Động lực mới từ dự thảo Luật Hỗ trợ DNNVV sửa đổi

Không chỉ dừng lại ở các gói hỗ trợ riêng lẻ, dự luật hướng tới xây dựng một hệ sinh thái hỗ trợ đồng bộ, giúp doanh nghiệp tiếp cận thuận lợi hơn với vốn, đất đai, công nghệ, chuyển đổi số và các nguồn lực phát triển khác.

Chuyển từ tư duy hỗ trợ sang kiến tạo môi trường phát triển

Trong bối cảnh khu vực DNNVV chiếm phần lớn số lượng doanh nghiệp của nền kinh tế nhưng vẫn đối mặt với nhiều rào cản về nguồn lực, việc hoàn thiện khung pháp lý được xem là giải pháp quan trọng nhằm khơi thông động lực tăng trưởng và nâng cao sức cạnh tranh cho doanh nghiệp Việt Nam trong giai đoạn mới.

Một trong những điểm mới đáng chú ý của dự thảo là sự thay đổi về tư duy chính sách. Nếu trước đây các chương trình hỗ trợ thường được triển khai theo hướng cấp phát nguồn lực hoặc hỗ trợ theo từng chương trình riêng lẻ, thì lần sửa đổi này hướng đến xây dựng môi trường phát triển thuận lợi và bền vững hơn cho doanh nghiệp.

Bà Trịnh Thị Hương - Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể (Bộ Tài chính) cho biết, Dự thảo Luật Hỗ trợ DNNVV sửa đổi được xây dựng với định hướng đổi mới toàn diện tư duy hỗ trợ doanh nghiệp.

Theo đó, dự thảo đặt mục tiêu chuyển từ cơ chế "xin - cho" sang tư duy phục vụ, đồng hành cùng doanh nghiệp. Các thủ tục hành chính được yêu cầu số hóa, công khai tiêu chí và đơn giản hóa tối đa để doanh nghiệp có thể chủ động tiếp cận và thụ hưởng chính sách. Đồng thời, cơ chế phân bổ nguồn lực cũng được đề xuất chuyển từ "chi theo hoạt động" sang "chi theo kết quả, đầu ra", lấy hiệu quả thực chất làm thước đo đánh giá chính sách.

Dự thảo cũng điều chỉnh tiêu chí xác định DNNVV theo hướng sát thực tế hơn. Thay vì chỉ dựa trên một tiêu chí đơn lẻ, doanh nghiệp sẽ được xác định dựa trên sự kết hợp giữa số lao động bình quân năm với doanh thu hoặc tổng nguồn vốn. Việc nâng ngưỡng xác định DNNVV được kỳ vọng sẽ mở rộng phạm vi doanh nghiệp có thể tiếp cận các chính sách hỗ trợ của Nhà nước.

Dự luật còn bổ sung các tiêu chí phản ánh chất lượng phát triển của doanh nghiệp như mức độ đổi mới sáng tạo, khả năng tham gia chuỗi cung ứng, tỷ lệ nội địa hóa và tiêu chuẩn kinh doanh bền vững ESG. Đây được xem là bước đi phù hợp với xu hướng phát triển kinh tế xanh và yêu cầu hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.

Theo bà Trịnh Thị Hương, đáng chú ý, dự thảo dành một chương riêng cho hỗ trợ chuyển đổi từ hộ kinh doanh lên doanh nghiệp, với hàng loạt cơ chế thuận lợi như kế thừa quyền và nghĩa vụ, miễn lệ phí đăng ký, áp dụng chế độ thuế và kế toán đơn giản, hỗ trợ nền tảng số, đào tạo, tư vấn và giảm một số nghĩa vụ chi phí trong giai đoạn đầu chuyển đổi.

Bên cạnh đó, dự thảo cũng nhận diện rõ các nhóm doanh nghiệp cần được ưu tiên hỗ trợ sâu hơn như doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ, doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động là người khuyết tật, doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo và doanh nghiệp kinh doanh bền vững.

Mở rộng tiếp cận vốn, tạo động lực cho hộ kinh doanh chuyển đổi

Khó khăn lớn nhất của phần lớn DNNVV hiện nay vẫn là tiếp cận vốn tín dụng. Nhằm tháo gỡ điểm nghẽn này, dự thảo luật đề xuất nhiều giải pháp mang tính đột phá.

Thay vì phụ thuộc chủ yếu vào tài sản thế chấp truyền thống, doanh nghiệp có thể sử dụng nhiều loại tài sản bảo đảm mới như tài sản hình thành trong tương lai, quyền tài sản, quyền sở hữu trí tuệ, quyền khai thác thương mại và các khoản phải thu. Các hợp đồng kinh doanh, đơn hàng và dòng tiền tương lai cũng được định hướng trở thành cơ sở để tổ chức tín dụng đánh giá khả năng vay vốn.

