Dệt may Việt Nam tăng tốc chuyển đổi để chinh phục mục tiêu 49 tỷ USD

Trong quý I, kim ngạch xuất khẩu toàn ngành ước đạt 10,566 tỷ USD, tăng 2,9% so với cùng kỳ năm trước. Đặc biệt, sau giai đoạn trầm lắng đầu năm, xuất khẩu trong tháng 3 đã bật tăng mạnh 36% so với tháng 2 và tăng 5,8% so với cùng kỳ năm 2025, tạo tín hiệu tích cực cho mục tiêu đạt 49 tỷ USD trong cả năm.

Áp lực từ chuỗi cung ứng và yêu cầu xanh hóa

Tuy nhiên, phía sau đà phục hồi này vẫn là hàng loạt thách thức mang tính cấu trúc. Tỷ lệ nội địa hóa nguồn cung của ngành hiện mới đạt khoảng 51–52%, trong khi doanh nghiệp vẫn phụ thuộc lớn vào nguyên liệu nhập khẩu. Điều đó khiến ngành dệt may đứng trước áp lực phải tái cấu trúc chuỗi sản xuất, đẩy mạnh chuyển đổi xanh và nâng cao năng lực tự chủ nếu muốn tận dụng tối đa các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới.

Một trong những điểm nghẽn lớn nhất của ngành dệt may hiện nay là sự phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu nước ngoài. Riêng trong năm 2025, ngành đã phải chi tới 17 tỷ USD để nhập khẩu vải nhằm phục vụ sản xuất. Việc lệ thuộc lớn vào nguyên phụ liệu nhập khẩu khiến nhiều doanh nghiệp chưa thể đáp ứng đầy đủ quy tắc xuất xứ để hưởng ưu đãi thuế quan từ các hiệp định thương mại tự do như EVFTA hay CPTPP.

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, các thị trường nhập khẩu chủ lực cũng đang siết chặt yêu cầu về minh bạch chuỗi cung ứng. Mỹ hiện vẫn là thị trường lớn nhất của dệt may Việt Nam, chiếm khoảng 41–42% tổng kim ngạch xuất khẩu. Tuy nhiên, các đối tác quốc tế ngày càng yêu cầu cao hơn về truy xuất nguồn gốc sợi, thẩm định chuỗi cung ứng cũng như báo cáo ESG liên quan đến môi trường, xã hội và quản trị doanh nghiệp.

Những tiêu chuẩn này buộc doanh nghiệp không thể tiếp tục cạnh tranh chỉ bằng chi phí lao động thấp hay gia công đơn thuần. Thay vào đó, yếu tố bền vững, minh bạch và thân thiện môi trường đang trở thành “tấm vé” để duy trì thị phần tại các thị trường lớn.

Đây cũng là lý do chuyển đổi xanh được xem là hướng đi bắt buộc của ngành trong giai đoạn tới. Theo định hướng từ Hiệp hội Dệt May Việt Nam (VITAS), doanh nghiệp cần đẩy nhanh mô hình sản xuất theo hướng kinh tế tuần hoàn, ứng dụng công nghệ tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải và tối ưu hóa chi phí sản xuất.

Đáng chú ý, khâu dệt nhuộm – vốn từng được xem là “nút thắt” vì lo ngại ô nhiễm môi trường – hiện đã có thêm cơ hội phát triển nhờ công nghệ xử lý nước thải hiện đại. Việc áp dụng các giải pháp công nghệ tiên tiến giúp kiểm soát bài bản vấn đề môi trường, mở ra khả năng nâng cao năng lực tự chủ nguyên liệu trong nước.

Nếu giải được bài toán dệt nhuộm và nguyên liệu đầu vào, ngành dệt may không chỉ giảm phụ thuộc nhập khẩu mà còn có thể tận dụng hiệu quả hơn các ưu đãi thuế quan từ các FTA lớn.

Tăng tốc công nghệ để mở rộng dư địa tăng trưởng

Bên cạnh yêu cầu xanh hóa, đầu tư công nghệ cũng đang trở thành yếu tố sống còn đối với doanh nghiệp dệt may. Trong bối cảnh chi phí sản xuất và yêu cầu chất lượng ngày càng cao, việc ứng dụng công nghệ hiện đại và trí tuệ nhân tạo (AI) được xem là giải pháp giúp doanh nghiệp nâng cao năng suất, kiểm soát chất lượng và tối ưu vận hành.

Thực tế, dù đối mặt nhiều biến động, ngành dệt may vẫn cho thấy sức chống chịu đáng kể. Sau khi xuất khẩu giảm nhẹ 0,7% trong hai tháng đầu năm do ảnh hưởng của tính mùa vụ và biến động thương mại quốc tế, thị trường đã phục hồi rõ nét trong tháng 3. Đồng thời, kim ngạch nhập khẩu nguyên phụ liệu quý I/2026 giảm 5,5%, cho thấy doanh nghiệp đang chủ động hơn trong kiểm soát chi phí đầu vào.

Hiện sản phẩm dệt may Việt Nam đã có mặt tại 138 thị trường trên thế giới. Đây là nền tảng quan trọng để ngành tiếp tục mở rộng khách hàng và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, giảm phụ thuộc vào một số khu vực truyền thống.

Tuy vậy, để đạt mục tiêu xuất khẩu 49 tỷ USD trong năm nay, ngành dệt may cần tạo ra bước chuyển mạnh mẽ hơn thay vì chỉ duy trì đà tăng trưởng hiện tại. Theo VITAS, doanh nghiệp phải triển khai đồng thời nhiều giải pháp như nâng tỷ lệ nội địa hóa, đa dạng hóa thị trường, đầu tư công nghệ, xây dựng thương hiệu và thúc đẩy chuyển đổi xanh.

Trong đó, xây dựng thương hiệu được xem là hướng đi quan trọng nhằm nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm dệt may Việt Nam. Thay vì chủ yếu gia công cho các thương hiệu quốc tế, doanh nghiệp cần từng bước khẳng định vị thế bằng chất lượng, khả năng đáp ứng tiêu chuẩn bền vững và năng lực tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Sự chuyển dịch này không chỉ giúp doanh nghiệp tăng khả năng cạnh tranh mà còn tạo dư địa phát triển dài hạn cho toàn ngành. Trong bối cảnh các hiệp định thương mại tự do tiếp tục mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường, việc nâng cao năng lực tự chủ nguyên liệu và đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế sẽ là chìa khóa để dệt may Việt Nam bứt phá trong giai đoạn tới.