Đinh Hiền Anh và những thanh âm tôn vinh tà áo dài Việt

Từ cảm hứng của Đông Thiên Đức đến câu chuyện về tà áo dài Việt

Tối 31/10, tại Hà Nội, ca sĩ Đinh Hiền Anh chính thức giới thiệu MV Áo dài người Việt, đánh dấu sự trở lại với một dự án âm nhạc được đầu tư công phu sau khoảng ba năm. Không lựa chọn một bản tình ca hay những đề tài đang được quan tâm trên thị trường, nữ ca sĩ tiếp tục tìm về những giá trị văn hóa truyền thống, lần này là tà áo dài, hình ảnh đã trở nên thân thuộc trong đời sống và tâm thức của nhiều thế hệ người Việt.

Sau các dự án như Nữ nhân ca, Lời ca đất nước, Dòng chảy miền thương nhớ hay Tình ca Măng Đen, sự trở lại của Đinh Hiền Anh cho thấy một lựa chọn tương đối nhất quán. Cô dành sự quan tâm cho những tác phẩm mang âm hưởng dân gian, khai thác vẻ đẹp quê hương, con người và những giá trị văn hóa Việt Nam.

Tuy nhiên, lựa chọn một chủ đề quen thuộc như áo dài cũng đặt ra không ít thách thức. Bởi khi hình ảnh này đã xuất hiện trong nhiều tác phẩm âm nhạc, hội họa, điện ảnh và thời trang, câu hỏi không chỉ nằm ở việc nghệ sĩ muốn ca ngợi điều gì, mà còn ở cách làm thế nào để câu chuyện ấy có thêm sức sống, tránh lặp lại những biểu đạt đã trở nên quá quen thuộc.

Với Đinh Hiền Anh, áo dài trước hết không phải một đề tài được lựa chọn theo xu hướng, mà là một phần gắn bó với đời sống cá nhân. Nữ ca sĩ cho biết cô thường lựa chọn áo dài trong những sự kiện nghệ thuật, hoạt động giao lưu và cả những dịp tiếp xúc, làm việc với đối tác.

Chia sẻ về mối liên hệ đặc biệt ấy, ca sĩ Đinh Hiền Anh bày tỏ: "Tà áo dài với Hiền Anh giống như một người bạn tri kỷ, là trang phục không thể thiếu trong những lần giao lưu, từ nghệ thuật đến công việc kinh doanh. Không hiểu sao mỗi khi mặc áo dài, Hiền Anh lại cảm thấy tự tin và thấy mình đẹp hơn, dù bản thân cũng có rất nhiều trang phục khác nhau. Có lẽ bởi đó là trang phục truyền thống của đất nước mình, của dân tộc mình."

Tình cảm ấy cũng được nuôi dưỡng trong gia đình cô, khi từ mẹ đến các con đều yêu thích trang phục truyền thống. Theo nữ ca sĩ, chính những trải nghiệm gần gũi trong đời sống khiến áo dài trở thành một hình ảnh giàu cảm xúc, thay vì chỉ mang ý nghĩa tượng trưng.

Điều thú vị là cảm hứng ban đầu để nhạc sĩ Đông Thiên Đức viết Áo dài người Việt cũng bắt nguồn từ hình ảnh của chính Đinh Hiền Anh.

Tại buổi giới thiệu MV, tác giả của ca khúc tiết lộ anh từng nhìn thấy nữ ca sĩ xuất hiện trong một bộ ảnh quảng bá Nữ nhân ca, với trang phục áo dài màu vàng và phong thái trang nghiêm. Hình ảnh ấy đã để lại ấn tượng, trở thành một trong những chất xúc tác đưa anh đến với sáng tác mới.

"Khi nhìn thấy chị Hiền Anh trong hình tượng đó, tôi cảm nhận được nét đẹp và niềm tự hào trong ánh mắt của chị. Bộ áo dài không chỉ làm đẹp cho người mặc mà còn gợi lên một điều gì đó rất Việt Nam. Lúc nhìn vào hình ảnh ấy, tôi có cảm giác nhớ về quê hương, về đất nước mình. Chính từ cảm xúc đó, tôi bắt đầu viết ca khúc này và sau đó gửi cho chị Hiền Anh." - Đông Thiên Đức chia sẻ tại họp báo.

Lời chia sẻ cho thấy một chiều ngược lại khá đặc biệt trong quá trình sáng tạo. Không phải ca sĩ đặt hàng nhạc sĩ viết về chủ đề mà mình lựa chọn, mà chính hình ảnh của người thể hiện đã góp phần khơi nguồn cảm hứng cho người sáng tác.

