Định hướng phát triển dệt may Việt Nam trong kỷ nguyên chuyển đổi số và phát triển xanh

Sáng 15/10/2025, chuỗi Triển lãm Quốc tế ngành Dệt may Việt Nam (VTG 2025) chính thức khai mạc tại Trung tâm Hội chợ và Triển lãm Sài Gòn (SECC), TP.Hồ Chí Minh. Với chủ đề “Thúc đẩy chuyển đổi số và phát triển xanh ngành dệt may”, triển lãm năm nay không chỉ là không gian giao thương công nghệ mà còn được xem là diễn đàn chiến lược, định hướng lại tầm nhìn phát triển của một trong những ngành xuất khẩu mũi nhọn của Việt Nam.

Chuyển đổi số là nền tảng tái cấu trúc

Tính riêng 9 tháng đầu năm, ước tính xuất khẩu đạt 34,75 tỷ USD, tăng 7,7% so với cùng kỳ năm trước, đây là tín hiệu phục hồi tích cực sau giai đoạn trầm lắng của năm 2023. Tuy nhiên, thách thức lớn vẫn là chi phí nguyên phụ liệu khi giá nhập khẩu trong 9 tháng qua lên tới 16 tỷ USD, riêng mặt hàng vải chiếm khoảng 11 tỷ USD.

Sự phụ thuộc cao vào nguyên liệu nhập khẩu và các khâu gia công thấp trong chuỗi giá trị toàn cầu khiến ngành dệt may Việt Nam phải đối mặt với áp lực tái cấu trúc sản xuất, ứng dụng công nghệ và tự động hóa để nâng cao năng suất, giảm chi phí, và cải thiện khả năng đáp ứng đơn hàng nhanh, đặc biệt trong bối cảnh các thị trường lớn như Hoa Kỳ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc đang chuyển hướng mạnh mẽ sang yêu cầu minh bạch chuỗi cung ứng và giảm phát thải.

Triển lãm VTG 2025 giới thiệu hàng loạt giải pháp công nghệ mới: máy dệt, nhuộm, in, cắt, may tự động hóa, thiết bị quản lý sản xuất thông minh, và phần mềm quản trị chuỗi cung ứng số. Các mô hình “nhà máy thông minh (Smart Factory)” được trình diễn, cho phép doanh nghiệp theo dõi dữ liệu sản xuất theo thời gian thực, tối ưu hóa tiêu hao năng lượng, giảm lỗi kỹ thuật, đồng thời tăng khả năng dự báo đơn hàng. Đây là xu hướng tất yếu giúp dệt may Việt Nam bước sang giai đoạn chuyển đổi số toàn diện, thay vì chỉ số hóa một vài công đoạn đơn lẻ.

Theo ông Trần Như Tùng, Phó Chủ tịch VITAS, chuyển đổi số không chỉ là giải pháp ngắn hạn nhằm phục hồi sản xuất mà còn là chiến lược dài hạn để ngành nâng cao năng suất lao động, hiệu quả quản trị và năng lực cạnh tranh quốc tế. Việc áp dụng công nghệ tự động, số hóa chuỗi cung ứng sẽ giúp doanh nghiệp thoát khỏi vị thế “gia công”, tiến tới sản xuất có giá trị gia tăng cao hơn – đặc biệt khi nhu cầu “sản xuất gần thị trường” (nearshoring) và “sản xuất thông minh” (smart manufacturing) đang dần thay đổi cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu.

Phát triển xanh là hướng đi bắt buộc

Cùng với chuyển đổi số, phát triển xanh và tuần hoàn đang trở thành yêu cầu sống còn đối với dệt may Việt Nam. Trong khuôn khổ triển lãm VTG, hàng loạt hội thảo chuyên đề xoay quanh chủ đề “chuỗi cung ứng xanh – sản xuất ít carbon – tái chế vật liệu” đã thu hút đông đảo chuyên gia, nhà sản xuất và giới nghiên cứu trong nước và quốc tế.

Các gian hàng giới thiệu nhiều dòng vải hiệu suất cao, vải chức năng, vải tái chế, thuốc nhuộm tiết kiệm nước, phụ kiện sinh học phân hủy... phản ánh xu hướng mới của ngành – sản xuất đi đôi với bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

Theo các chuyên gia, thị trường nhập khẩu lớn như EU và Mỹ đã đặt ra tiêu chuẩn khắt khe về phát thải và truy xuất nguồn gốc nguyên liệu. Trong khi đó, Việt Nam hiện vẫn phụ thuộc nhiều vào nguyên liệu dệt nhuộm, bông sợi, thuốc nhuộm nhập khẩu, và hệ thống xử lý chất thải còn phân mảnh. Do vậy, nếu không chuyển đổi sớm sang mô hình “sản xuất xanh”, doanh nghiệp sẽ gặp khó trong việc đáp ứng quy tắc xuất xứ và tiêu chuẩn môi trường, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng xuất khẩu.

Tại triển lãm, các doanh nghiệp tiên phong đã giới thiệu giải pháp sản xuất đế giày từ vật liệu tái chế, ứng dụng năng lượng mặt trời trong vận hành nhà máy, hay thu hồi nước thải và hóa chất sau nhuộm. Một số mô hình “xưởng dệt xanh” cũng được trưng bày, hướng tới giảm 30–50% lượng nước và năng lượng sử dụng. Các xu hướng này cho thấy Việt Nam đang từng bước hòa nhập với chuỗi cung ứng bền vững toàn cầu, đồng thời tận dụng cơ hội từ làn sóng tiêu dùng xanh và trách nhiệm xã hội doanh nghiệp (ESG).

Song song đó, ngành da giày Việt Nam – lĩnh vực có mối quan hệ chặt chẽ với dệt may – cũng đang chuyển đổi theo hướng tương tự. Theo Hiệp hội Da giày và Túi xách Việt Nam (LEFASO), năm 2024, kim ngạch xuất khẩu da giày đạt 27,04 tỷ USD, tăng 11,45% so với 2023; dự kiến năm 2025 tăng thêm 10%, giúp Việt Nam tiếp tục giữ vững vị trí nhà xuất khẩu da giày lớn thứ hai thế giới. Sự chuyển dịch sang sản phẩm thân thiện môi trường, vật liệu tái chế và quy trình sản xuất tiết kiệm năng lượng đang là xu thế rõ nét, phù hợp với chiến lược phát triển bền vững ngành công nghiệp nhẹ Việt Nam.

Triển lãm VTG 2025 không chỉ là sự kiện thương mại, mà còn là “phòng thí nghiệm mở” cho tầm nhìn phát triển ngành dệt may Việt Nam giai đoạn 2025–2035. Ngành này đang đứng trước thời cơ mới để tái cấu trúc toàn diện, chuyển từ mô hình gia công truyền thống (CMT) sang mô hình tự chủ thiết kế, phát triển sản phẩm và xây dựng thương hiệu (ODM, OBM).

Triển lãm cũng cho thấy tầm quan trọng của việc liên kết giữa doanh nghiệp trong nước và quốc tế, giữa các nhà sản xuất – viện nghiên cứu – trường đào tạo nghề, để cùng xây dựng một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo toàn diện. Đây là yếu tố quyết định để dệt may Việt Nam chuyển mình thành ngành công nghiệp có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao, không chỉ dẫn đầu về xuất khẩu mà còn khẳng định vị thế trên bản đồ công nghiệp thời trang toàn cầu.