Đồng bộ chính sách để doanh nghiệp Logistics làm tốt trên “sân nhà”

Chính sách đối với lĩnh vực logistics chưa đồng bộ

Phát biểu tại Hội nghị Logistics 2023 với chủ đề “Logistics Việt Nam - Con đường phía trước” do Báo Đầu tư và Công ty SLP Vietnam phối hợp tổ chức (ngày 05/10/2023) tại TP. HCM, Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Trần Duy Đông cho biết, trong những năm qua Chính phủ Việt Nam đã tích cực chỉ đạo hoàn thiện cơ chế, chính sách và kết cấu hạ tầng phát triển lĩnh vực quan trọng này. Nhờ vậy, năng lực và thứ hạng của ngành logistics Việt Nam đang được cải thiện và có xu hướng mở rộng.

Theo xếp hạng của Ngân hàng Thế giới, Việt Nam hiện đứng thứ 64/160 nước về mức độ phát triển logistics và đứng thứ 4 trong khu vực ASEAN sau Singapore, Malaysia và Thái Lan. Còn theo đánh giá của Agility, năm 2022, Việt Nam xếp hạng thứ 11 trong nhóm 50 thị trường logistics mới nổi toàn cầu. Tốc độ phát triển hằng năm của ngành logistics Việt Nam đạt từ 14-16%, quy mô 40-42 tỷ USD/năm.

Doanh nghiệp logistics ở Việt Nam cũng tăng nhanh về số lượng. Đến nay, có khoảng trên 3.000 doanh nghiệp vận tải và logistics trong nước và khoảng 25 tập đoàn giao nhận hàng đầu thế giới hoạt động cung cấp các dịch vụ từ khâu làm thủ tục vận chuyển hàng hóa cho đến khâu đóng thuế hay thanh toán… tại Việt Nam.

Tuy nhiên, Thứ trưởng Trần Duy Đông cho rằng, mặc dù lĩnh vực logistics của Việt Nam có tốc độ phát triển nhanh và đạt các kết quả tích cực như trên nhưng trên thực tế vẫn tồn tại một số hạn chế và thách thức.

Thứ nhất, thể chế, chính sách đối với lĩnh vực logistics chưa đồng bộ. Khung khổ pháp lý đối với ngành logistics được ban hành nhiều văn bản, song các chính sách cụ thể, chi tiết hóa các cụ thể các chủ trương đó vẫn chưa được thực hiện hoặc còn chồng chéo.

Thứ hai, cơ sở hạ tầng giao thông vận tải và logistics còn hạn chế, không đồng bộ, chưa tạo ra hành lang vận tải đa phương thức trong khi nhu cầu trung chuyển chất lượng cao cho hàng hóa giữa các phương thức đang ngày càng lớn. Việt Nam còn thiếu các khu kho vận tập trung có vị trí chiến lược, đồng bộ với hệ thống cảng, sân bay, đường quốc lộ, cơ sở sản xuất.

Thứ ba, hoạt động của các doanh nghiệp logistics còn nhiều hạn chế trên các mặt quy mô hoạt động, vốn, nguồn nhân lực… Các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ logistics ở Việt Nam hầu hết là những doanh nghiệp nhỏ và vừa, hoạt động manh mún, thiếu kinh nghiệm và tính chuyên nghiệp, cung cấp các dịch vụ cơ bản, hoặc cung cấp từng dịch vụ đơn lẻ, cạnh tranh về giá là chủ yếu, ít giá trị gia tăng, thường chỉ đóng vai trò là nhà thầu phụ hay đại lý cho các công ty nước ngoài.

