Đón sóng đầu tư xanh tại khu công nghiệp và khu kinh tế

Phù hợp với yêu cầu phát triển mới

Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang nỗ lực chuyển mình theo định hướng tăng trưởng xanh, kinh tế tuần hoàn và đạt mục tiêu phát thải ròng bằng “0” (Net Zero) vào năm 2050, việc rà soát và hoàn thiện chính sách ưu đãi đầu tư đối với khu công nghiệp (KCN) và khu kinh tế (KKT) đã trở thành một yêu cầu hết sức cấp bách.

Bộ Tài chính hiện đang tổ chức lấy ý kiến góp ý cho dự thảo Nghị định quy định về quản lý KCN và KKT, trong đó đề xuất sửa đổi mạnh mẽ các quy định về ưu đãi đầu tư.

Dự thảo không chỉ nhằm hoàn thiện cơ chế khuyến khích đầu tư, đảm bảo sự thống nhất với các luật mới ban hành, nổi bật là Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp năm 2025, mà còn là bước đi chiến lược để thu hút dòng vốn chất lượng cao, có trách nhiệm xã hội và môi trường.

Nghị định số 35/2022/NĐ-CP, khung pháp lý hiện hành, đã đóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh và thu hút đầu tư vào các KCN, KKT. Theo thống kê, vốn đầu tư thực hiện trong KCN, KKT cả nước đã đạt khoảng 221,33 tỷ USD, trong đó, vốn đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng KCN, KKT khoảng 9,33 tỷ USD, cho thấy vai trò chủ lực của các khu vực này trong thu hút vốn.

Tuy nhiên, sau gần 3 năm triển khai, một số nội dung ưu đãi hiện có 6 nội dung đã bộc lộ hạn chế, sự chồng chéo và quan trọng nhất là chưa theo kịp với thực tiễn phát triển cũng như chưa phản ánh đầy đủ xu hướng đầu tư xanh, đổi mới sáng tạo toàn cầu. Việt Nam cần những cơ chế rõ ràng, hiệu quả hơn để cạnh tranh thu hút các dự án FDI có giá trị gia tăng cao và tiêu chuẩn môi trường nghiêm ngặt.

Theo quy định hiện hành, KCN được xác định là địa bàn ưu đãi đầu tư và được hưởng các chính sách áp dụng cho khu vực có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, trong khi KKT được coi là địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, được áp dụng mức ưu đãi cao hơn.

Các dự án đầu tư xây dựng và kinh doanh kết cấu hạ tầng trong KCN hoặc KKT đều được hưởng ưu đãi cụ thể về thuế, đất đai, tín dụng, kế toán, góp phần giúp vốn FDI trong các KCN, KKT chiếm khoảng 35%-40% tổng vốn FDI đăng ký tăng thêm của cả nước hằng năm.

Tuy nhiên, Bộ Tài chính nhận định, một số chính sách về xác định địa bàn ưu đãi đầu tư, về hỗ trợ thủ tục hành chính còn thiếu đồng bộ, chưa phản ánh đầy đủ định hướng phát triển kinh tế xanh và giảm phát thải, khiến việc sửa đổi, bổ sung trở nên cấp thiết.

Đón đầu xu hướng đầu tư xanh

Trong dự thảo mới, Bộ Tài chính đề xuất một sự thay đổi chiến lược là rút gọn số lượng nội dung ưu đãi đầu tư từ 6 xuống còn 4, nhưng đồng thời mở rộng phạm vi áp dụng và bổ sung các yếu tố "xanh hóa" đầu tư. Việc này giúp chính sách đi vào thực chất và tập trung hơn.

Điểm nhấn quan trọng và mang tính định hướng nhất của dự thảo là việc bổ sung quy định liên quan đến chi phí cho các hoạt động giảm phát thải khí nhà kính và phát triển mô hình cộng sinh công nghiệp.

