Câu chuyện xuất khẩu của Việt Nam không còn chỉ là tăng trưởng về kim ngạch mà còn là chiến lược để tồn tại và phát triển bền vững.
Điểm mặt những thị trường khó tính nhưng bền vững
Với kim ngạch xuất khẩu ấn tượng, đạt hơn 400 tỷ USD vào năm 2024, Việt Nam đã khẳng định vị thế của một nền kinh tế có độ mở lớn. Tuy nhiên, sự phụ thuộc vào chỉ một số thị trường trọng điểm như Hoa Kỳ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc và ASEAN chiếm tới 70% tổng kim ngạch đang đặt ra một rủi ro tiềm tàng.
Với kim ngạch xuất khẩu ấn tượng, đạt hơn 400 tỷ USD vào năm 2024, Việt Nam đã khẳng định vị thế của một nền kinh tế có độ mở lớn
Nếu các thị trường này gặp khủng hoảng kinh tế, hay thay đổi chính sách thương mại, ngành xuất khẩu của Việt Nam sẽ chịu ảnh hưởng nghiêm trọng. Do đó, đa dạng hóa thị trường không phải là một lựa chọn, mà là một chiến lược sống còn.
Các quốc gia Bắc Âu như Thụy Điển, Đan Mạch, Phần Lan, Na Uy và Iceland được biết đến là những nền kinh tế phát triển với yêu cầu rất cao về chất lượng và các tiêu chuẩn bền vững. Khách hàng tại đây ngày càng ưu tiên các sản phẩm thân thiện với môi trường, được sản xuất có trách nhiệm xã hội. Đối với các doanh nghiệp Việt Nam, đây vừa là thách thức vừa là cơ hội.
Ông Per Ljungblad, Quản lý phát triển ngành hàng Sợi tự nhiên của IKEA, đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đa dạng hóa nguồn cung và vai trò của Việt Nam trong chuỗi cung ứng bền vững. Các vật liệu địa phương như tre và lục bình, vốn dồi dào ở Việt Nam, đã được khách hàng Châu Âu đón nhận như một lựa chọn bền vững. Điều này cho thấy, các doanh nghiệp Việt có lợi thế về nguyên liệu thô có thể tận dụng để thâm nhập thị trường này.
Tuy nhiên, thách thức không hề nhỏ, bởi theo ông Huỳnh Lê Đại Thắng từ Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP. Hồ Chí Minh (Hawa), các sản phẩm gỗ xuất khẩu sang châu Âu phải tuân thủ nghiêm ngặt chuẩn EUDR, tức là phải truy xuất nguồn gốc gỗ đến tận nơi. Đây là một quy định chặt chẽ, đòi hỏi sự đầu tư bài bản và minh bạch trong toàn bộ chuỗi cung ứng, điều mà nhiều doanh nghiệp nhỏ của Việt Nam đang gặp khó khăn.
Với dân số hơn 650 triệu dân, phần lớn là dân số trẻ, Mỹ Latinh là một thị trường đầy tiềm năng. Nhu cầu lớn về các sản phẩm như dệt may, da giày, đồ điện tử và thực phẩm đang tăng nhanh. Mặc dù kim ngạch thương mại của Việt Nam với khu vực này còn khiêm tốn, nhưng các hiệp định thương mại như CPTPP đã tạo ra lợi thế cạnh tranh đáng kể.
Bà Veronica Alcaraz Silva, Trưởng Đại diện Coppel Việt Nam, đã chỉ ra rằng 70% dân số Mexico có thu nhập thấp và tìm kiếm sản phẩm chất lượng với giá cả phải chăng. Đây là một điểm mạnh của các doanh nghiệp Việt Nam.
Điều quan trọng là các doanh nghiệp phải đảm bảo tuân thủ quy định về chứng nhận xuất xứ (Certificate of Origin) để tận dụng tối đa lợi thế thuế quan từ các hiệp định thương mại. Sự đơn giản trong tiêu chuẩn (chỉ cần tuân thủ NOM - tiêu chuẩn quốc gia Mexico) cũng là một yếu tố thuận lợi cho các doanh nghiệp nhỏ.
Khu vực Trung Đông, với dân số hơn 400 triệu người và thu nhập cao, đang trở thành một thị trường hấp dẫn. Nhu cầu về các sản phẩm Halal tại đây đang tăng mạnh. Ông Mirash Basheer từ Tập đoàn Lulu cho biết Việt Nam được coi là đối tác chiến lược. Đặc biệt, Hiệp định CEPA với UAE cho phép 90% sản phẩm xuất khẩu từ Việt Nam được hưởng thuế suất 0% hoặc rất thấp, tạo lợi thế cạnh tranh vượt trội. Dù trước đây gặp khó khăn, sự phát triển của các cơ quan chứng nhận Halal tại Việt Nam đang mở ra cơ hội lớn cho các doanh nghiệp.
