Định hình kinh tế bền vững qua góc nhìn chuyên gia quốc tế

Thiết kế chính sách trước áp lực chuyển đổi đa tầng

Bối cảnh phát triển kinh tế hiện nay đang đặt các quốc gia, đặc biệt là các nền kinh tế mới nổi như Việt Nam, trước những thách thức chưa từng có khi chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và chuyển đổi năng lượng diễn ra đồng thời.

Trong hai ngày 28 và 29/7, Trường Kinh tế, Luật và Quản lý nhà nước, Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức Hội thảo quốc tế về Kinh tế, Luật và Quản lý năm 2026 với chủ đề tập trung vào tính bền vững hệ thống cũng như phân tích và thiết kế chính sách trong kỷ nguyên của những chuyển đổi đa tầng. Sự kiện đã thu hút sự chú ý của cộng đồng học thuật và các nhà hoạch định chính sách khi quy tụ 177 nghiên cứu được lựa chọn kỹ lưỡng để trình bày tại 44 phiên thảo luận cùng 3 phiên toàn thể.

Theo chia sẻ của GS.TS Sử Đình Thành, Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo UEH, thế giới đang đồng thời trải qua nhiều biến động đan xen, từ tác động của biến đổi khí hậu, sự bùng nổ công nghệ cho đến những bất định về địa chính trị và yêu cầu cải cách thể chế. Những cuộc chuyển đổi này mang lại động lực phát triển mới nhưng cũng kéo theo các rào cản mang tính liên đới sâu sắc.

Một sự thay đổi nhỏ về công nghệ có thể làm xáo trộn thị trường lao động và đòi hỏi khuôn khổ pháp lý hoàn toàn mới, trong khi một quyết định về chính sách năng lượng có thể tác động trực tiếp đến tăng trưởng kinh tế, an sinh xã hội và tài chính quốc gia.

Do đó, các thách thức hiện nay không thể giải quyết bằng các góc nhìn đơn lẻ hay giải pháp cục bộ. Hội thảo lựa chọn tiếp cận theo hướng bền vững hệ thống, đặt các vấn đề phát triển trong mối quan hệ đa chiều giữa kinh tế, thể chế, pháp luật, công nghệ và xã hội. Tiếp cận liên ngành này giúp các nhà chính sách thiết kế được những khung phân tích linh hoạt, nâng cao khả năng chống chịu và thích ứng của nền kinh tế trước các biến động toàn cầu.

Khuyến nghị phát triển vùng, trí tuệ nhân tạo và thể chế

Tại các phiên làm việc, các chuyên gia quốc tế đến từ Hoa Kỳ và Hàn Quốc đã đóng góp nhiều góc nhìn sắc bén, tập trung vào ba trụ cột cốt lõi là phát triển khu vực, ứng dụng công nghệ tiến bộ và cải cách kiến trúc pháp lý.

Bàn về bài toán thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng miền, GS. Leonard Wantchekon mang đến quan điểm về sự phá hủy sáng tạo không gian. Chiến lược phát triển bền vững không nên dừng lại ở việc di dời nguồn nhân lực đến những nơi có sẵn cơ hội, mà điều cốt lõi là phải kiến tạo cơ hội ngay tại các địa phương còn chậm phát triển. Để hiện thực hóa mục tiêu này, các địa phương cần kết hợp song hành giữa đầu tư hạ tầng vật chất với việc nâng cao năng lực nghiên cứu, giáo dục, đổi mới sáng tạo và cải thiện chất lượng thể chế tại chỗ.

Dưới góc độ công nghệ, GS. Serguei Maliar, Nghiên cứu viên thỉnh giảng tại Viện Hoover thuộc Đại học Stanford kiêm cố vấn cho Ngân hàng Trung ương Canada, đã giới thiệu các phương pháp trí tuệ nhân tạo tiên tiến trong phân tích mô hình kinh tế động. Việc ứng dụng phần mềm trí tuệ nhân tạo học sâu mã nguồn mở cho phép đơn giản hóa và giải quyết hiệu quả các bài toán tối ưu hóa đa chiều phức tạp trong kinh tế, tài chính và quản trị doanh nghiệp mà các phương pháp truyền thống khó lòng đáp ứng. Công nghệ này hứa hẹn trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực cho các nhà chính sách trong việc mô phỏng và dự báo tác động.

Ở khía cạnh thể chế và pháp luật, PGS. Ermal Frasheri nhấn mạnh rằng pháp luật phải đóng vai trò là kiến trúc nền tảng để thiết kế các hệ thống quản trị bền vững chứ không thuần túy là công cụ điều tiết. Ông chỉ ra khoảng cách lớn giữa quy định trên văn bản và thực tiễn vận hành, đồng thời khẳng định thách thức lớn nhất không nằm ở việc thiếu hụt luật lệ mà ở tính linh hoạt của khung pháp lý và năng lực thể chế để thực thi chúng. Việc thiết kế chính sách đòi hỏi tư duy liên ngành, sự thấu hiểu thực tế và tinh thần sẵn sàng cải cách thể chế để phục vụ sự phát triển chung.

Mục tiêu xuyên suốt của sự kiện là thu hẹp khoảng cách giữa nghiên cứu học thuật và thực tiễn đời sống. Thông qua việc kết nối các học giả trong và ngoài nước, các kết quả nghiên cứu về phát triển vùng, trí tuệ nhân tạo, tài chính bền vững và thể chế sẽ nhanh chóng chuyển hóa thành các khuyến nghị thiết thực, đóng góp trực tiếp vào quá trình hoạch định và thực thi chính sách phát triển bền vững tại Việt Nam.