Cùng với đó, các ngân hàng được khuyến khích áp dụng mô hình cho vay dựa trên dữ liệu và dòng tiền, thay vì chỉ dựa vào tài sản thế chấp. Hệ thống chấm điểm tín nhiệm doanh nghiệp thông qua lịch sử nộp thuế, hóa đơn điện tử và mức độ tuân thủ pháp luật cũng được xem là công cụ giúp doanh nghiệp nâng cao khả năng tiếp cận tín dụng.

Một điểm nhấn khác của dự thảo là việc dành riêng một chương cho hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp. Đây là nhóm đối tượng được đánh giá còn nhiều tiềm năng nhưng chưa mạnh dạn chuyển đổi do lo ngại về chi phí và thủ tục hành chính.

Theo đề xuất, doanh nghiệp chuyển đổi từ hộ kinh doanh sẽ được miễn lệ phí đăng ký doanh nghiệp, áp dụng chế độ thuế và kế toán đơn giản, đồng thời được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 3 năm kể từ khi đăng ký lần đầu.

Đặc biệt, dự thảo đưa ra cơ chế "nhắc nhở thay vì xử phạt" trong năm đầu tiên hoạt động. Theo đó, các vi phạm hành chính lần đầu nếu không có dấu hiệu gian lận hoặc trục lợi sẽ được ưu tiên hướng dẫn, cảnh báo và hỗ trợ khắc phục thay vì xử phạt ngay. Cách tiếp cận này được kỳ vọng giúp doanh nghiệp mới thành lập có thêm thời gian thích nghi với môi trường quản trị và các quy định pháp luật.

Ngoài hỗ trợ về thuế và thủ tục, doanh nghiệp chuyển đổi còn có thể tiếp cận các chương trình đào tạo về quản trị dòng tiền, thương mại điện tử, kỹ năng tiếp cận vốn ngân hàng và sử dụng nền tảng số trong quản lý hoạt động sản xuất kinh doanh.

Dự thảo cũng bổ sung nhiều chính sách hỗ trợ mặt bằng sản xuất kinh doanh. Các cơ quan liên quan được giao trách nhiệm bố trí quỹ đất dành cho DNNVV tại các khu công nghiệp và cụm công nghiệp. Doanh nghiệp được hỗ trợ giảm tối thiểu 30% tiền thuê lại đất trong 5 năm đầu tiên, đồng thời được tạo điều kiện tiếp cận quỹ nhà, đất công chưa sử dụng phục vụ hoạt động sản xuất kinh doanh.

Bên cạnh đó, các chính sách thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tiếp tục được mở rộng. Dự thảo đề xuất áp dụng cơ chế phiếu hỗ trợ (voucher), cho phép doanh nghiệp chủ động lựa chọn các dịch vụ tư vấn, đào tạo hoặc hỗ trợ công nghệ phù hợp với nhu cầu thực tế. Các khoản chi cho nghiên cứu và phát triển (R&D) được tính vào chi phí được trừ ở mức cao hơn, đồng thời doanh nghiệp được khuyến khích thành lập quỹ khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Dự thảo Luật Hỗ trợ DNNVV sửa đổi không chỉ tập trung vào hỗ trợ tài chính mà còn hướng tới xây dựng một hệ sinh thái phát triển toàn diện cho doanh nghiệp tư nhân. Nếu được thông qua và triển khai hiệu quả, các chính sách mới được kỳ vọng sẽ tạo động lực mạnh mẽ cho khu vực DNNVV nâng cao năng lực cạnh tranh, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và đóng góp nhiều hơn cho tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn tới.

Năm 2025, cả nước có 195,1 nghìn doanh nghiệp thành lập mới, tăng 24,1% so với năm trước, với tổng vốn đăng ký 1.919,2 nghìn tỷ đồng và hơn 1,15 triệu lao động. Cùng với 102,3 nghìn doanh nghiệp quay trở lại hoạt động (tăng 34,3%), tổng số doanh nghiệp gia nhập và tái gia nhập thị trường đạt 297,5 nghìn doanh nghiệp, tăng 27,4% so với năm 2024.

Tổng vốn bổ sung cho nền kinh tế đạt gần 6,4 triệu tỷ đồng, tăng 77,8%. Khu vực dịch vụ tiếp tục dẫn đầu về số doanh nghiệp thành lập mới với 149,3 nghìn doanh nghiệp, tiếp đến là công nghiệp - xây dựng với gần 44 nghìn doanh nghiệp. Đáng chú ý, 75,8% doanh nghiệp đánh giá hoạt động sản xuất kinh doanh trong quý IV/2025 tốt hơn hoặc ổn định so với quý trước, cho thấy niềm tin kinh doanh đang dần được củng cố.