Đột phá thể chế để kiến tạo không gian phát triển đô thị thế hệ mới

Mở rộng hành lang thể chế cho những đầu tàu kinh tế bứt phá

Sự lạc hậu của tấm áo cơ chế so với cơ thể đang lớn mạnh của các đô thị lớn từ lâu đã là rào cản cho sự phát triển của nền kinh tế. Hội nghị tham vấn, lấy ý kiến đối với dự án Luật Phát triển đô thị được tổ chức tại Bộ Tư pháp vừa qua chính là một bước đi mang tính bước ngoặt nhằm tháo gỡ nút thắt này.

Dự thảo luật do Bộ Tư pháp và Bộ Tài chính phối hợp xây dựng đang hướng tới ba nhóm nội dung trọng tâm. Trọng tâm cốt lõi là tạo dựng các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm giải phóng toàn diện tiềm năng phát triển đô thị, đặc biệt là đối với các đầu tàu kinh tế trọng điểm như TP.HCM, Đồng Nai, đồng thời xác lập một khung pháp lý hoàn chỉnh cho mô hình khu kinh tế đặc biệt.

Mục tiêu lớn nhất của dự luật này là xây dựng một hệ thống thể chế đủ mạnh để biến các đô thị lớn trở thành những động lực dẫn dắt tăng trưởng thực sự. Tư duy cốt lõi trong xây dựng luật lần này chính là việc phân cấp, phân quyền một cách thực chất và triệt để.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú nhấn mạnh, việc trao quyền chủ động cho địa phương trong quản lý, điều hành và tổ chức thực hiện các nhiệm vụ phát triển là yêu cầu bắt buộc để thích ứng với tốc độ đô thị hóa nhanh chóng. Tuy nhiên, quyền lực lớn luôn đi kèm với trách nhiệm cao.

Nguyên tắc xuyên suốt được Ban soạn thảo khẳng định là phân quyền mạnh mẽ nhưng phải thiết lập được cơ chế kiểm tra, giám sát hiệu quả, thông qua việc kết hợp chặt chẽ giữa hai công cụ tiền kiểm và hậu kiểm nhằm bảo đảm tính thống nhất, không làm xáo trộn hệ thống pháp luật hiện hành.

Bên cạnh những trung tâm kinh tế đã định hình, nhu cầu mở rộng không gian cho các địa phương có tiềm năng lớn cũng được đặt lên bàn nghị sự một cách thẳng thắn. Điển hình như trường hợp của Đồng Nai, một địa phương có quy mô và vị trí chiến lược nhưng hiện nay vẫn chưa được áp dụng các cơ chế đặc thù tương xứng như TP.HCM.

Việc đại diện Đồng Nai kiến nghị mở rộng phạm vi điều chỉnh hoặc có quy định riêng biệt là hoàn toàn chính đáng. Để giải quyết bài toán thực tế này, cơ quan soạn thảo cho biết sẽ xây dựng một Nghị định đặc thù riêng cho Đồng Nai nhằm thể chế hóa kịp thời các chủ trương của Bộ Chính trị, giúp địa phương này có đủ công cụ pháp lý để vận dụng và bứt phá mạnh mẽ trong giai đoạn tới.

Xác lập địa vị pháp lý và kích hoạt động lực từ khu kinh tế đặc biệt

Điểm đột phá và thu hút nhiều sự quan tâm nhất trong dự án luật lần này chính là việc lần đầu tiên đề xuất xác lập địa vị pháp lý chính thức cho mô hình khu kinh tế đặc biệt. Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Tâm thẳng thắn nhìn nhận, dù đây được kỳ vọng là động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế trong tương lai, nhưng hệ thống pháp luật hiện hành vẫn đang bỏ ngỏ, chưa có quy định đầy đủ và tương xứng.

Từ kinh nghiệm thành công của các quốc gia trên thế giới, dự thảo luật đã mạnh dạn đề xuất xây dựng một mô hình chính quyền tinh gọn tại các khu vực này, đi kèm với sáu nhóm cơ chế, chính sách đặc thù nhằm thu hút dòng vốn đầu tư, kích thích đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Sự cần thiết của việc ban hành luật và mở rộng phạm vi điều chỉnh sang khu kinh tế đặc biệt nhận được sự đồng thuận rất cao từ các địa phương. Tuy nhiên, để luật đi vào cuộc sống một cách hiệu quả, các địa phương cũng đặt ra nhiều bài toán quản lý thực tế cần phải giải quyết thấu đáo.

Đại diện tỉnh An Giang đã kiến nghị Ban soạn thảo cần làm rõ các tiêu chí khoa học để xác định một khu kinh tế đặc biệt, đồng thời phải phân định rạch ròi thẩm quyền giữa chính quyền cấp tỉnh và chính quyền của khu kinh tế đặc biệt để tránh chồng chéo hoặc đùn đẩy trách nhiệm. Đặc biệt, khi phân cấp mạnh cho mô hình này, việc bổ sung các cơ chế kiểm soát quyền lực chặt chẽ là điều kiện tiên quyết để đảm bảo sự phát triển lành mạnh và bền vững.

Để biến các khu kinh tế đặc biệt thành những tổ ấm thu hút đại bàng, các chính sách ưu đãi cũng cần được thiết kế mang tính cạnh tranh toàn cầu. Nhiều ý kiến đóng góp từ thực tế vùng biên giới và miền biển như An Giang đã đề xuất cần hoàn thiện đồng bộ các chính sách tài chính mạnh mẽ hơn nữa. Đó là các ưu đãi về thuế, tiền lương, điều kiện nhà ở và môi trường làm việc nhằm thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao cũng như các nhà đầu tư chiến lược đến cam kết hoạt động lâu dài.

Bên cạnh đó, các cơ chế tạo thuận lợi cho phát triển kinh tế biển, khu phi thuế quan, hàng miễn thuế, đơn giản hóa thị thực và vận hành casino cũng cần được quy định cụ thể. Những viên gạch thể chế đầu tiên đang được đặt xuống, kỳ vọng sẽ tạo nên một bệ phóng pháp lý vững chắc, giúp các đô thị và khu kinh tế đặc biệt của Việt Nam tự tin mở rộng không gian phát triển và cất cánh.