Muốn nâng vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu, doanh nghiệp Việt phải chuyển từ gia công sang làm chủ công nghệ, nghiên cứu và phát triển (R&D), sở hữu trí tuệ và thương hiệu, qua đó giữ lại phần giá trị lớn hơn.
Từ gia công sang làm chủ công nghệ
Doanh nghiệp Việt đang đứng trước yêu cầu thay đổi cách cạnh tranh. Lợi thế chi phí thấp chỉ giúp doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng, nhưng khó tạo ra vị thế nếu thiết kế, công nghệ, thương hiệu và thị trường vẫn nằm trong tay đối tác.
Đây là tình trạng của “nhà cung cấp ẩn danh” khi doanh nghiệp có năng lực sản xuất nhưng đứng phía sau chuỗi giá trị, phụ thuộc vào một số khách hàng và chủ yếu nhận phần việc gia công. Muốn thoát vị trí này, doanh nghiệp phải chuyển từ “làm ra sản phẩm” sang làm chủ những yếu tố quyết định giá trị sản phẩm.
Tại diễn đàn Chiến lược thương hiệu và Cạnh tranh, TS. Trần Lê Hồng, Phó Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ, cho rằng đổi mới sáng tạo tạo cơ sở tích lũy năng lực công nghệ; năng lực công nghệ tạo ra chất lượng ổn định và khác biệt có thể kiểm chứng, từ đó hình thành giá trị thương hiệu. Khi thương hiệu đủ mạnh, doanh nghiệp có thể nâng biên lợi nhuận, tăng quyền định giá và có thêm nguồn lực tái đầu tư cho R&D.
TS. Trần Lê Hồng, Phó Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ, phát biểu tại Diễn đàn Chiến lược thương hiệu và Cạnh tranh.
Vì vậy, R&D phải được đặt vào trung tâm của chiến lược phát triển. Doanh nghiệp cần tăng đầu tư cho nghiên cứu sản phẩm, thiết kế, cải tiến công nghệ và phát triển giải pháp mới thay vì chỉ tập trung mở rộng năng lực sản xuất.
Thực tế từ chuỗi giá trị cà phê và điện tử cho thấy phần giá trị lớn không nằm đơn thuần ở khâu sản xuất. Với cà phê, chế biến, thương hiệu và phân phối tạo ra khoảng cách đáng kể về giá trị; trong điện tử, thiết kế, công nghệ, thương hiệu và phân phối cũng quyết định phần giá trị doanh nghiệp có thể giữ lại.
Muốn dịch chuyển lên các khâu này, doanh nghiệp phải nâng năng lực hấp thụ công nghệ và xây dựng đội ngũ có khả năng nghiên cứu, tiếp nhận, cải tiến công nghệ. Cùng với đó là quản trị tài sản trí tuệ, từ đăng ký, bảo hộ đến khai thác các sáng chế, thiết kế và công nghệ do doanh nghiệp phát triển. Theo đó, doanh nghiệp phải biến công nghệ tiếp nhận thành năng lực của chính mình, từ đó tạo ra sản phẩm và quy trình có khả năng cạnh tranh.
Thương hiệu phải dựa trên năng lực thực chất
Thương hiệu là bước tiếp theo để doanh nghiệp chuyển năng lực công nghệ thành giá trị thị trường. Tuy nhiên, thương hiệu không thể được xây dựng bằng truyền thông đơn thuần mà phải dựa trên chất lượng ổn định, khả năng đổi mới và trải nghiệm nhất quán của khách hàng.
Bà Hà Kiều Oanh, Phó Trưởng phòng Phát triển năng lực xúc tiến thương mại, Cục Xúc tiến thương mại, Bộ Công thương, nhấn mạnh: “Thương hiệu quốc gia chỉ thực sự trở thành nền tảng nâng cao năng lực cạnh tranh khi được xây dựng trên năng lực thực chất của doanh nghiệp và được chuyển hóa thành niềm tin của thị trường”.
Do đó, doanh nghiệp cần xem thương hiệu là một phần của chiến lược kinh doanh, gắn trực tiếp với sản phẩm, công nghệ và năng lực phục vụ thị trường. Khi thương hiệu đủ mạnh, doanh nghiệp có thể giảm phụ thuộc vào đối tác trung gian và từng bước kết nối trực tiếp với người tiêu dùng.
