Giảm thuế nhập khẩu xăng dầu để ứng phó biến động năng lượng

Áp lực từ thị trường năng lượng toàn cầu

Dự thảo Nghị định do Bộ Tài chính xây dựng đề xuất đưa mức thuế nhập khẩu ưu đãi (MFN) của một số mặt hàng xăng dầu và nguyên liệu sản xuất xăng dầu về mức 0%. Chính sách dự kiến được áp dụng ngay sau khi ban hành và kéo dài đến hết ngày 30/4/2026 nhằm ứng phó kịp thời với những biến động bất thường của thị trường năng lượng toàn cầu.

Theo Bộ Tài chính, tình hình xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran đang ảnh hưởng đáng kể tới chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu. Đặc biệt, việc Iran phong tỏa eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển chiến lược của dầu thô Trung Đông – đã làm gián đoạn hoạt động vận chuyển khoảng 20 triệu thùng dầu thô mỗi ngày từ các quốc gia trong khu vực như Iran, Iraq, UAE, Saudi Arabia và Kuwait tới các nhà máy lọc dầu trên thế giới.

Sự gián đoạn này khiến nguồn cung dầu thô trên thị trường quốc tế bị thu hẹp đáng kể. Khu vực châu Á, vốn phụ thuộc nhiều vào nguồn dầu thô từ Trung Đông, chịu tác động rõ rệt khi nhiều nhà máy lọc dầu phải cắt giảm công suất, sử dụng nguồn dự trữ hoặc tạm dừng xuất khẩu sản phẩm xăng dầu.

Nguồn cung giảm trong khi nhu cầu vẫn ở mức cao đã khiến giá xăng dầu trên thị trường Singapore tăng mạnh, làm gia tăng nguy cơ thiếu hụt nguồn cung trong khu vực. Tình trạng này cũng có thể ảnh hưởng tới Việt Nam, nơi thị trường xăng dầu vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn nhập khẩu và nguồn nguyên liệu đầu vào cho các nhà máy lọc dầu.

Tương tự các nhà máy lọc dầu trong khu vực, một số nhà máy lọc dầu trong nước cũng đứng trước nguy cơ thiếu hụt nguồn dầu thô nhập khẩu nếu các hợp đồng cung cấp hiện hữu không thể thực hiện do gián đoạn vận chuyển. Khi nguồn nguyên liệu đầu vào bị ảnh hưởng, các nhà máy có thể gặp khó khăn trong việc duy trì sản xuất ổn định.

Trong trường hợp xung đột kéo dài và việc phong tỏa eo biển Hormuz tiếp tục diễn ra, nguồn cung thay thế trên thị trường quốc tế có thể trở nên khan hiếm hơn, đồng thời giá dầu có nguy cơ bị đẩy lên cao. Điều này sẽ gây bất lợi cho Việt Nam trong cả việc bảo đảm nguồn cung xăng dầu lẫn công tác bình ổn giá trong nước.

Tạo điều kiện đa dạng hóa nguồn nhập khẩu

Trước những rủi ro từ thị trường quốc tế, Bộ Công Thương đã đề xuất điều chỉnh mức thuế nhập khẩu MFN đối với một số mặt hàng xăng dầu xuống 0% để hỗ trợ doanh nghiệp chủ động nguồn hàng. Việc giảm thuế sẽ giúp các thương nhân đầu mối có thể nhập khẩu xăng dầu từ nhiều thị trường khác nhau, thay vì phụ thuộc vào một số nguồn truyền thống.

Hiện nay, phần lớn xăng dầu nhập khẩu của Việt Nam đến từ các nước ASEAN và Hàn Quốc với mức thuế suất chủ yếu ở mức 0% nhờ các hiệp định thương mại tự do. Tuy nhiên, để được hưởng mức thuế này, hàng hóa phải có giấy chứng nhận xuất xứ (C/O). Trong thực tế, lượng xăng dầu dự trữ tại các kho của các nước có FTA không nhiều và một phần hàng hóa không có C/O.

Trong bối cảnh nguồn cung toàn cầu biến động, việc thiết lập mức thuế nhập khẩu MFN ở mức 0% được cho là cần thiết để tạo điều kiện cho doanh nghiệp kịp thời nhập khẩu xăng dầu từ các nguồn không có C/O nhưng vẫn nằm trong khu vực ASEAN hoặc các thị trường khác.

Theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại cuộc họp Thường trực Chính phủ ngày 4/3/2026 về việc cập nhật tình hình và đánh giá tác động của xung đột Trung Đông, Cục Quản lý, giám sát chính sách thuế, phí và lệ phí thuộc Bộ Tài chính đã khẩn trương xây dựng hồ sơ dự thảo Nghị định sửa đổi mức thuế suất nhập khẩu ưu đãi đối với các mặt hàng xăng dầu và nguyên liệu sản xuất xăng dầu.

Bộ Tài chính cũng đã gửi công văn tới Bộ Công Thương đề nghị cung cấp danh mục mặt hàng, mã số HS và mức thuế suất đề xuất điều chỉnh, đồng thời nghiên cứu phương án xử lý trong trường hợp việc điều chỉnh thuế thấp hơn mức cam kết bao tiêu đối với Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn.

Trên cơ sở đề xuất của Bộ Công Thương, cơ quan soạn thảo đã tổng hợp và xây dựng dự thảo Nghị định sửa đổi Biểu thuế nhập khẩu ưu đãi đối với một số mặt hàng xăng dầu và nguyên liệu sản xuất xăng dầu. Theo đó, những mặt hàng đã có mức thuế 0% hiện hành sẽ không điều chỉnh, còn một số mặt hàng khác sẽ được giảm về mức 0% trong thời gian áp dụng chính sách.

Dự kiến, việc điều chỉnh thuế suất theo đề xuất này sẽ làm giảm thu ngân sách nhà nước khoảng 1.024 tỷ đồng trong thời gian thực hiện. Tuy nhiên, cơ quan soạn thảo cho rằng đây là giải pháp cần thiết trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu có nhiều biến động, nhằm bảo đảm nguồn cung xăng dầu cho nền kinh tế và hạn chế các tác động bất lợi tới sản xuất, kinh doanh và đời sống người dân.

Theo kế hoạch, Nghị định sẽ có hiệu lực từ ngày ký ban hành đến hết ngày 30/4/2026. Trong trường hợp cần thiết phải kéo dài thời gian áp dụng, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục đánh giá tình hình thị trường, đề xuất Bộ Tài chính tổng hợp và trình Chính phủ xem xét quyết định.