Đối với Đông Thiên Đức, vốn được biết đến qua nhiều ca khúc nhạc trẻ, việc tìm đến áo dài mở ra một không gian biểu đạt khác. Ca khúc không xây dựng câu chuyện theo lối tình yêu đôi lứa quen thuộc, mà hướng đến hình ảnh tà áo dài như một chứng nhân của thời gian, gắn với những thăng trầm, vẻ đẹp và sức sống của con người Việt Nam.

Trong cách tiếp cận ấy, áo dài không chỉ hiện diện với đường nét mềm mại hay vẻ đẹp của người phụ nữ, mà còn mang theo những lớp ký ức văn hóa. Trang phục trở thành phương tiện để người sáng tác nói về sự bền bỉ, lòng tự hào và những giá trị được lưu truyền qua nhiều thế hệ.

Về phía Đinh Hiền Anh, nữ ca sĩ cho biết ngay sau khi nhận được ca khúc, cô đã mong muốn có quyền sử dụng độc quyền tác phẩm. Với cô, đây không đơn thuần là một sản phẩm âm nhạc mới, mà còn là cơ hội thể hiện tình cảm dành cho một biểu tượng văn hóa mà bản thân luôn trân trọng.

Trước câu hỏi liệu áo dài có phải chủ đề quá an toàn, thiếu khả năng tạo đột phá trong một dự án đánh dấu sự trở lại, nữ ca sĩ đưa ra quan điểm:

"Tà áo dài không bao giờ cũ và cũng không bao giờ là một lựa chọn an toàn. Áo dài là biểu tượng vẻ đẹp của phụ nữ Việt Nam, mang những giá trị văn hóa trường tồn của dân tộc. Mỗi người sẽ khai thác một khía cạnh, một vẻ đẹp khác nhau. Với Hiền Anh, tôi lựa chọn dùng âm nhạc, dùng lời ca tiếng hát của mình để ca ngợi và tôn vinh vẻ đẹp ấy."

Quan điểm này cũng phần nào lý giải việc Đinh Hiền Anh tiếp tục lựa chọn một hướng đi không đặt yếu tố thị trường làm ưu tiên hàng đầu. Dù vậy, trong bối cảnh nhu cầu thưởng thức âm nhạc ngày càng đa dạng, sự kiên định với chất liệu truyền thống chỉ là một phần của bài toán. Điều quan trọng hơn vẫn nằm ở chất lượng sáng tác, cách xử lý giọng hát và khả năng tạo được cảm xúc nơi người nghe.

Ở Áo dài người Việt, ê kíp lựa chọn tiếp cận những giá trị quen thuộc bằng ngôn ngữ âm nhạc và hình ảnh đương đại, thay vì cố gắng tạo sự khác biệt bằng những hiệu ứng phô trương.

Khi âm nhạc truyền thống đối thoại cùng hơi thở đương đại

Một trong những điểm đáng chú ý của Áo dài người Việt là sự kết hợp giữa nhạc sĩ Đông Thiên Đức, nhạc trưởng Đồng Quang Vinh, đạo diễn Trần Xuân Chung và giọng hát Đinh Hiền Anh. Mỗi người đảm nhận một vai trò riêng, nhưng cùng hướng tới việc thể hiện chất liệu văn hóa truyền thống bằng ngôn ngữ nghệ thuật có khả năng tiếp cận công chúng hôm nay.

Nếu Đông Thiên Đức tạo nên phần giai điệu và ca từ, Đồng Quang Vinh chịu trách nhiệm mở rộng không gian âm nhạc thông qua cách phối khí kết hợp giữa nhạc cụ dân tộc và dàn nhạc phương Tây.

Nhạc trưởng gọi cách tiếp cận này là "giao hưởng hóa dân tộc", trong đó những âm sắc quen thuộc như sáo trúc, đàn bầu, đàn tranh, đàn T'rưng, đàn tì bà, đàn nguyệt được đặt cạnh violin, cello cùng các nhạc cụ giao hưởng khác.

Điểm đáng chú ý không đơn thuần là số lượng nhạc cụ được sử dụng, mà nằm ở cách tổ chức những chất liệu âm thanh khác biệt. Nhạc cụ truyền thống giữ vai trò gợi mở không gian văn hóa, trong khi hệ thống hòa âm giao hưởng giúp mở rộng biên độ cảm xúc và tạo chiều sâu cho phần thể hiện.

