Giải tỏa điểm nghẽn vận hành nhờ số hóa trong xây dựng

Yêu cầu quản trị dựa trên dữ liệu

Ngành xây dựng đóng góp khoảng 7,5% GDP quốc gia, từ lâu đã phải đối mặt với nhiều hạn chế cố hữu trong vận hành, đặc biệt là ở các tổng công ty quản lý dự án quy mô lớn. Những điểm nghẽn phổ biến bao gồm quy trình phê duyệt thường thực hiện thủ công, dẫn đến tốn nhiều thời gian và dễ phát sinh sai sót, làm chậm quá trình triển khai dự án.

Dữ liệu dự án, tài chính, nhân sự... thường được lưu trữ phân tán ở nhiều nơi, gây khó khăn cho việc truy cập, tổng hợp và phân tích thông tin. Hơn nữa, sự phối hợp giữa các bộ phận, từ thiết kế, thi công đến chuỗi cung ứng, thiếu sự kết nối xuyên suốt, khiến thông tin không được truyền đạt kịp thời, dẫn đến chi phí và tiến độ khó kiểm soát.

Chính phủ Việt Nam đã xác định rõ mục tiêu phải nâng cao năng suất và tăng cường ứng dụng công nghệ, thể hiện qua Quyết định số 2597/QĐ-TTg phê duyệt Đề án Chuyển đổi số trong hoạt động xây dựng. Đề án này khẳng định chuyển đổi số là yếu tố then chốt để giảm chi phí, nâng cao hiệu quả quản lý và bảo đảm tính minh bạch trong toàn bộ chuỗi giá trị.

Trong bối cảnh đó, mô hình quản trị dựa trên dữ liệu (data-driven management) trở thành hướng đi tất yếu. Theo ông Trần Đại Nghĩa, Tổng giám đốc Tập đoàn Xây dựng Minh Đức (Minh Đức Group), chuyển đổi số không chỉ là biện pháp cải thiện quy trình, mà là bước đi chiến lược để tái cấu trúc toàn bộ hoạt động quản trị, giúp doanh nghiệp thích ứng nhanh hơn với những thay đổi chóng mặt của thị trường.

Hiệu quả đột phá từ công nghệ cốt lõi

Thực tiễn triển khai tại nhiều doanh nghiệp đã chứng minh tính hiệu quả rõ rệt của việc số hóa trong ngành xây dựng, đặc biệt qua việc ứng dụng các công nghệ quản lý tiên tiến. Một trong những công cụ mang tính cách mạng nhất trong ngành xây dựng là BIM (Building Information Modeling). BIM là quy trình tạo và quản lý thông tin toàn diện về một dự án xây dựng trong suốt vòng đời của nó, sử dụng một mô hình 3D thông minh.

Việc ứng dụng BIM cho phép giảm thiểu xung đột thiết kế, cụ thể là phát hiện sớm các lỗi va chạm giữa các hệ thống (kết cấu, cơ điện, kiến trúc) ngay từ giai đoạn thiết kế, tiết kiệm đáng kể thời gian và chi phí phát sinh tại công trường. Đồng thời, BIM giúp quản lý chi phí (5D) thông qua việc tích hợp dữ liệu chi phí và bóc tách khối lượng tự động từ mô hình, giúp kiểm soát ngân sách chính xác theo thời gian thực.

Ngoài ra, việc lập kế hoạch tiến độ (4D) thông qua mô phỏng tiến độ thi công gắn liền với không gian 3D, tối ưu hóa trình tự công việc và quản lý rủi ro về thời gian. Các phần mềm quản lý tổng thể như ERP (Hoạch định nguồn lực doanh nghiệp) hay PMIS (Hệ thống thông tin quản lý dự án) được tích hợp với BIM, cho phép kiểm soát toàn bộ chuỗi giá trị, từ thiết kế, thi công đến nghiệm thu. Ví dụ, Tổng công ty Xây dựng Hà Nội (Hancorp) áp dụng phần mềm Primavera P6 đã giúp rút ngắn thời gian kiểm soát tiến độ và giảm thiểu sai sót.

Trong giai đoạn thi công và vận hành, Trí tuệ Nhân tạo (AI) và Internet Vạn vật (IoT) đang đóng vai trò then chốt. IoT được sử dụng để theo dõi các thông số môi trường (nhiệt độ, độ ẩm, độ rung) và tình trạng kết cấu công trình theo thời gian thực. AI phân tích hình ảnh từ camera giám sát tại công trường để tự động phát hiện vi phạm an toàn lao động (như không đội mũ bảo hộ) hoặc sai sót trong quá trình lắp đặt, giảm thiểu rủi ro tai nạn và tăng cường tính tuân thủ.

Về quản lý nguồn lực, AI giúp dự báo nhu cầu vật tư chính xác hơn, giảm thiểu lãng phí vật liệu và tối ưu hóa việc điều phối thiết bị, nhân lực. Sau khi công trình hoàn thành, AI và IoT được sử dụng để quản lý năng lượng và bảo trì dự đoán (predictive maintenance), kéo dài tuổi thọ công trình và giảm chi phí vận hành.

Hiệu quả của chuyển đổi số không chỉ dừng lại ở mặt kỹ thuật mà còn mang lại lợi ích kinh tế rõ rệt. Minh Đức Group ghi nhận chi phí vận hành được tối ưu đáng kể, bao gồm giảm 70% chi phí văn phòng phẩm và tiết kiệm khoảng 216 triệu đồng mỗi năm cho nhân sự kiểm soát. Ngoài ra, việc số hóa quy trình bán hàng đã giúp họ tăng 5% lượng khách hàng mới.

Mục tiêu của Quyết định 2597/QĐ-TTg là đến năm 2030, 100% dự án đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng mới áp dụng công nghệ tiên tiến (AI, IoT, GIS, BIM...) và 100% quy trình quản lý được chuyển đổi sang điện tử. Đây là một mục tiêu tham vọng, đòi hỏi các doanh nghiệp phải coi số hóa là lựa chọn mang tính chiến lược, giúp họ chủ động thích ứng và khẳng định năng lực cạnh tranh trong bối cảnh nền kinh tế số đang phát triển mạnh mẽ.