phương tiện của khoảng 400.000 shipper và tài xế công nghệ.
 

Theo Phó giám đốc Sở Xây dựng TP. Hồ Chí Minh, chính sách hỗ trợ phải hợp lý để người dân chuyển đổi xanh mà ít bị ảnh hưởng, đồng thời tận dụng cơ chế khuyến khích, ưu đãi và hỗ trợ công bằng từ nghị quyết 98. Thành phố cũng đang chuẩn bị hạ tầng sạc và hệ thống giao thông tĩnh, với mục tiêu mở rộng bãi đỗ, trạm sạc tại nhà trọ, chung cư, siêu thị... để đáp ứng nhu cầu.