Thứ tư, nguồn nhân lực phục vụ cho dịch vụ logistics qua đào tạo bài bản còn thiếu và yếu, chưa đáp ứng yêu cầu, đặc biệt thiếu các chuyên viên logistics giỏi, có năng lực ứng dụng và triển khai tại các doanh nghiệp. Trong số các doanh nghiệp nội địa hiện nay, có tới 93 - 95% người lao động không được đào tạo bài bản, chủ yếu làm dịch vụ ở các chuỗi cung ứng nhỏ, như giao nhận, kho bãi, xử lý vận đơn, … 

Những tồn tại, hạn chế này đang đặt ra những thách thức không nhỏ cho việc phát triển ngành logistics Việt Nam trong tương lai. Câu hỏi đặt ra là chúng ta phải làm sao tận dụng được cơ hội để đưa logistics trở thành một ngành kinh tế quan trọng, vừa đáp ứng nhu cầu trong nước, vừa đủ sức cạnh tranh quốc tế, đồng thời theo kịp xu hướng phát triển chung của thế giới, là logistics xanh, hướng tới các mục tiêu phát triển bền vững, Thứ trưởng Trần Duy Đông thông tin.

Khơi thông “điểm nghẽn” để doanh nghiệp Logistics làm tốt trên “sân nhà”

Cũng tại Hội nghị, ông Edwin Chee, Giám đốc điều hành SLP Vietnam cho biết, với rủi ro chuỗi cung ứng bị gián đoạn trong bối cảnh địa chính trị có nhiều thay đổi như hiện nay, vai trò của việc tổ chức, định hình lại chuỗi cung ứng toàn cầu càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.

Cuộc chiến thương mại giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc, đại dịch COVID-19 và căng thẳng địa chính trị đều góp phần dẫn đến sự thay đổi mô hình chuỗi cung ứng đã có trong quá khứ. 

Giờ đây, chiến lược friend-shoring (sản xuất tại các quốc gia thân thiện), bao gồm việc chuyển chuỗi và tìm nguồn cung ứng sang các quốc gia là đồng minh chính trị, đã gây được nhiều sự chú ý. Trong bối cảnh đó, Việt Nam đã nắm bắt cơ hội và có những bước phát triển tích cực, trực tiếp được hưởng lợi từ những xu hướng chuỗi cung ứng mới.  Khả năng thích ứng và nắm bắt cơ hội đã tạo nên sự khác biệt cho Việt Nam trong tình hình kinh tế đang thay đổi này. 

Một yếu tố quan trọng trong quá trình chuyển đổi này là vai trò vô cùng quan trọng của các doanh nghiệp trong việc tái cấu trúc, định hình lại mạng lưới cung ứng. Để giải bài toán phức tạp này và nắm bắt các cơ hội sắp tới, đòi hỏi phải có một cách tiếp cận toàn diện, với sự tham gia đồng lòng của cả khối Nhà nước và tư nhân. 

Là nền tảng vận hành và phát triển cơ sở hạ tầng công nghiệp và logistic hàng đầu với các giải pháp dựa trên công nghệ ở Đông Nam Á, SLP là một phần của GLP Capital Partners, nền tảng quản lý quỹ toàn cầu của GLP. Chúng tôi là nhà quản lý tài sản thay thế hàng đầu toàn cầu với tài sản được quản lý trị giá khoảng 125 tỷ USD và có mặt ở 17 quốc gia, bao gồm Mỹ, Nhật Bản, Brazil, Ấn Độ, Trung Quốc và Việt Nam. 

Với kinh nghiệm quốc tế đa dạng đúc kết từ các thị trường khác nhau, mạng lưới toàn cầu mạnh mẽ và tầm nhìn dài hạn tại Việt Nam, chúng tôi cam kết hỗ trợ sự phát triển của ngành logistics tại Việt Nam. SLP Vietnam mong muốn trở thành đối tác tin cậy được khách hàng lựa chọn trong hành trình mở rộng và phát triển của họ. 

“Chúng tôi mong muốn tất cả cùng trao đổi về những thách thức và phân tích các cơ hội mà lĩnh vực hậu cần, logistics mang lại trong những năm tới. Qua đây, chúng ta có thể cùng mở đường cho sự đổi mới, hiệu quả hơn và tăng trưởng bền vững bằng cách thúc đẩy nhiều hơn nữa mối quan hệ hợp tác và cùng chia sẻ trí tuệ tập thể”, ông Edwin Chee thông tin.

