FDI chuyển trọng tâm sang chất lượng và hiệu quả đầu tư

Đây là vấn đề được đặt ra tại Hội thảo “Chính sách thuế và đầu tư đối với doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài - Đồng hành, minh bạch, tuân thủ” do Cục Thuế tổ chức ngày 28/9 tại Hà Nội, với trọng tâm là hoàn thiện chính sách, tăng minh bạch và nâng khả năng tuân thủ của doanh nghiệp FDI.

Minh bạch thuế phải được thực hiện từ hai phía

Phát biểu tại hội thảo, Cục trưởng Cục Thuế Mai Xuân Thành cho rằng sau gần 40 năm thu hút đầu tư nước ngoài, khu vực FDI đã trở thành một bộ phận quan trọng của nền kinh tế, đóng góp vào tăng trưởng, xuất khẩu, việc làm và chuyển giao công nghệ. Tuy nhiên, giai đoạn mới đặt ra câu hỏi khác về dòng vốn này, đó là thu hút như thế nào, tạo ra giá trị gì và đóng góp ra sao cho sự phát triển lâu dài, bền vững.

Trong bối cảnh đó, chính sách thuế và quản lý thuế trở thành một phần quan trọng của môi trường đầu tư. Việt Nam đang tiếp tục hoàn thiện chính sách theo hướng đồng bộ, minh bạch, công bằng, phù hợp thông lệ quốc tế, đồng thời hiện đại hóa quản lý thuế dựa trên dữ liệu, công nghệ và quản lý rủi ro. Mục tiêu là giảm thủ tục, chi phí tuân thủ và giúp doanh nghiệp nhận diện đúng nghĩa vụ thuế ngay từ đầu.

Với doanh nghiệp FDI, yêu cầu tuân thủ ngày càng gắn với các giao dịch xuyên biên giới. Một giao dịch có thể liên quan đến nhiều chủ thể, nhiều thị trường và nhiều hệ thống pháp luật thuế, khiến các vấn đề về giao dịch liên kết, Hiệp định tránh đánh thuế hai lần, trao đổi thông tin, thỏa thuận song phương và thỏa thuận trước về phương pháp xác định giá tính thuế trở thành nội dung trực tiếp trong quản trị doanh nghiệp.

Cục Thuế xác định minh bạch phải đến từ cả doanh nghiệp và cơ quan quản lý. Doanh nghiệp cần chủ động quản trị tuân thủ, bảo đảm hồ sơ, dữ liệu và thông tin phản ánh trung thực bản chất hoạt động, giao dịch, đồng thời trao đổi sớm với cơ quan thuế khi phát sinh vấn đề phức tạp hoặc chưa rõ.

Ở chiều ngược lại, cơ quan thuế phải công khai, hướng dẫn chính sách và thủ tục rõ ràng, thống nhất, kịp thời khi yêu cầu doanh nghiệp cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác. Cách tiếp cận này nhằm giảm tình trạng cách hiểu không thống nhất và giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong thực hiện nghĩa vụ.

“Những phản ánh của doanh nghiệp sẽ là nguồn thông tin quan trọng để chúng tôi nhìn lại quá trình tổ chức thực hiện chính sách. Mục tiêu cuối cùng không chỉ là quản lý tốt hơn mà để người nộp thuế hiểu đúng, thực hiện đúng và chủ động tuân thủ ngay từ đầu”, Cục trưởng nhấn mạnh.

Đây cũng là lý do hội thảo được tổ chức theo hướng trao đổi trực tiếp về những quy định còn khó thực hiện, những cách hiểu chưa thống nhất và các vấn đề phát sinh từ thực tiễn doanh nghiệp. Cục Thuế cho biết sẽ hướng dẫn những nội dung đã có đầy đủ căn cứ pháp lý và thuộc thẩm quyền, đồng thời ghi nhận, phân loại những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu hoặc báo cáo cấp có thẩm quyền.

Thu hút FDI phải gắn với giá trị tạo ra

Theo ông Nguyễn Anh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài, yêu cầu đặt ra trong giai đoạn mới không còn dừng ở việc thu hút thêm bao nhiêu vốn hay bao nhiêu dự án, mà phải nâng chất lượng, hiệu quả và tính bền vững của dòng vốn FDI, đồng thời tăng liên kết với năng lực nội sinh của nền kinh tế.

Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 8/6/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài đặt yêu cầu chuyển mạnh từ chú trọng quy mô, số lượng sang chất lượng, hiệu quả và giá trị gia tăng. Các dự án được ưu tiên theo hướng có công nghệ tiên tiến, quản trị hiện đại, năng lực đổi mới sáng tạo và khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Cùng với đó là yêu cầu tăng liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước, thúc đẩy chuyển giao công nghệ, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực, qua đó nâng năng lực hấp thụ và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Để triển khai Nghị quyết, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 280/NQ-CP ngày 22/9/2026 về Kế hoạch hành động, giao 61 nhiệm vụ cụ thể cho các bộ, ngành và địa phương. Bộ Tài chính được giao 22 nhiệm vụ, trong đó 14 nhiệm vụ liên quan trực tiếp đến quản lý, thúc đẩy FDI và 8 nhiệm vụ liên quan đến phát triển thị trường vốn, thu hút đầu tư gián tiếp nước ngoài.

Cục Đầu tư nước ngoài đang xây dựng Bộ chỉ số KPI để theo dõi, đánh giá việc thực hiện các mục tiêu của Nghị quyết 10-NQ/TW trong lĩnh vực FDI, đồng thời hoàn thiện hồ sơ dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư nhằm thể chế hóa các định hướng mới và tạo cơ sở pháp lý thuận lợi hơn cho hoạt động đầu tư.

Một yêu cầu khác được đặt ra là tăng phối hợp giữa cơ quan đầu tư, thuế và hải quan trong theo dõi, đánh giá và hậu kiểm dự án. Mục tiêu là vừa tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh, vừa bảo đảm chính sách được thực hiện đúng mục tiêu và hiệu quả.

Từ góc độ quản lý, định hướng mới được xác định là phát huy nguồn lực bên ngoài để nâng năng lực nội tại của nền kinh tế. Điều này đòi hỏi môi trường đầu tư không chỉ đủ hấp dẫn để nhà đầu tư đến, mà còn phải tạo điều kiện để doanh nghiệp FDI duy trì hoạt động, mở rộng đầu tư, tăng nghiên cứu và phát triển, đào tạo nhân lực và kết nối sâu hơn với doanh nghiệp Việt Nam.

Trong tổng thể đó, minh bạch chính sách thuế, khả năng dự báo của môi trường đầu tư và cơ chế phối hợp giữa các cơ quan quản lý sẽ trở thành những yếu tố quan trọng để chuyển trọng tâm thu hút FDI từ quy mô sang chất lượng, hiệu quả và giá trị tạo ra cho nền kinh tế.