Doanh nghiệp du lịch gặp khó khăn khi nhiều cơ sở du lịch quy mô nhỏ hạn chế về tài chính, điều kiện đầu tư hạ tầng và thiết bị xử lý rác nhựa.
Gánh nặng từ những con số kỷ lục
Năm 2025, đánh dấu cột mốc mới khi lượng khách quốc tế và nội địa đạt mức cao nhất kể từ khi ngành du lịch Việt Nam được thành lập. Thế nhưng, phía sau ánh hào quang của những kỷ lục tăng trưởng là một thực trạng đáng suy ngẫm về sức tải của môi trường.
Sự bùng nổ của dòng khách cũng đồng nghĩa với việc các điểm đến gánh chịu một lượng rác thải nhựa khổng lồ
Sự bùng nổ của dòng khách cũng đồng nghĩa với việc các điểm đến, từ vùng cao Tây Bắc đến những bờ biển miền Trung, đang phải gồng mình gánh chịu một lượng rác thải nhựa khổng lồ.
Tại Hội thảo tham vấn đánh giá tình hình ô nhiễm chất thải nhựa do Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam phối hợp với Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) tổ chức mới đây, bức tranh về rác thải nhựa đã được chỉ rõ với những dữ liệu đầy suy nghĩ
Theo bà Nguyễn Thanh Bình, Phó Trưởng phòng Lưu trú du lịch, trung bình mỗi khách lưu trú thải ra khoảng 1,2 kg rác mỗi ngày đêm, trong khi khách không lưu trú cũng thải ra khoảng 0,5 kg. Điều đáng nói là nhựa chiếm một tỷ lệ trọng yếu và khó phân hủy nhất trong khối lượng này.
Tính toán trên bình diện quốc gia, mức tiêu thụ nhựa bình quân đã chạm mốc 81 kg mỗi người mỗi năm, góp phần vào con số 70.000 tấn rác thải sinh hoạt phát sinh hàng ngày. Nếu không có các biện pháp kiểm soát quyết liệt, những bãi biển cát trắng hay những khu bảo tồn đa dạng sinh học vốn là linh hồn của du lịch Việt sẽ sớm bị bủa vây bởi nhựa.
Phó Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Hà Văn Siêu khẳng định, ô nhiễm nhựa không còn là câu chuyện xa vời mà đã trở thành tác nhân trực tiếp làm suy giảm chất lượng trải nghiệm của du khách và uy tín của thương hiệu du lịch quốc gia.
Mặc dù, Chính phủ đã đưa vấn đề giảm thiểu rác thải nhựa vào chiến lược quốc gia với mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, nhưng khoảng cách từ chính sách đến hành động tại cơ sở vẫn còn rất lớn. Một thực tế nghiệt ngã đang diễn ra là sự phân hóa sâu sắc trong khả năng chuyển đổi xanh.
Trong khi các tập đoàn lớn, các khách sạn 5 sao có thể dễ dàng đầu tư hệ thống lọc nước tại phòng hoặc sử dụng vật liệu thân thiện môi trường, thì phân khúc doanh nghiệp nhỏ và vừa lại đang mắc kẹt trong bài toán kinh tế.
Phần lớn các cơ sở lưu trú nhỏ lẻ hiện nay vẫn đặt nặng lợi ích ngắn hạn. Đối với họ, các sản phẩm nhựa dùng một lần như bàn chải, lược, chai nước khoáng hay túi nilon vẫn là lựa chọn hàng đầu nhờ tính tiện lợi và giá thành rẻ mạt.
Việc chuyển sang các vật liệu thay thế như gỗ, tre, giấy hay đầu tư hạ tầng xử lý rác đòi hỏi một khoản chi phí đầu tư ban đầu không nhỏ, vượt quá khả năng tài chính của nhiều hộ kinh doanh.
Bên cạnh đó, sự thiếu hụt nhân lực chuyên trách và kiến thức về kinh tế tuần hoàn khiến nhiều doanh nghiệp lúng túng. Họ biết nhựa có hại, nhưng không biết bắt đầu thay đổi từ đâu và kết nối với nguồn cung ứng sản phẩm xanh ở đâu để đảm bảo tính ổn định.
