Đề xuất xây dựng trung tâm nguyên phụ liệu thời trang

Chiều ngày 22/7, trong khuôn khổ Hội nghị Thủ tướng Chính phủ với các Trưởng cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài nhằm thúc đẩy ngoại giao kinh tế, bà Nguyễn Thị Thanh Xuân – Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Da giày – Túi xách Việt Nam đã đề xuất xây dựng trung tâm đổi mới sáng tạo, nghiên cứu – phát triển và giao dịch nguyên phụ liệu phục vụ ngành thời trang.

Sáng kiến này, nếu được triển khai hiệu quả, sẽ không chỉ tháo gỡ nút thắt nguyên liệu vốn tồn tại dai dẳng, mà còn góp phần chuyển dịch cơ cấu ngành, nâng cấp chuỗi giá trị và tăng cường tính tự chủ cho một trong những ngành công nghiệp xuất khẩu chủ lực của Việt Nam.

Theo bà Xuân, nút thắt lớn nhất hiện nay đối với ngành da giày chính là sự phụ thuộc quá lớn vào nguồn nguyên phụ liệu nhập khẩu. Hầu hết doanh nghiệp trong ngành vẫn đang hoạt động theo mô hình gia công, phụ thuộc vào sự chỉ định từ khách hàng nước ngoài cả về thiết kế lẫn nguyên liệu. Điều này làm suy giảm đáng kể khả năng đàm phán, hạn chế dư địa tăng giá trị gia tăng và khiến ngành dễ tổn thương trước biến động của chuỗi cung ứng toàn cầu.

Hiện nay, khoảng 70–80% nguyên phụ liệu của ngành da giày và dệt may vẫn đến từ Trung Quốc, Hàn Quốc và một số nước Đông Á, trong khi nguồn cung trong nước chủ yếu là sản phẩm thấp cấp, chưa đáp ứng được tiêu chuẩn của các đơn hàng xuất khẩu cao cấp. Việc phụ thuộc nguyên liệu nước ngoài không chỉ khiến doanh nghiệp Việt mất đi khả năng chủ động mà còn khiến ngành mất cơ hội tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Trên tinh thần chủ động và đổi mới, ba hiệp hội gồm: Hiệp hội Da giày – Túi xách Việt Nam, Hiệp hội Dệt may và Hiệp hội Gỗ đã phối hợp đề xuất xây dựng trung tâm đổi mới sáng tạo - nghiên cứu phát triển - giao dịch nguyên phụ liệu phục vụ ngành thời trang. Trung tâm này được kỳ vọng không chỉ là nơi trưng bày và giao dịch nguyên liệu, mà còn là đầu mối tích hợp các hoạt động nghiên cứu thiết kế, thí điểm mô hình kinh doanh mới, kết nối doanh nghiệp, nhà cung cấp và các đối tác quốc tế.

Dự án hiện đề xuất xác định quỹ đất khoảng 40 ha, dự kiến đặt tại khu vực kinh tế trọng điểm phía Nam, nơi tập trung mật độ cao doanh nghiệp da giày – dệt may. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mô hình, cần có sự hỗ trợ mạnh mẽ từ Nhà nước về chính sách đất đai, đầu tư cơ sở hạ tầng, tín dụng ưu đãi và cơ chế thu hút nhà đầu tư trong – ngoài nước tham gia phát triển trung tâm.

Mặc dù còn mới tại Việt Nam nhưng mô hình trung tâm nguyên phụ liệu đã được triển khai thành công ở nhiều nước, đặc biệt là Trung Quốc. Nếu được triển khai đồng bộ, trung tâm này sẽ là bước ngoặt khi không chỉ đáp ứng nhu cầu trong nước, trung tâm còn có tiềm năng cung ứng nguyên phụ liệu cho các nước trong khu vực như Indonesia, Campuchia, Bangladesh… nơi có ngành công nghiệp may mặc phát triển nhưng phụ thuộc vào nhập khẩu nguyên liệu.

Thêm vào đó, trung tâm sẽ đóng vai trò như một “hạ tầng mềm” để thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong thiết kế sản phẩm, tạo không gian cho các startup thời trang, các nhà thiết kế trẻ thử nghiệm ý tưởng, tiếp cận nguyên liệu và công nghệ mới, từ đó góp phần nâng tầm thương hiệu thời trang Việt. Đây là điều mà các doanh nghiệp Việt Nam, dù có tiềm lực sản xuất mạnh, vẫn còn thiếu: khả năng làm chủ thương hiệu và định hình xu hướng.

Tại hội nghị, bà Xuân cũng kiến nghị Bộ Công Thương chủ trì xây dựng một đề án tổng thể về trung tâm nguyên phụ liệu thời trang, trong đó làm rõ các chính sách hỗ trợ về tài chính, thuế, kết nối cung cầu và xúc tiến thương mại. “Chúng tôi kỳ vọng đề án này sẽ tạo ra một khuôn khổ đủ hấp dẫn để thu hút các nhà đầu tư chiến lược, các nhà cung cấp nguyên liệu và các thương hiệu lớn cùng tham gia, từng bước hình thành chuỗi cung ứng nội địa bền vững cho ngành thời trang Việt Nam”, bà Xuân nhấn mạnh.

Bên cạnh vấn đề nguyên liệu, đại diện ngành dệt may cũng đặt ra những kỳ vọng mang tính chiến lược ra thị trường toàn cầu. Ông Trương Văn Cẩm – Tổng Thư ký Hiệp hội Dệt may Việt Nam cho biết, nhiều doanh nghiệp Việt Nam hiện có tiềm lực tài chính và quản trị đủ lớn để đầu tư ra nước ngoài, đặc biệt là tại các thị trường có nhân công giá rẻ như Bangladesh, Ấn Độ.

Một số doanh nghiệp dệt may lớn của Việt Nam đã bắt đầu quá trình chuyển đổi từ “gia công quốc tế” sang “tập đoàn sản xuất đa quốc gia”. Họ không chỉ xuất khẩu hàng hóa mà còn đầu tư xây dựng nhà máy, trung tâm thiết kế, chuỗi phân phối tại các nước châu Á và châu Phi. Tuy nhiên, để thực hiện được chiến lược đó, doanh nghiệp rất cần thông tin từ các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài không chỉ là cơ hội đầu tư, mà còn là các rủi ro về pháp lý, chính trị, môi trường kinh doanh, biến động tỷ giá hay quy tắc xuất xứ.

Do đó, ông Cẩm kiến nghị các thương vụ, đại sứ quán cần chủ động hơn nữa trong việc cung cấp thông tin, hỗ trợ kết nối đầu tư, tổ chức diễn đàn doanh nghiệp – chính phủ – nhà đầu tư ở nước sở tại để tạo môi trường đầu tư thuận lợi và an toàn cho doanh nghiệp Việt.