Động lực cho mục tiêu xuất siêu 30 tỷ USD

Cơ hội và thách thức từ các thị trường trọng điểm

Hội nghị diễn ra trong bối cảnh nền kinh tế thế giới tiếp tục đối mặt với nhiều bất ổn, từ biến động địa chính trị, xu hướng bảo hộ thương mại, cho đến những thay đổi nhanh chóng trong chuỗi cung ứng toàn cầu, song cũng mở ra cơ hội để Việt Nam tận dụng các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, khai thác dư địa thị trường mới nổi và củng cố vị thế trong các thị trường truyền thống.

Theo ông Vũ Bá Phú, Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại, Chính phủ đã giao cho ngành Công Thương một nhiệm vụ “kép” vừa đầy kỳ vọng, vừa hết sức thách thức: nâng tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa lên mức tăng trưởng 12% và đạt mục tiêu xuất siêu khoảng 30 tỷ USD trong năm nay. Đây không chỉ là con số thống kê khô khan, mà là dấu mốc chiến lược tạo tiền đề cho giai đoạn 2026-2030, thời điểm nền kinh tế Việt Nam bước vào chặng phát triển mới với định hướng tăng trưởng bền vững, chuyển đổi xanh và hội nhập sâu rộng hơn vào hệ thống thương mại toàn cầu.

Bức tranh thương mại 8 tháng đầu năm 2025 cho thấy nhiều gam màu sáng. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt gần 305 tỷ USD, tăng 14,4% so với cùng kỳ năm trước, một kết quả ấn tượng trong bối cảnh kinh tế toàn cầu chưa hoàn toàn thoát khỏi suy thoái và đứt gãy chuỗi cung ứng. Đáng chú ý, khu vực doanh nghiệp FDI tiếp tục dẫn dắt với 228 tỷ USD, tăng trên 18%, trong khi doanh nghiệp trong nước đạt 76,5 tỷ USD, chỉ tăng 3%. Khoảng cách này phản ánh rõ sức bật vượt trội của doanh nghiệp FDI nhưng đồng thời cũng gióng lên hồi chuông cảnh báo về sự hạn chế của doanh nghiệp nội địa trong khả năng cạnh tranh quốc tế, đòi hỏi Chính phủ và Bộ Công Thương phải đẩy mạnh các biện pháp hỗ trợ để nâng cao vị thế của hàng Việt trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Tại hội nghị, đại diện các thương vụ Việt Nam ở nước ngoài đã phân tích chi tiết xu hướng thị trường, chỉ ra những cơ hội mở rộng thị phần, song đồng thời cũng cảnh báo những rủi ro mới. Ở Trung Quốc, theo ông Nông Đức Lai – Tham tán thương mại Việt Nam, nền kinh tế lớn thứ hai thế giới đang không ngừng mở rộng quan hệ đầu tư và thương mại, liên tục bổ sung ngành nghề được phép đầu tư, áp dụng các ưu đãi thuế quan và tỏ ra cởi mở hơn đối với nông sản, thủy sản nhập khẩu. Chỉ trong nửa đầu năm 2025, Trung Quốc đã cấp phép nhập khẩu khoảng 15 sản phẩm nông lâm thủy sản từ gần 20 quốc gia, từ sầu riêng Campuchia, xoài Ecuador, đến hạt điều Gambia hay thủy sản từ New Zealand và Brazil. Đây vừa là cơ hội, vừa là lời nhắc nhở rằng cạnh tranh trên thị trường khổng lồ này ngày càng gay gắt, và nông sản Việt muốn giữ vững vị thế buộc phải chú trọng hơn đến chất lượng, truy xuất nguồn gốc và đáp ứng chuẩn mực quốc tế.

Trong khi đó, thị trường Hoa Kỳ tiếp tục khẳng định vai trò trụ cột của kim ngạch xuất khẩu Việt Nam. Ông Đỗ Ngọc Hưng – Tham tán thương mại tại Hoa Kỳ – thông tin rằng 7 tháng đầu năm 2025, kim ngạch thương mại song phương đạt 114,5 tỷ USD, tăng tới 41% so với cùng kỳ. Trong đó, xuất khẩu của Việt Nam lên đến 106 tỷ USD, tăng 44%, trong khi nhập khẩu từ Hoa Kỳ chỉ 8 tỷ USD, đưa xuất siêu lên mức kỷ lục 98 tỷ USD. Các nhóm hàng chủ lực như máy móc, thiết bị, gỗ, dệt may, thủy sản đều duy trì tốc độ tăng trưởng cao, nhiều mặt hàng tăng từ 15% đến hơn 100%. Đặc biệt, sự kiện Vietnam International Sourcing 2025 giúp doanh nghiệp Việt tiếp cận trực tiếp hệ thống phân phối lớn, tạo cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, song song với thành công là những thách thức: các biện pháp phòng vệ thương mại tại Mỹ ngày càng dày đặc, quy định về xuất xứ và minh bạch nguồn gốc sản phẩm nghiêm ngặt hơn, buộc doanh nghiệp phải nâng cao năng lực quản trị, chủ động dự báo và chuẩn bị ứng phó với rủi ro kiện tụng.