Chính tâm lý này đã tạo ra một sức ì lớn, khiến các bộ tiêu chí về môi trường hay nhãn du lịch bền vững dù đã ban hành nhưng vẫn chưa thực sự đi sâu vào đời sống kinh doanh của cộng đồng doanh nghiệp.
Đầu tư cho môi trường là khoản đầu tư cho tương lai
Nhìn nhận về vấn đề này, các chuyên gia quốc tế từ UNDP cho rằng đã đến lúc cần thay đổi tư duy quản trị du lịch. Ông Vũ Thái Trường, đại diện UNDP Việt Nam, nhấn mạnh rằng việc cắt giảm nhựa không nên bị coi là một khoản chi phí làm tăng gánh nặng cho doanh nghiệp. Ngược lại, đây phải được xem là một khoản đầu tư chiến lược để bảo tồn tài sản lớn nhất của ngành du lịch chính là cảnh quan thiên nhiên và lòng tin của du khách.
Thách thức lớn nhất hiện nay là làm sao hình thành được một thị trường sản phẩm xanh đủ mạnh để kéo giảm chi phí thay thế xuống mức tiệm cận với đồ nhựa
PGS TS Phạm Trung Lương cũng chỉ ra rằng, thách thức lớn nhất hiện nay là làm sao hình thành được một thị trường sản phẩm xanh đủ mạnh để kéo giảm chi phí thay thế xuống mức tiệm cận với đồ nhựa.
Đồng thời, cần có sự thay đổi từ phía khách du lịch. Hiện nay, du khách dù có thiện chí nhưng vẫn khá thụ động. Họ cần những lựa chọn "mặc định xanh" từ phía đơn vị cung cấp dịch vụ để dần hình thành thói quen tiêu dùng mới.
Để bài toán giảm rác thải nhựa có lời giải thỏa đáng, không thể chỉ dựa vào những lời kêu gọi mang tính phong trào. Ngành du lịch cần một hệ thống giải pháp đồng bộ: từ cơ chế tài chính hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ chuyển đổi công nghệ, đến việc áp dụng các chế tài nghiêm khắc đối với hành vi gây ô nhiễm.
Chỉ khi nào từng cơ sở lưu trú, từng hướng dẫn viên và mỗi du khách coi việc bảo vệ môi trường là hành động bảo vệ sinh kế của chính mình, khi đó du lịch Việt Nam mới có thể tự hào về một sự phát triển xanh bền vững đúng nghĩa.
Vừa qua, tại Hà Nội, Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM) và Mạng lưới các cơ sở đào tạo thương mại điện tử (VecomNet) đã tổ chức Lễ phát động Cuộc thi Sinh viên Kinh doanh số 2025, với chủ đề Thương mại điện tử xanh giảm nhanh rác thải nhựa.
Việt Nam cần đa dạng hóa hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, huy động các startup, doanh nghiệp để có thể tăng tốc khởi nghiệp và mở rộng các giải pháp chống rác thải nhựa.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường thông báo khởi động chuỗi sự kiện Tuần lễ Biển và Hải đảo Việt Nam 2025, hưởng ứng Ngày Đại dương thế giới (8/6), Ngày Môi trường thế giới (5/6) và Tháng hành động vì môi trường.
Thảm hoạ môi trường rác thải nhựa không phải chuyện bây giờ mới biết nhưng người tiêu dùng vẫn “vô tư” sử dụng, mặc dù từ nhiều năm nay, các cơ quan quản lý đã tốn không ít tiền của cho các hoạt động tuyên truyền, kêu gọi thay đổi thói quen sử dụng đối với các sản phẩm thân thiện môi trường.
Nhân dịp ngày Phụ nữ Việt Nam, Unilever Việt Nam cùng VietCycle tổ chức “Lễ tôn vinh những chiến binh xanh vì một Việt Nam văn minh với rác”, đồng thời tổng kết chặng đường “Hồi sinh rác thải nhựa” trong suốt 2 năm qua.