Là một thành viên chủ chốt của CPTPP, Canada đang mở ra cánh cửa cho nhiều ngành hàng của Việt Nam. Xuất khẩu sang Canada đã tăng trưởng 20%, đạt gần 5 tỷ USD. Ông Michel Verdy, Chủ tịch Hiệp hội Quebec - Việt Nam, nhấn mạnh tiềm năng trong các lĩnh vực mới như công nghệ cao, công nghệ sạch, và năng lượng xanh. Lực lượng lao động trẻ, có kỹ năng công nghệ của Việt Nam là một lợi thế để hợp tác trong các ngành này.
Tuy nhiên, ông Huỳnh Lê Đại Thắng thẳng thắn thừa nhận rằng các doanh nghiệp nhỏ, đặc biệt là những doanh nghiệp siêu nhỏ, gặp khó khăn lớn khi tiếp cận trực tiếp các tập đoàn đa quốc gia do yêu cầu khắt khe về chất lượng, giá cả và đặc biệt là các tiêu chuẩn bền vững về môi trường.
Chiến lược cho doanh nghiệp nhỏ và vừa
Bài toán sống còn đối với các doanh nghiệp xuất khẩu, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, là phải tìm ra con đường đi phù hợp. Thay vì cố gắng "một mình" tiếp cận các tập đoàn lớn, họ có thể bắt đầu bằng việc trở thành nhà cung cấp phụ (sub-supplier) cho các doanh nghiệp lớn hơn.
Việc tận dụng các sàn thương mại điện tử như Alibaba và tham gia các hội chợ quốc tế là những bước đi thiết thực để tiếp cận thị trường. Quan trọng hơn cả, các doanh nghiệp phải tự đánh giá đúng năng lực của mình, không nên quá tham vọng mà bỏ qua các bước đi nền tảng.
.
Khi muốn gia nhập một thị trường mới, việc nghiên cứu kỹ thị hiếu, tiêu chuẩn, quy định là yếu tố tiên quyết
Đa dạng hóa thị trường là một yêu cầu cấp bách để ngành xuất khẩu Việt Nam phát triển bền vững. Tuy nhiên, đi kèm với đó là sự chuẩn bị kỹ lưỡng về chất lượng, tiêu chuẩn bền vững và chiến lược thâm nhập thị trường phù hợp với quy mô của từng doanh nghiệp. Chỉ khi đó, cánh cửa hội nhập mới thực sự rộng mở và mang lại lợi ích lâu dài.
Trong bối cảnh kinh tế thế giới và trong nước vẫn đối mặt với nhiều biến động và thách thức, khu vực sản xuất công nghiệp cùng hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa đã vươn lên mạnh mẽ, trở thành hai động lực then chốt giúp duy trì đà phục hồi và tạo nền tảng vững chắc cho tăng trưởng kinh tế.
Vượt qua hàng loạt khó khăn liên quan đến rào cản thương mại, thuế quan từ các thị trường lớn, trong tháng 5/2025, tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu hàng hóa đạt 78,64 tỷ USD, tăng 5,8% so với tháng trước và tăng 15,5% so với cùng kỳ năm trước.
Năm 2025, ngành Hải quan tiếp tục tập trung triển khai thực hiện đồng bộ, quyết liệt, kịp thời, hiệu quả những giải pháp thiết thực nhằm tạo thuận lợi thương mại, tháo gỡ khó khăn cho các doanh nghiệp, thực hiện kế hoạch thu ngân sách nhà nước. Đồng thời, tăng cường quản lý nội ngành, quyết tâm hoàn thành đúng tiến độ các nhiệm vụ trọng tâm.
Theo số liệu từ Cục Xuất nhập khẩu – Bộ Công Thương, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu giữa Việt Nam và Philippines trong năm 2024 đạt trên 8,66 tỷ USD, tăng hơn 11% so với năm 2023.
Ngày 01/11/2024, Chính phủ ban hành Nghị định số 144/2024/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 26/2023/NĐ-CP ngày 31/5/2023 của Chính phủ về Biểu thuế xuất khẩu, Biểu thuế nhập khẩu ưu đãi, Danh mục hàng hóa và mức thuế tuyệt đối, thuế hỗn hợp, thuế nhập khẩu ngoài hạn ngạch thuế quan.
.
.jpg)