Theo cách lý giải của Đồng Quang Vinh, hai thế giới âm nhạc không được đặt trong mối quan hệ lấn át nhau, mà cùng đối thoại và tôn vinh lẫn nhau. Đây cũng là cách tiếp cận được nhiều nghệ sĩ lựa chọn khi tìm kiếm khả năng phát triển chất liệu truyền thống trong đời sống âm nhạc hiện đại.

Tuy nhiên, sự kết hợp giữa nhạc cụ dân tộc và dàn nhạc giao hưởng không tự động tạo nên một tác phẩm mới mẻ. Thành công của cách phối khí còn phụ thuộc vào việc mỗi chất liệu có thực sự đóng góp vào cấu trúc âm nhạc, thay vì chỉ xuất hiện như những dấu hiệu nhận diện văn hóa.

Trong trường hợp Áo dài người Việt, định hướng hòa âm phần nào phù hợp với tinh thần chung của tác phẩm: giữ lại sự mềm mại, gần gũi của âm hưởng dân gian nhưng không giới hạn bài hát trong cách thể hiện truyền thống.

Sự tiết chế cũng là lựa chọn được đạo diễn Trần Xuân Chung nhấn mạnh trong quá trình xây dựng phần hình ảnh.

Theo nam đạo diễn, trước khi đi đến phương án cuối cùng, ê kíp đã cân nhắc nhiều ý tưởng khác nhau, trong đó có những kịch bản có thể khai thác các bối cảnh rộng lớn hoặc sử dụng hiệu ứng hình ảnh phức tạp. Tuy nhiên, sau nhiều lần trao đổi, họ quyết định đưa câu chuyện trở về một không gian biểu diễn tập trung hơn.

Trần Xuân Chung chia sẻ: "Cảm hứng đầu tiên khi thực hiện hình ảnh cho MV đến từ chính lời sáng tác của nhạc sĩ Đông Thiên Đức. Khi chị Hiền Anh gửi bản thu, ê kíp đã nghĩ ra rất nhiều kịch bản và cuối cùng phải bỏ đi khoảng năm, sáu phương án. Chúng tôi quyết định quay trong một khán phòng, giảm thiểu những hiệu ứng hình ảnh phức tạp để giữ được sự tôn vinh dành cho âm nhạc và giọng hát của chị Hiền Anh."

MV được ghi hình tại khán phòng của Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, thay vì lựa chọn những danh lam thắng cảnh hay công trình kiến trúc mang tính biểu tượng. Cách dàn dựng này đặt giọng hát và âm nhạc vào vị trí trung tâm, đồng thời hạn chế nguy cơ biến tác phẩm thành một chuỗi hình ảnh minh họa trực tiếp cho ca từ.

Dù không sử dụng bối cảnh cầu kỳ, phần trang phục vẫn được ê kíp chú trọng. Đạo diễn Trần Xuân Chung cho biết quá trình xây dựng hình tượng áo dài có sự tham gia tư vấn của những người am hiểu phục trang truyền thống và các nhà thiết kế.

Ê kíp lựa chọn đưa vào MV những thiết kế gợi nhắc trang phục qua các giai đoạn lịch sử, bên cạnh áo dài hiện đại, nhằm thể hiện sự tiếp nối và biến đổi của trang phục Việt trong dòng chảy văn hóa.

Đáng chú ý, một trong những bộ áo dài hiện đại Đinh Hiền Anh sử dụng mang họa tiết hoa sen, hình ảnh được nhóm sáng tạo lựa chọn để gợi liên tưởng đến vẻ đẹp của người phụ nữ Việt Nam.

Cách sử dụng trang phục truyền thống trong MV vì thế không chỉ nhằm tạo hiệu quả thị giác, mà còn góp phần chuyển tải thông điệp của bài hát. Tuy nhiên, những tạo hình mang cảm hứng lịch sử cũng cần được nhìn nhận như cách diễn giải nghệ thuật, thay vì mặc nhiên coi đó là sự phục dựng chính xác trang phục của từng triều đại.

Bên cạnh phần sáng tác, phối khí và hình ảnh, giọng hát Đinh Hiền Anh là yếu tố được NSND Thanh Hoa dành nhiều thời gian phân tích tại buổi ra mắt.

Là người từng hướng dẫn và góp ý chuyên môn cho nữ ca sĩ, NSND Thanh Hoa cho biết bà đã theo dõi hành trình nghệ thuật của Đinh Hiền Anh qua nhiều sản phẩm. Theo bà, điều đáng ghi nhận ở học trò không chỉ là sự gắn bó với dòng nhạc dân gian, mà còn là nỗ lực xây dựng một cách thể hiện riêng.