Ông Lê Trọng Minh, Tổng Biên tập Báo Đầu tư thì cho rằng, từ các quan điểm, chủ trương của Đảng và Nhà nước, hàng loạt văn bản chỉ đạo đã được ban hành trong thời gian gần đây, logistics được xác định là một ngành dịch vụ quan trọng trong cơ cấu tổng thể nền kinh tế quốc dân, đóng vai trò hỗ trợ, kết nối và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của cả nước cũng như từng địa phương, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Dịch vụ logistics cũng cần được phát triển thành một ngành dịch vụ đem lại giá trị gia tăng cao, gắn với phát triển sản xuất hàng hóa, xuất nhập khẩu và thương mại trong nước, phát triển hạ tầng giao thông vận tải và công nghệ thông tin.

Đồng thời, phải phát triển thị trường dịch vụ logistics, tập trung nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp dịch vụ logistics; phát huy tối đa lợi thế vị trí địa lý, tăng cường kết nối để đưa Việt Nam trở thành một đầu mối logistics quan trọng trong khu vực; và phát triển logistics gắn với chuỗi cung ứng bền vững, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đẩy mạnh chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ.

Còn từ góc độ đánh giá chung của thị trường, với tốc độ tăng trưởng kinh tế, đặc biệt là tăng trưởng thương mại nhanh trong suốt thời gian qua, Việt Nam được đánh giá ngày càng cao về tiềm năng cũng như cơ hội phát triển dịch vụ logistics. Và trên thực tế, thị trường Việt Nam đã ghi nhận những bước tiến rất đáng khích lệ, Tổng Biên tập Báo Đầu tư cho biết thêm.

Ngoài ra, tại Hội nghị "Logistics Việt Nam - Con đường phía trước", bà Phạm Thị Bích Huệ, Sáng lập, Chủ tịch Công ty Western Pacific nhận định, ngành Logistics Việt Nam đang có con đường phát triển đầy kì vọng. Điều này được thể hiện thông qua việc Nhà nước đã ban hành nhiều chính sách hỗ trợ doanh nghiệp trong ngành. Đồng thời, các doanh nghiệp cũng đã dần có nhiều sự quan tâm về vai trò của Logistics với nền kinh tế.

Tuy nhiên, để ngành Logistics Việt Nam bước lên được “con đường màu xanh”, làm sao để giảm chi phí Logistics trên tổng GDP của quốc gia thì vẫn còn nhiều điểm nghẽn. Trước hết, theo bà Huệ, đã đến lúc Chính phủ cần định danh lại cho ngành Logistics. Sở dĩ bản thân từ Logistics đã và đang quá rộng, bao gồm nhiều ngành, nghề, lĩnh vực như hạ tầng, dịch vụ, con người,… Việc luật hóa, cụ thể hóa ngành không chỉ giúp minh bạch về hành lang pháp lý, các doanh nghiệp yên tâm hơn mà còn hỗ trợ thu hút đầu tư từ các “đại bàng” về Logistics trên thế giới.

Bên cạnh đó, bà Phạm Thị Bích Huệ thông tin, hiện chi phí vận tải trên tổng chi phí Logistics của Việt Nam đang ở mức rất cao, lên tới hơn 60%, cao khoảng gấp đôi so với các nước khác, chi phí vận tải chỉ chiếm 30 – 40% tổng chi phí Logistics. Đây là con số rất lớn.

Chủ tịch Công ty Western Pacific cũng cho rằng, quy hoạch hạ tầng thiếu sự đồng bộ, điều tiết từ cơ quan quản lý Nhà nước đang là một trong những điểm nghẽn lớn nhất của ngành. Bên cạnh đó, việc quy hoạch hạ tầng tại địa phương cũng còn mang tính hình thức, thiếu sự địa phương hóa theo đặc thù, thế mạnh của từng vùng, miền.