Không chỉ Hoa Kỳ hay Trung Quốc, nhiều thị trường trong khối FTA mà Việt Nam đã ký kết vẫn chưa được khai thác đúng mức. Theo ông Ngô Chung Khanh – Phó Vụ trưởng Vụ Chính sách thương mại đa biên – mặc dù đóng góp tích cực về giá trị tuyệt đối, song tỉ trọng thương mại với EU, Ấn Độ, Mexico hay Canada chưa đạt kỳ vọng, thậm chí có xu hướng giảm. Nguyên nhân một phần do doanh nghiệp Việt chưa tận dụng triệt để ưu đãi từ các hiệp định, còn thiếu chiến lược cụ thể về mặt hàng ưu tiên, mục tiêu tăng trưởng hay kế hoạch tiếp cận thị trường. Đây là khoảng trống cần nhanh chóng được lấp đầy bằng sự phối hợp chặt chẽ hơn giữa thương vụ, doanh nghiệp và cơ quan quản lý trong nước.

Ở chiều ngược lại, bà Trương Thùy Linh – Phó Cục trưởng Cục Phòng vệ thương mại – cảnh báo rằng các biện pháp phòng vệ thương mại nhắm vào hàng Việt Nam đang mở rộng cả về phạm vi lẫn mức độ, đặc biệt là điều tra hành vi lẩn tránh. Các nước nhập khẩu tập trung soi xét nguồn gốc nguyên liệu mà doanh nghiệp Việt sử dụng trong sản xuất hàng xuất khẩu, buộc doanh nghiệp phải đa dạng hóa nguồn cung nguyên liệu, tránh phụ thuộc vào một số thị trường dễ bị áp thuế chống bán phá giá hay chống trợ cấp. Đây là thách thức lớn nhưng đồng thời cũng là cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam tái cơ cấu chuỗi cung ứng, hướng đến sự chủ động, bền vững hơn.

Tận dụng FTA, nâng sức chống chịu doanh nghiệp

Từ góc nhìn phát triển thị trường, ông Tạ Hoàng Linh – Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài – cho rằng nhiều chỉ tiêu vẫn ở mức thấp so với yêu cầu, và đưa ra ba nhóm giải pháp trọng tâm. Thứ nhất, thương vụ cần tăng cường tiếp xúc trực tiếp với thương nhân, hệ thống phân phối và hiệp hội ngành hàng sở tại để mở rộng cơ hội giao dịch. Thứ hai, cần vận động và tổ chức nhiều đoàn doanh nghiệp nước ngoài đến Việt Nam, tạo không gian kết nối B2B, tiếp nối thành công của Vietnam Sourcing với hàng trăm đoàn và hàng chục nghìn cuộc tiếp xúc thương mại. Thứ ba, phải tích cực làm việc với cơ quan sở tại để tháo gỡ rào cản, thúc đẩy đàm phán FTA mới, mở cửa thị trường cho nông sản, thủy sản Việt.

Cùng với đó, yêu cầu về tuân thủ tiêu chuẩn ngày càng khắt khe, nhất là với thị trường EU và Trung Quốc, đòi hỏi doanh nghiệp Việt phải nâng cao năng lực quản trị chuỗi cung ứng, chuẩn hóa quy trình kiểm soát an toàn thực phẩm, cập nhật kịp thời các quy định mới về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật hay tiêu chuẩn môi trường. Xanh hóa sản xuất, minh bạch hóa chuỗi giá trị, và đầu tư vào công nghệ truy xuất nguồn gốc không còn là lựa chọn, mà đã trở thành điều kiện bắt buộc để hàng Việt chinh phục các thị trường khó tính.

Kết luận hội nghị, Bộ trưởng Nguyễn Hồng Diên nhấn mạnh rằng để đạt mục tiêu tăng trưởng, việc phân loại thị trường và triển khai nhiệm vụ cụ thể cho từng nhóm là yêu cầu then chốt. Với các thị trường tăng trưởng âm, thương vụ phải nhanh chóng tìm nguyên nhân, khôi phục đơn hàng và tháo gỡ rào cản. Với thị trường tăng trưởng thấp, cần thúc đẩy xuất khẩu tối thiểu 8,5%; nhóm trung bình phải nâng lên 12%; còn nhóm tăng trưởng cao phải giữ vai trò “đầu tàu” với mức trên 15% để kéo toàn bộ kim ngạch đi lên.

Song song với chiến lược thị trường, Bộ trưởng nhấn mạnh việc nâng cao sức chống chịu của doanh nghiệp. Điều này bao gồm việc chủ động tham gia hệ sinh thái xúc tiến thương mại số, đa dạng hóa nguồn cung nguyên liệu, đầu tư công nghệ xanh, xây dựng thương hiệu và nâng cao năng lực truy xuất nguồn gốc. Các hiệp hội ngành hàng cần trở thành cầu nối, cung cấp thông tin thị trường, định hướng chiến lược và hỗ trợ hội viên trong xây dựng thương hiệu quốc tế.

Để tạo sức bật đồng bộ, Bộ trưởng cũng kêu gọi sự phối hợp chặt chẽ từ các Bộ, ngành liên quan, từ chính sách thuế, tín dụng, kiểm dịch – kiểm định, cho đến đàm phán FTA mới. Chính quyền địa phương cũng được đề nghị chủ động hơn trong việc chia sẻ thông tin thị trường, hỗ trợ doanh nghiệp trên địa bàn, đồng thời phối hợp cùng hiệp hội để hình thành chuỗi cung ứng bền vững, gia tăng giá trị và đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường toàn cầu.