Điện xanh mở đường cho các khu công nghiệp đón sóng FDI

Chiến lược xây dựng hệ sinh thái năng lượng

Lợi thế cạnh tranh của các khu công nghiệp hiện nay không còn dừng lại ở giá thuê mặt bằng, vị trí địa lý hay hạ tầng giao thông thuận tiện. Khả năng cung cấp nguồn điện sạch, ổn định cùng lộ trình cam kết giảm phát thải rõ ràng đang trở thành yếu tố then chốt trong quyết định của các nhà đầu tư nước ngoài.

Thực tế, tại các khu công nghiệp cho thấy, câu hỏi đầu tiên mà các tập đoàn đa quốc gia đặt ra khi tìm kiếm mặt bằng là liệu khu công nghiệp có cung cấp được điện xanh hay không. Ông Nguyễn Lý Trung, Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Đầu tư và Phát triển Điện Becamex - VSIP chia sẻ, đây là mối quan tâm hàng đầu và cũng là trăn trở lớn nhất từ phía khách thuê.

Yêu cầu này xuất phát từ áp lực tuân thủ các quy định khắt khe của thị trường quốc tế, đặc biệt là Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon đang bước vào giai đoạn thực thi. Nếu khu công nghiệp không đáp ứng được hạ tầng năng lượng sạch, nhà đầu tư sẵn sàng chuyển hướng sang các quốc gia khác có hạ tầng phù hợp hơn.

Đồng quan điểm, ông David Jackson, Tổng Giám đốc Avison Young Việt Nam, nhận định các tiêu chuẩn môi trường và phát triển bền vững không còn là yếu tố cộng thêm mà đã trở thành điều kiện bắt buộc để doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Các chủ đầu tư khu công nghiệp hiện không đơn thuần cho thuê đất, mà đang phải bán cả giải pháp năng lượng sạch, công nghệ và lộ trình giảm phát thải.

Để giải bài toán này, quá trình chuyển đổi đã được khởi động từ 5 năm trước. Đến nay, Becamex đã lắp đặt hơn 100 MW điện mặt trời áp mái. Tuy nhiên, nguồn điện này mới đáp ứng khoảng 5% đến 10% nhu cầu của doanh nghiệp do hạn chế về diện tích mái và phụ thuộc vào thời tiết. Đích đến tiếp theo là triển khai các trang trại điện mặt trời quy mô lớn kết hợp hệ thống pin lưu trữ đặt liền kề khu công nghiệp.

Sự ra đời của Thông tư 29/2026 về quy chế vận hành thị trường bán điện cạnh tranh đã tạo thêm dư địa phát triển. Quy định mới hạ ngưỡng khách hàng tiêu thụ điện lớn tham gia cơ chế mua bán điện trực tiếp từ 200.000 kWh xuống còn 20.000 kWh mỗi tháng thông qua đường dây riêng. Điều này giúp tăng tỷ lệ đáp ứng nhu cầu điện sạch lên khoảng 20% đến 30%, đồng thời giảm áp lực cho lưới điện quốc gia.

Cùng hướng đi đó, ông Lê Thanh Toàn, Phó Trưởng phòng Phát triển và Quản lý Khu công nghiệp thuộc Công ty cổ phần Cao su Phước Hòa, cho biết doanh nghiệp đang quản lý khoảng 15.596 ha đất. Với nhu cầu điện của các khu công nghiệp trong khu vực nghiên cứu lên tới gần 780 MW, đơn vị đang nghiên cứu phát triển đồng bộ trang trại điện mặt trời, hệ thống lưu trữ và lưới điện thông minh để hình thành hệ sinh thái năng lượng tái tạo tại chỗ.

Nhận diện rào cản chính sách và giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn

Mặc dù, nhu cầu từ các nhà đầu tư rất lớn và các doanh nghiệp phát triển hạ tầng đã chủ động chuyển mình, quá trình thực thi vẫn đang vấp phải những điểm nghẽn về mặt cơ chế. Ông Trương Văn Phong, Phó Trưởng Ban Quản lý các Khu chế xuất và Công nghiệp TP.HCM, chỉ ra rằng, dù Nghị định 243 đã cho phép nâng tỷ lệ điện mặt trời mái nhà được bán lên lưới từ 20% lên 50%, nhưng trên thực tế điện mặt trời áp mái tại các khu công nghiệp hầu như chưa thể đấu nối bán lên hệ thống quốc gia. Doanh nghiệp vẫn chủ yếu vận hành theo mô hình tự sản xuất và tự tiêu thụ do thiếu quy trình phối hợp và cơ chế giá cụ thể.

Bên cạnh đó, việc đầu tư hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin cũng gặp vướng mắc do chưa có quy định thống nhất về quy hoạch, sử dụng đất, môi trường hay phòng cháy chữa cháy. Ngay cả việc xác định hệ thống lưu trữ thuộc quy hoạch điện hay hạ tầng khu công nghiệp cũng chưa có hướng dẫn rõ ràng.

Về phía doanh nghiệp triển khai, ông Nguyễn Lý Trung chia sẻ, một dự án điện mặt trời 50 MW chỉ mất khoảng 6 tháng thi công, nhưng thời gian chuẩn bị thủ tục pháp lý và chuyển đổi mục đích sử dụng đất lại kéo dài. Do đó, các doanh nghiệp kiến nghị cơ quan quản lý cần linh hoạt cho phép sử dụng quỹ đất phụ cận liền kề khu công nghiệp để hợp tác phát triển trang trại điện mặt trời.

Việc sớm tháo gỡ các vướng mắc về chính sách sẽ giúp các khu công nghiệp hoàn thiện hạ tầng mềm, giữ vững sức hút đối với dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài chất lượng cao và nâng cao vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.