Du lịch Đồng Nai: Bài toán kết nối để đánh thức tiềm năng

Từ rừng, hồ, di sản văn hóa – lịch sử đến động lực mới từ sân bay quốc tế Long Thành, địa phương được định hướng trở thành trung tâm du lịch tổng hợp, kết hợp sinh thái, nghỉ dưỡng, đô thị và MICE.

Khi tiềm năng bị “kẹt” bởi hạ tầng

Tuy nhiên, một nghiên cứu định lượng của nhóm tác giả thuộc Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh cho thấy, rào cản lớn nhất không nằm ở tiềm năng mà ở khả năng kết nối, khi phát triển du lịch đang bị “kéo lệch” bởi chênh lệch hạ tầng giữa các vùng.

Thực tế cho thấy, hoạt động du lịch hiện nay tập trung chủ yếu tại khu vực phía Nam – nơi có lợi thế kết nối với TP.HCM và các trục giao thông chính. Ngược lại, các vùng phía Bắc – nơi tập trung nhiều tài nguyên sinh thái và văn hóa bản địa – vẫn chưa thu hút được dòng khách tương xứng. Những điểm đến như Bù Gia Mập, núi Bà Rá – Thác Mơ, Sóc Bom Bo hay Tà Thiết dù giàu giá trị nhưng chưa hình thành được sức hút thị trường rõ nét, dẫn đến thời gian lưu trú ngắn và mức chi tiêu thấp.

Để lý giải sự phân hóa này, nghiên cứu áp dụng phương pháp Urban Network Analysis nhằm đo lường khả năng tiếp cận giữa các điểm nguồn khách và điểm đến du lịch. Dữ liệu được tổng hợp từ mạng lưới đường bộ, lưới dân số và hệ thống điểm du lịch theo quy hoạch, cho phép mô hình hóa khả năng tiếp cận trong các ngưỡng di chuyển phổ biến như 30 km (khoảng 45 phút) và 100 km (khoảng 2 giờ). Đồng thời, phân tích centrality được sử dụng để xác định các hành lang và nút giao có vai trò điều tiết dòng khách.

Kết quả cho thấy một cấu trúc không gian du lịch phân hóa rõ rệt. Tại phía Nam, một “tam giác tăng trưởng” đã hình thành, bao gồm Long Thành, Biên Hòa là hành lang sông Đồng Nai và khu vực hồ Trị An. Các khu vực này đạt chỉ số tiếp cận rất cao, trên 0,89 trong bán kính 100 km, nhờ kết nối trực tiếp với hệ thống cao tốc, vành đai và sân bay. Lợi thế hạ tầng giúp khu vực này thu hút phần lớn dòng khách và hình thành các cụm du lịch năng động. Tuy nhiên, thách thức không còn nằm ở tiếp cận mà chuyển sang chất lượng phát triển, như nguy cơ quá tải và thiếu sản phẩm đặc thù.

Ở chiều ngược lại, các vùng trung gian như Tân Phú – Định Quán chỉ đạt mức tiếp cận trung bình do phụ thuộc vào hệ thống đường cấp trung. Đáng chú ý, các vùng phía Bắc như Bình Long – Lộc Ninh và Bù Gia Mập – Phước Long có chỉ số tiếp cận dưới 0,22, phản ánh tình trạng “cô lập hạ tầng”. Điều này khiến tài nguyên du lịch không thể kết nối hiệu quả với nguồn khách chính, dẫn đến tiềm năng chưa được khai thác.

Chìa khóa mở khóa giá trị du lịch bền vững

Từ kết quả nghiên cứu, một hệ giải pháp phát triển hạ tầng được đề xuất nhằm chuyển hóa tiềm năng thành giá trị thực. Trước hết, cần ưu tiên nâng cấp các hành lang có khả năng tiếp cận thấp, đặc biệt là các tuyến kết nối khu vực phía Bắc. Việc hình thành trục Đông – Tây (Đồng Xoài – Tân Phú – Xuân Lộc) được xem là “mạch máu” chiến lược, giúp phá vỡ tình trạng chia cắt không gian và mở ra các tuyến du lịch liên hoàn giữa tự nhiên và văn hóa.

Bên cạnh đó, phát triển hạ tầng đa phương thức là hướng đi quan trọng. Hệ thống giao thông thủy nội địa có thể được khai thác thông qua các tuyến du thuyền trên sông Đồng Nai và các hồ lớn như Trị An, kết hợp với mạng lưới xe buýt kết nối từ các trung tâm điều tiết đến điểm du lịch sinh thái. Cách tiếp cận này không chỉ nâng cao khả năng tiếp cận mà còn giảm áp lực giao thông và tăng tính bền vững.

Trong dài hạn, việc tích hợp các dự án hạ tầng quy mô lớn như sân bay Long Thành, các tuyến metro, đường vành đai và cao tốc Bắc – Nam sẽ đóng vai trò quyết định. Khi các trục kết nối này hoàn thiện, Đồng Nai có thể chuyển từ mô hình điểm đến đơn lẻ sang mạng lưới du lịch liên kết, trong đó các hành lang giao thông trở thành kênh phân phối dòng khách từ cửa ngõ hàng không đến các cụm sinh thái phía Bắc.

Nghiên cứu cũng đề xuất một khung tiêu chí định lượng cho phát triển bền vững, bao gồm duy trì hệ số tiếp cận trên 0,6 trong bán kính 100 km, mật độ điểm đến trên 5 điểm/km² và hệ số trung chuyển vượt mức trung vị. Đồng thời, việc gắn kết với mật độ dân cư lân cận sẽ giúp hình thành các nút kinh tế – xã hội năng động, nơi cộng đồng địa phương tham gia trực tiếp vào chuỗi giá trị du lịch.

Có thể thấy, bài toán của du lịch Đồng Nai không còn nằm ở việc “có gì để khai thác”, mà là “kết nối như thế nào để khai thác hiệu quả”. Trong bối cảnh cạnh tranh điểm đến ngày càng gay gắt, hạ tầng không chỉ là yếu tố hỗ trợ mà trở thành nền tảng quyết định năng lực phát triển.

Nếu được đầu tư theo hướng dữ liệu và tư duy mạng lưới, Đồng Nai hoàn toàn có thể vươn lên thành trung tâm du lịch sinh thái – văn hóa – MICE của khu vực. Khi đó, tăng trưởng không chỉ dừng ở quy mô mà còn đảm bảo tính bền vững, hài hòa với bảo tồn tài nguyên và lợi ích cộng đồng.

Hoàng Lê Nam Hải, Trịnh Tú Anh – Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh; Phạm Minh Tâm – Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia TP.HCM.