Công nghệ số đang tạo thêm công cụ cho quá trình này. AI, dữ liệu lớn và chuyển đổi số giúp doanh nghiệp hiểu khách hàng, cá nhân hóa sản phẩm và quản trị trải nghiệm với chi phí hiệu quả hơn. Đây cũng là nền tảng để doanh nghiệp kiểm soát tốt hơn mối quan hệ với thị trường.
Định hướng phát triển Thương hiệu quốc gia cũng chuyển mạnh sang dựa trên tri thức, công nghệ và bản sắc văn hóa thay vì lợi thế chi phí thấp. Số doanh nghiệp đạt Thương hiệu quốc gia đã tăng từ 30 doanh nghiệp năm 2003 lên 190 doanh nghiệp năm 2026. Năm 2025, giá trị Thương hiệu quốc gia Việt Nam đạt 519,6 tỷ USD, xếp thứ 32/193 nền kinh tế.
Ông Nguyễn Sinh Nhật Tân, Thứ trưởng Bộ Công thương, Phó Chủ tịch Hội đồng Thương hiệu quốc gia Việt Nam, xác định Thương hiệu quốc gia là tài sản chiến lược, phản ánh năng lực cạnh tranh và uy tín của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Định hướng này đặt doanh nghiệp ở vị trí trung tâm, lấy khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo làm động lực, văn hóa làm nền tảng và hội nhập quốc tế làm không gian phát triển.
Chương trình “Go Global” giai đoạn 2026–2030 theo Quyết định 626/QĐ-TTg đặt mục tiêu đào tạo 10.000 lượt doanh nghiệp, hỗ trợ 1.000 doanh nghiệp xây dựng kế hoạch quốc tế hóa và 100 doanh nghiệp đầu tư ra nước ngoài, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Yêu cầu cốt lõi vẫn là nâng năng lực nội tại, nếu tiếp tục dựa vào gia công và giá thấp, doanh nghiệp khó cải thiện phần giá trị giữ lại. Khi làm chủ công nghệ, R&D, sở hữu trí tuệ và thương hiệu, doanh nghiệp mới có cơ sở chuyển từ vị trí cung ứng ẩn danh sang cạnh tranh bằng giá trị. Đây là hướng đi để doanh nghiệp Việt không chỉ sản xuất cho thị trường quốc tế mà từng bước làm chủ sản phẩm, thương hiệu và thị trường của mình.
Lễ hội Trà Quốc tế 2025 là sự kiện quảng bá văn hóa trà Việt quy mô lớn nhất từ trước đến nay, với chuỗi hoạt động hơn 10 sự kiện văn hóa, kinh tế, ngoại giao... đã thu hút gần gần 60.000 du khách và người dân trong nước và quốc tế tham dự tiếp tục khẳng định đẳng cấp, thương hiệu trà Việt Nam với Quốc tế.
Được hình thành trên cơ sở nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp tỉnh, Không gian Thương hiệu và Công nghệ là kết quả của quá trình nghiên cứu nghiêm túc, có định hướng ứng dụng rõ ràng.
Đắk Lắk đã công nhận 764 sản phẩm OCOP của 372 chủ thể, trong đó có 2 sản phẩm đạt 5 sao và 60 sản phẩm đạt 4 sao, ghi nhận nỗ lực nâng tầm đặc sản địa phương.
Các doanh nghiệp được lựa chọn tiếp tục nhận hỗ trợ trong giai đoạn tiếp theo, tập trung vào hoàn thiện mô hình kinh doanh, chuẩn bị chiến lược gọi vốn và mở rộng thị trường, đặc biệt ở các nhóm sản phẩm xanh, thực phẩm chức năng và nông nghiệp công nghệ cao.
Trong bối cảnh thị trường xuất khẩu ngày càng cạnh tranh, bao bì không chỉ là lớp vỏ bảo vệ sản phẩm mà còn là ngôn ngữ thương hiệu, thể hiện giá trị, chất lượng và cam kết của doanh nghiệp Việt Nam với người tiêu dùng toàn cầu.
