Diễn đàn Công nghiệp xanh 2025: Tái định hình tăng trưởng công nghiệp Việt Nam

Hài hòa mục tiêu tăng trưởng

Ngày 9/7/2025, tại Hà Nội, Diễn đàn Công nghiệp xanh 2025 với chủ đề “Hài hòa mục tiêu tăng trưởng cao và phát triển bền vững” đã thu hút sự tham gia của hàng loạt chuyên gia, nhà hoạch định chính sách, đại diện các tổ chức quốc tế, hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp hàng đầu. Diễn đàn không chỉ là một sự kiện thảo luận chính sách mà còn là không gian đối thoại công – tư sâu sắc, thúc đẩy hành động cụ thể cho quá trình chuyển đổi mô hình công nghiệp theo hướng xanh, sạch và tuần hoàn.

Tại diễn đàn, ông Chử Văn Lâm – Chủ tịch Hội đồng Biên tập Tạp chí Kinh tế Việt Nam khẳng định, Việt Nam đã đạt nhiều thành tựu về công nghiệp hóa sau gần 40 năm đổi mới, đưa tỷ trọng công nghiệp trong GDP lên trên 35%, góp phần tạo việc làm và đưa Việt Nam trở thành một trong 25 quốc gia xuất khẩu lớn nhất thế giới. Tuy nhiên, ông cũng chỉ rõ thách thức cốt lõi: mô hình công nghiệp hiện nay vẫn tiêu tốn tài nguyên, phụ thuộc năng lượng hóa thạch, gây áp lực lớn lên môi trường và sức khỏe cộng đồng.

"Việc tiếp tục phát triển công nghiệp theo mô hình truyền thống sẽ không chỉ gây tổn hại đến tài nguyên thiên nhiên mà còn khiến Việt Nam đánh mất cơ hội trong chuỗi giá trị toàn cầu – nơi các tập đoàn đa quốc gia ngày càng đặt ESG, tính tuần hoàn và trung tính carbon làm điều kiện tiên quyết để lựa chọn đối tác", ông Lâm nhấn mạnh.

Từ thực tiễn này, Diễn đàn Công nghiệp xanh 2025 xác định bốn mục tiêu chiến lược: (1) Tái định nghĩa khái niệm tăng trưởng xanh trong công nghiệp, làm rõ cách thức áp dụng vào thực tiễn sản xuất tại Việt Nam; (2) Phân tích sâu sắc mối quan hệ giữa mục tiêu tăng trưởng cao và yêu cầu phát triển bền vững để đề xuất con đường hài hòa; (3) Đề xuất các mô hình công nghiệp xanh khả thi, phù hợp với điều kiện kinh tế Việt Nam; (4) Tăng cường liên kết giữa Chính phủ, doanh nghiệp, chuyên gia và tổ chức quốc tế nhằm thúc đẩy chuyển đổi xanh thực chất và hiệu quả.

Ông Nguyễn Bá Hùng – Chuyên gia Kinh tế trưởng của Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) tại Việt Nam – nhấn mạnh rằng tăng trưởng xanh là một “cơ hội định hình lại vị thế quốc gia trong kỷ nguyên mới”. Dẫn kinh nghiệm quốc tế, ông Hùng cho biết nhiều nền kinh tế đã đạt được đồng thời cả mục tiêu tăng trưởng kinh tế và giảm phát thải nếu được tiếp cận đúng chiến lược.

Ông Hùng chỉ rõ, hiện cơ cấu công nghiệp Việt Nam đang phụ thuộc lớn vào khu vực FDI, vốn chiếm hơn 70% giá trị xuất khẩu nhưng có tỷ lệ nội địa hóa thấp, trong khi các ngành công nghiệp truyền thống như xi măng, khai khoáng, luyện kim vẫn tiêu tốn đến 75% tổng năng lượng hóa thạch và phát thải lớn. Điều này tạo ra thách thức rất lớn cho mục tiêu Net Zero nếu không có sự dịch chuyển mạnh mẽ.