Tuy nhiên, để quản lý ngành Logistics không phải là dễ dàng. Bởi đây là ngành có sự thay đổi theo từng ngày, từng tháng, từng quý… Đôi khi luật hóa cho ngành sẽ khó để chạy theo. Song ít nhất cũng nên có sự đáp ứng tương đối với sự thay đổi của ngành Logistics. “Theo tôi, với vai trò của mình, Nhà nước giải quyết các điểm nghẽn này sẽ dễ dàng hơn so với việc giải quyết điểm nghẽn về dịch vụ hay con người”, Chủ tịch Công ty Western Pacific kiến nghị.

Bên cạnh đó, với những vùng kinh tế còn thiếu sự quan tâm của đầu tư nước ngoài, chưa tạo được hiệu ứng đầu tư tốt thì nên mở rộng các hệ thống ICD (hệ thống nối dài của cảng biển) để thu hút đầu tư FDI. “Nếu chúng ta có hạ tầng cơ bản, tôi tin rằng các “đại bàng” sẽ sớm về làm tổ, kể cả ở những vùng mới chứ không chỉ vùng trọng điểm như Hà Nội, Đà Nẵng, TP. HCM”, bà Phạm Thị Bích Huệ nhận định.

Song song với việc thu hút FDI, Chủ tịch Western Pacific cũng khẳng định, đã đến lúc cộng đồng doanh nghiệp  Logistics tại Việt Nam cần ngồi, trao đổi lại với nhau và thay đổi, nếu không sẽ để vụt mất miếng bánh, thị phần của ngành Logistics vào các doanh nghiệp nước ngoài trên chính địa bàn của mình.

Trong bối cảnh này, trước khi trông chờ vào các hỗ trợ từ Chính phủ, chính các doanh nghiệp Logistics Việt Nam cần bỏ ngay tư duy ngắn hạn, manh mún, cạnh tranh trực tiếp với nhau. Đồng thời, cùng nhau bàn chiến lược cho ngành Logistics Việt Nam. “Trước khi mở rộng ra thế giới, chúng ta cần làm tốt trên chính sân nhà của mình”, Chủ tịch Western Pacific khẳng định.

Theo Thứ trưởng Trần Duy Đông, để đạt mục tiêu cắt giảm chi phí logistics, cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành logistics Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và cách mạng công nghiệp lần thứ tư, chúng ta còn nhiều việc phải làm như, tiếp tục hoàn thiện chính sách, pháp luật về dịch vụ logistics, cải cách thủ tục hành chính, rà soát cắt giảm điều kiện kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục kiểm tra chuyên ngành nhằm giảm chi phí và thời gian cho doanh nghiệp.

Về phát triển kết cấu hạ tầng, Nhà nước cần hoàn thiện kết cấu hạ tầng logistics, tiếp tục rà soát các quy hoạch, kế hoạch, đảm bảo tính đồng bộ của hạ tầng giao thông và dịch vụ vận tải với mục tiêu phát triển ngành dịch vụ logistics.

Về phát triển nguồn nhân lực, để xây dựng nguồn nhân lực trong lĩnh vực logistics tại Việt Nam cần sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chuyên trách với doanh nghiệp nhằm xác định chính xác nhu cầu lao động và tuyển dụng. Bên cạnh đó, Nhà nước cần xây dựng các bộ tiêu chuẩn nghề đối với lĩnh vực logistics, hỗ trợ các trường đầu tư về cơ sở vật chất, trang thiết bị thuộc lĩnh vực logistics...

Về phía các doanh nghiệp logistics, cần xây dựng chiến lược kinh doanh, thực hiện liên kết chiến lược, liên doanh với các đối tác hoặc hoạt động mua bán sáp nhập doanh nghiệp để tạo ra các doanh nghiệp mạnh, tăng khả năng cạnh tranh. Bên cạnh đó, xây dựng chiến lược nhân lực cho hoạt động logistics; sử dụng các chuyên gia nước ngoài tư vấn cho việc phát triển các dịch vụ logistics mới.

Thực hiện được đồng bộ, hiệu quả các giải pháp này, ngành logistics Việt Nam sẽ ngày càng phát triển mạnh mẽ hơn nữa trong tương lai, Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư nhận định.