Cụ thể, dự thảo quy định chi phí đầu tư xây dựng, vận hành hoặc thuê mua nhà ở, công trình dịch vụ, tiện ích công cộng cho người lao động, cùng với chi phí đầu tư các công trình phục vụ hoạt động cộng sinh công nghiệp, giảm phát thải khí nhà kính, giảm ô nhiễm môi trường, đều được tính là khoản chi được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế theo Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp.

Cơ chế này tạo ra một động lực tài chính mạnh mẽ, khuyến khích doanh nghiệp chuyển đổi sang công nghệ sạch, tiết kiệm năng lượng và thực hiện các giải pháp thân thiện với môi trường. Trên thực tế, nhiều KCN tại Việt Nam đã triển khai thành công mô hình cộng sinh công nghiệp thí điểm như tại KCN Hiệp Phước (TP.HCM), KCN Khánh Phú, Gián Khẩu (Ninh Bình), hay Đình Vũ (Hải Phòng), trong khuôn khổ dự án do UNIDO và SECO tài trợ.

Chỉ riêng tại KCN Hiệp Phước, các giải pháp cộng sinh công nghiệp và sản xuất sạch hơn đã đạt tiềm năng giảm phát thải lên tới 22.845 tấn CO2 tương đương hàng năm, tiết kiệm điện 32.598 MWh/năm và tiết kiệm nước 215.732 m3/năm.

Việc chính thức hóa ưu đãi thuế cho các hoạt động này sẽ thúc đẩy nhân rộng mô hình KCN sinh thái trên toàn quốc. Theo báo cáo, đầu tư xanh của doanh nghiệp Việt Nam đã đạt 161 triệu USD vào năm 2024, và chính sách mới này sẽ là cú hích để tăng cường con số này trong các năm tiếp theo.

Theo dự thảo, KCN và KKT vẫn được xác định là địa bàn ưu đãi đầu tư theo quy định của Luật Đầu tư. Ưu đãi đầu tư được áp dụng kể từ thời điểm khu được thành lập. Mức ưu đãi cụ thể đối với dự án xây dựng kết cấu hạ tầng và dự án đầu tư trong các khu này sẽ được thực hiện theo quy định của pháp luật về thuế, đất đai, tín dụng và kế toán. Điều này nhằm đảm bảo sự thống nhất và tránh chồng chéo giữa các luật như Luật Đầu tư, Luật Thuế, Luật Đất đai, qua đó tạo môi trường pháp lý minh bạch hơn cho nhà đầu tư.

Cơ chế hỗ trợ thủ tục hành chính cho nhà đầu tư tiếp tục được duy trì thông qua mô hình “một cửa, tại chỗ”. Các cơ quan nhà nước có thẩm quyền sẽ hỗ trợ doanh nghiệp trong các thủ tục đầu tư, doanh nghiệp, đất đai, xây dựng, môi trường, lao động, thương mại.

Cách làm này góp phần nâng cao tính công khai, minh bạch, giảm phiền hà và tạo điều kiện thuận lợi cho nhà đầu tư trong suốt quá trình triển khai dự án, nâng cao hiệu quả giải quyết thủ tục hành chính.

Hiện nay, với 296 KCN đã đi vào hoạt động và mục tiêu tăng lên 600 dự án vào năm 2030 tập trung vào tiêu chí phát triển xanh, chính sách ưu đãi mới là yếu tố then chốt để đạt được mục tiêu đó.

Sự thay đổi này được kỳ vọng sẽ mở rộng không gian phát triển kinh tế vùng, thu hút các nhà đầu tư chiến lược với công nghệ hiện đại, đồng thời thúc đẩy nhanh quá trình chuyển đổi xanh, góp phần quan trọng trong tiến trình hoàn thiện thể chế, hướng tới mục tiêu phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và đạt mục tiêu phát thải ròng bằng “0” (Net Zero) đến năm 2050, đưa Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn và bền vững trên bản đồ đầu tư toàn cầu.