Chuyển đổi xanh là điều kiện sống còn

Diễn đàn cũng ghi nhận nhiều sáng kiến từ khu vực tư nhân. Cụ thể, bà Nguyễn Phương Nga – Phó Tổng Giám đốc CNCTech Group chia sẻ rằng hơn 70% khách hàng của tập đoàn là các đối tác từ thị trường khó tính như châu Âu, Mỹ, Nhật Bản… với yêu cầu nghiêm ngặt về tiêu chuẩn xanh. "Với chúng tôi, chuyển đổi xanh không còn là trách nhiệm môi trường, mà là điều kiện sống còn để tồn tại và phát triển trong chuỗi cung ứng toàn cầu", bà Nga nhấn mạnh.

Theo bà Nga, nếu doanh nghiệp không đầu tư bài bản ngay từ đầu về công nghệ, hạ tầng, quy trình sản xuất và xây dựng hệ sinh thái xanh thì sau này không chỉ khó đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế mà còn phải đối mặt với chi phí vận hành cao, thiếu nhân lực chất lượng và mất cơ hội thị trường.

Cùng quan điểm, ông Đỗ Quang Hưng – Phó Tổng Giám đốc thứ nhất Khu công nghiệp Nhật Bản (Hải Phòng) cho rằng để xây dựng thành công mô hình khu công nghiệp sinh thái, cần có các tiêu chí đồng bộ như tuần hoàn tài nguyên, cộng sinh công nghiệp, sử dụng năng lượng tái tạo, xử lý chất thải tại chỗ và áp dụng công nghệ số để quản lý vận hành.

Song nhiều doanh nghiệp cũng lo lắng, nếu không có cơ chế chính sách hấp dẫn và thống nhất từ trung ương đến địa phương, rất khó để thu hút các nhà đầu tư sẵn sàng chấp nhận chi phí đầu tư cao ban đầu cho mô hình xanh. Do đó, vai trò điều phối của Nhà nước trong xây dựng khung pháp lý, hỗ trợ tín dụng xanh, ưu đãi thuế, đào tạo nhân lực và phát triển chuỗi giá trị xanh là hết sức quan trọng.

Diễn đàn cũng là dịp để các đại diện doanh nghiệp chia sẻ kinh nghiệm xây dựng các khu công nghiệp thế hệ mới ngay từ thiết kế hạ tầng, bao gồm: hệ thống năng lượng mặt trời, xử lý nước thải tái sử dụng, không gian sinh thái và cơ chế kết nối cộng đồng. Theo các nghiên cứu được công bố tại diễn đàn, khu công nghiệp xanh có thể giúp tăng năng suất lao động từ 15%–25%, cải thiện đáng kể điều kiện làm việc và nâng cao sức hút đối với nhân lực trình độ cao.

TS. Bùi Thanh Minh – Phó Giám đốc Chuyên môn Ban IV – Hội đồng tư vấn cải cách thủ tục hành chính của Thủ tướng khẳng định rằng để quá trình chuyển đổi xanh thành công, Việt Nam cần một chiến lược công nghiệp quốc gia thống nhất, lâu dài và nhất quán từ trung ương đến doanh nghiệp.

Đặc biệt, một điểm nhấn tại Diễn đàn là tư duy mới về phát triển bền vững. Theo đó, thay vì giới hạn cứng nhắc trong khai thác tài nguyên, Việt Nam cần hướng tới “sử dụng tài nguyên một cách tối ưu, hiệu quả và có trách nhiệm”, gắn với quy luật thị trường, từ đó tạo dư địa phát triển dài hạn mà vẫn giữ vững các nguyên tắc bền vững. Đây là tiếp cận phù hợp với bối cảnh Việt Nam còn đang phát triển nhưng phải hội nhập ngày càng sâu vào sân chơi toàn cầu có tiêu chuẩn rất cao.

Diễn đàn đã thống nhất rằng, tăng trưởng cao và phát triển bền vững không mâu thuẫn, mà cần được giải quyết bằng tầm nhìn chiến lược, công nghệ đổi mới, thể chế hỗ trợ và hợp lực quốc gia – doanh nghiệp – quốc tế. Việt Nam hoàn toàn có cơ hội trở thành trung tâm công nghiệp xanh của khu vực nếu biết nắm bắt thời cơ, chuyển đổi đúng cách và đầu tư đủ mạnh mẽ.