Đổi mới sáng tạo và phát triển công nghệ: Động lực mới nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp

Đó là nhận định của các chuyên gia tại hội thảo "Đổi mới sáng tạo và phát triển công nghệ - Động lực nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong hội nhập" do Trung tâm Hỗ trợ Phát triển Công nghiệp - Cục Công nghiệp tổ chức ngày 24/6, tại Hà Nội.

Các chuyên gia cũng cho rằng, trong quá trình đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, đổi mới sáng tạo và phát triển công nghệ luôn được coi là cơ sở quan trọng hàng đầu cho sự phát triển nhanh và bền vững. Hiện nay, trước những thách thức đặt ra từ cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và quá trình hội nhập quốc tế, Đại hội XIII của Đảng đặc biệt chú trọng vai trò của khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo, coi đó là một trong những đột phá chiến lược phát triển đất nước giai đoạn tới.

Trong đó yêu cầu, có thể chế cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội, cùng với đó là thúc đẩy ứng dụng, chuyển giao công nghệ nâng cao năng lực nghiên cứu, làm chủ một số công nghệ mới, hình thành năng lực sản xuất mới có tính tự chủ và khả năng thích ứng, chống chịu của nền kinh tế. Lấy doanh nghiệp làm trung tâm nghiên cứu phát triển, ứng dụng chuyển giao công nghệ, ứng dụng chuyển đổi số, phát triển hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia và hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo.

Vì vậy, để thực hiện thành công mục tiêu phát triển nhanh và bền vững đất nước cần hoàn thiện thể chế, cơ chế, chính sách phát triển khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo đáp ứng yêu cầu phát triển trong thời kỳ mới.

Theo ông Phạm Văn Quân - Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương) cho biết, ngày 22/12/2024, khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 57 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, từ Nghị quyết này nhiều chương trình hành động, kế hoạch triển khai và việc bố trí các nguồn lực đã được xây dựng nhằm thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ. Tuy nhiên, nhìn lại chặng đường 40 năm đổi mới kể từ năm 1986, có thể thấy các động lực tăng trưởng truyền thống như vốn, đất đai và lao động vẫn chiếm vai trò chủ yếu, trong khi động lực từ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo vẫn chưa được khai thác tương xứng.

Trong thời gian tới, những chủ trương, chính sách từ Nghị quyết 57 cùng với hệ thống luật pháp và các thể chế mới về khoa học, công nghệ sẽ thực sự đi vào cuộc sống, tạo động lực mạnh mẽ để doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ, nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh.

“Nhiều năm qua, chúng ta đã tập trung phát triển thương mại, mở rộng thị trường, ký kết và thực thi các hiệp định thương mại tự do (FTA). Tuy nhiên, vẫn chưa có một bộ luật đủ tầm để tạo nền tảng cho phát triển công nghiệp Việt Nam. Trong khi đó, mục tiêu đến năm 2030 là công nghiệp chế biến, chế tạo đóng góp khoảng 28% GDP, chúng ta vẫn còn thiếu những công cụ chính sách đủ mạnh để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ, nâng cao năng suất và đóng góp nhiều hơn cho tăng trưởng kinh tế”- ông Phạm Văn Quân chia sẻ.

Trên thực tế, thời gian qua hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và phát triển công nghệ vẫn đang phải đối mặt với nhiều bất cập còn dàn trải, chưa tập trung sâu vào từng ngành, nghề, lĩnh vực. Vẫn còn hạn chế trong việc xây dựng tổ chức ươm tạo, huấn luyện, tư vấn khởi nghiệp; thiếu kết nối giữa các viện, trường đại học với ý tưởng khởi nghiệp. Đổi mới sáng tạo và phát triển công nghệ chưa thực sự trở thành động lực then chốt thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Bên cạnh đó, các doanh nghiệp, nhà đầu tư hiện vẫn gặp không ít khó khăn khi thực hiện các dự án đầu tư phát triển, ứng dụng khoa học và công nghệ, khi đưa các sản phẩm công nghệ ra thị trường. Vấn đề cần lưu tâm là một bộ phận lớn doanh nghiệp đầu tư cho đổi mới sáng tạo và phát triển công nghệ còn hạn chế, kết quả chưa cao.

Theo ThS. Phùng Minh Hải - Viện Sở hữu trí tuệ quốc gia chia sẻ, đổi mới sáng tạo không nhất thiết phải bắt đầu từ những công nghệ đột phá hay những khoản đầu tư lớn, mà trước hết phải xuất phát từ các bài toán thực tiễn của doanh nghiệp và nhu cầu của thị trường.

“Đổi mới sáng tạo cần được xem là một quá trình có phương pháp, trong đó doanh nghiệp xác định đúng vấn đề, phân tích các mâu thuẫn kỹ thuật, tận dụng tri thức sẵn có và chuyển hóa thành giải pháp phù hợp với điều kiện thực tế. Đây cũng là cách giúp doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, rút ngắn thời gian nghiên cứu, giảm chi phí đổi mới và từng bước hình thành tài sản trí tuệ, nâng cao giá trị gia tăng của sản phẩm” - ThS. Phùng Minh Hải chia sẻ.