Địa chính trị và thời tiết cực đoan dẫn dắt đà tăng của thị trường hàng hóa 

Động lực chính đến từ nhóm năng lượng và nông sản trong bối cảnh rủi ro địa chính trị tại Trung Đông leo thang, trong khi diễn biến thời tiết bất lợi tại Mỹ tiếp tục làm gia tăng lo ngại về nguồn cung nông sản toàn cầu.

Rủi ro nguồn cung đẩy giá dầu lên vùng cao

Đà tăng của thị trường hàng hóa tuần qua chủ yếu được dẫn dắt bởi nhóm năng lượng, khi giá dầu thô đồng loạt tăng trên 9% và trở thành nhóm có mức tăng mạnh nhất trên bảng giá hàng hóa.

Yếu tố chi phối thị trường không đến từ thay đổi về cung - cầu thực tế mà xuất phát từ rủi ro địa chính trị ngày càng lớn tại Trung Đông. Các động thái quân sự giữa Mỹ và Iran cùng những tuyên bố cứng rắn liên quan đến eo biển Hormuz đã khiến thị trường gia tăng lo ngại về khả năng gián đoạn hoạt động vận chuyển dầu.

Hormuz hiện là tuyến hàng hải chiến lược của thị trường năng lượng thế giới khi khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu được vận chuyển qua khu vực này. Trong bối cảnh lưu lượng tàu qua eo biển giảm mạnh so với đầu tháng 7, nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng trở thành yếu tố hỗ trợ chính cho giá dầu trong phần lớn thời gian giao dịch.

Đến cuối tuần, dầu WTI tăng 9,2%, lên 89,3 USD/thùng, trong khi dầu Brent tăng gần 9,9%, đạt 96,8 USD/thùng. Có thời điểm, giá Brent vượt mốc 100 USD/thùng - mức cao nhất trong hai tháng.

Áp lực đối với thị trường năng lượng còn gia tăng khi căng thẳng lan sang Biển Đỏ. Việc lực lượng Houthi tuyên bố cấm vận hàng hải đối với Saudi Arabia và đe dọa phong tỏa eo biển Bab el-Mandeb buộc nhiều tàu hàng phải thay đổi hải trình, kéo dài thời gian vận chuyển và làm tăng đáng kể chi phí logistics.

Diễn biến này cho thấy yếu tố địa chính trị vẫn là biến số lớn nhất đối với thị trường dầu mỏ trong ngắn hạn. Chỉ đến phiên cuối tuần, khi xuất hiện thông tin về nỗ lực thúc đẩy đối thoại giữa Mỹ và Iran, tâm lý thị trường mới phần nào được cải thiện, kéo giá dầu điều chỉnh giảm sau chuỗi tăng mạnh.

Biến động của giá dầu thế giới cũng nhanh chóng phản ánh vào thị trường trong nước. Trong kỳ điều hành ngày 23/7, giá bán lẻ xăng dầu đồng loạt được điều chỉnh tăng, trong đó dầu diesel vượt mốc 25.000 đồng/lít, còn các mặt hàng xăng sinh học tăng khoảng 4-5,5% so với kỳ trước.

Nông sản hưởng lợi từ lo ngại về nguồn cung

Không chỉ nhóm năng lượng, thị trường nông sản cũng ghi nhận diễn biến tích cực khi giá đậu tương tăng trong bốn trên năm phiên giao dịch của tuần và đóng cửa ở mức cao nhất trong khoảng ba năm rưỡi.

Khác với dầu thô chịu tác động chủ yếu từ yếu tố địa chính trị, đà tăng của đậu tương được hỗ trợ bởi sự kết hợp giữa rủi ro thời tiết và nhu cầu tiêu thụ cải thiện.

Tại Mỹ, nhiều vùng trồng đậu tương trọng điểm tiếp tục chịu ảnh hưởng của nắng nóng và thiếu mưa trong giai đoạn cây trồng phát triển quan trọng. Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA), tỷ lệ diện tích đậu tương được đánh giá ở mức tốt đến rất tốt chỉ còn 66%, thấp hơn cùng kỳ năm trước. Đồng thời, các dự báo thời tiết cho thấy tình trạng khô hạn có thể kéo dài đến đầu tháng 8, làm gia tăng lo ngại về năng suất.

Ở chiều cầu, Trung Quốc tiếp tục gia tăng mua đậu tương Mỹ. Trong 20 ngày đầu tháng 7, thị trường này chiếm gần 67% tổng lượng đậu tương Mỹ được bán ra, đưa tổng khối lượng đậu tương đã cam kết xuất khẩu lên khoảng 4,6 triệu tấn - mức cao nhất trong bốn năm.

Nhu cầu tiêu thụ tại thị trường nội địa Mỹ cũng duy trì tích cực khi sản lượng nghiền ép đạt mức kỷ lục hơn 5,8 triệu tấn, trong khi tồn kho dầu đậu tương giảm xuống mức thấp nhất trong tám tháng nhờ nhu cầu sản xuất nhiên liệu sinh học gia tăng.

Ở chiều nguồn cung, các dự báo mới nhất tiếp tục củng cố tâm lý tích cực của thị trường. USDA hạ dự báo tồn kho cuối kỳ của Mỹ cũng như tồn kho đậu tương toàn cầu, trong khi Brazil điều chỉnh giảm dự báo xuất khẩu tháng 7 do tác động của các quy định kiểm dịch mới và tình trạng ùn tắc tại hệ thống cảng.

Nhờ sự cộng hưởng của các yếu tố này, giá đậu tương tăng 4,2% trong tuần, lên 460,6 USD/tấn, còn giá khô đậu tương tăng 5,2%.

Diễn biến trên cũng tạo tác động trực tiếp đến thị trường trong nước. Giá khô đậu tương giao ngay tại các cảng tăng khoảng 200 đồng/kg, lên 11.500-11.600 đồng/kg. Trong khi đó, nhập khẩu đậu tương của Việt Nam tiếp tục tăng mạnh. Theo số liệu sơ bộ của Cục Hải quan, đến giữa tháng 7, lượng nhập khẩu đạt hơn 2,1 triệu tấn với kim ngạch vượt 1,02 tỷ USD, tăng lần lượt 61,1% về lượng và 69,7% về trị giá so với cùng kỳ năm trước.

Theo đánh giá của bà Đào Thị Linh, Trưởng phòng Tư vấn Đầu tư Công ty Cổ phần Giao dịch Hàng hóa Thành phố Hồ Chí Minh (HCT), mặc dù USDA vẫn dự báo Mỹ có thể đạt sản lượng đậu tương kỷ lục trong niên vụ 2026-2027, thị trường vẫn sẽ theo sát diễn biến thời tiết tại khu vực Trung Tây cũng như tiến độ xuất khẩu trong thời gian tới. Đây được xem là hai yếu tố có khả năng tiếp tục quyết định xu hướng giá của mặt hàng này trong ngắn hạn.

Với việc cả nhóm năng lượng và nông sản cùng được hỗ trợ bởi những yếu tố nền tảng khác nhau, thị trường hàng hóa nguyên liệu đang duy trì trạng thái tích cực. Tuy nhiên, trong bối cảnh giá chịu tác động lớn từ địa chính trị và thời tiết - những yếu tố có thể thay đổi nhanh chóng - doanh nghiệp và nhà đầu tư vẫn cần theo dõi sát các diễn biến mới để chủ động trong hoạt động sản xuất, nhập khẩu và quản trị rủi ro.