NSND Thanh Hoa nhận xét: "Điều tôi rất thích ở Hiền Anh là sự kiên định. Bạn ấy biết rằng hát dòng nhạc dân gian này rất khó. Tôi từng khuyên Hiền Anh rằng con hát nhạc trữ tình rất hay, tại sao lại cứ chọn con đường vất vả như thế. Nhưng Hiền Anh vẫn theo đuổi lựa chọn của mình. Bạn ấy không hát dân gian bằng những lối luyến láy quen thuộc, mà tạo ra một sự mềm mại khác, mang hơi thở hiện đại. Chính điều đó khiến tôi cảm thấy thú vị."

Theo nữ nghệ sĩ gạo cội, việc đưa âm hưởng dân gian vào giọng hát không có nghĩa ca sĩ nhất thiết phải sử dụng những kỹ thuật luyến láy truyền thống. Với những người lựa chọn cách thể hiện ít phô diễn kỹ thuật hơn, yêu cầu đặt ra lại nằm ở khả năng giữ được tinh thần tác phẩm, sự rõ ràng trong lời hát và tính biểu cảm của từng câu nhạc.

NSND Thanh Hoa cũng thẳng thắn cho biết các dự án trước đây của Đinh Hiền Anh dù tạo được dấu ấn nhất định nhưng chưa thực sự khiến bà bất ngờ. Sự thay đổi rõ hơn, theo bà, nằm ở cách nữ ca sĩ xử lý giọng hát trong sản phẩm lần này.

"Tôi đã xem những sản phẩm trước của Hiền Anh, kể cả Nữ nhân ca, nhưng thực sự lúc đó tôi chưa quá ngạc nhiên. Đến sản phẩm này thì khác. Để hát được mềm mại, rõ lời, tình cảm và cuốn hút như hôm nay, Hiền Anh phải rất vất vả. Với âm nhạc, đẹp thôi chưa đủ, giọng hay cũng chưa đủ, mà người nghệ sĩ phải tạo được sự cuốn hút, có nét riêng và để lại ấn tượng đối với người nghe."

Những nhận xét này cho thấy một góc nhìn đáng chú ý về hành trình của người nghệ sĩ trưởng thành. Không chỉ là việc lựa chọn một dòng nhạc phù hợp với chất giọng, quá trình theo đuổi nghề còn đòi hỏi sự điều chỉnh liên tục về kỹ thuật, thẩm mỹ và cách truyền tải cảm xúc.

Trong một thị trường âm nhạc mà sức lan tỏa trên nền tảng số thường được xem là thước đo quan trọng, những tác phẩm lựa chọn đề tài văn hóa truyền thống phải đối diện với không ít áp lực. Chủ đề quen thuộc chưa chắc dễ tiếp cận khán giả trẻ, trong khi sự đầu tư công phu cũng không đồng nghĩa sản phẩm sẽ tạo được hiệu ứng rộng rãi.

Bởi vậy, Áo dài người Việt không chỉ đặt ra câu chuyện về niềm tự hào đối với một biểu tượng văn hóa, mà còn gợi mở vấn đề về phương thức đưa những giá trị truyền thống đến gần công chúng đương đại.

Sự kết hợp giữa sáng tác mang âm hưởng dân gian, phối khí giao hưởng, hình ảnh tiết chế và cách xử lý giọng hát hiện đại là một hướng tiếp cận. Dẫu vậy, sức sống lâu dài của tác phẩm vẫn cần được kiểm chứng qua khả năng chạm đến cảm xúc người nghe, vượt ra ngoài không khí của một sự kiện ra mắt.

Với Đinh Hiền Anh, việc lựa chọn áo dài để trở lại là sự tiếp nối hành trình nghệ thuật mà cô đã theo đuổi. Còn từ góc nhìn rộng hơn, sản phẩm cho thấy chất liệu truyền thống vẫn có thể mở ra những không gian sáng tạo mới, khi người nghệ sĩ không chỉ dừng ở việc ca ngợi vẻ đẹp vốn có mà tìm cách kể lại câu chuyện ấy bằng ngôn ngữ của thời đại mình.

Bởi giá trị của một biểu tượng văn hóa không chỉ nằm ở việc nó được gìn giữ qua bao nhiêu thế hệ, mà còn ở khả năng tiếp tục khơi nguồn cảm hứng, được diễn giải và sống cùng những thế hệ tiếp theo.