Đề xuất lùi thời hạn tăng thuế tiêu thụ đặc biệt đến năm 2027
Mai Thảo
Luật Thuế Tiêu thụ Đặc biệt (TTĐB) số 27/2008/QH12, có hiệu lực từ năm 2009, đã qua bốn lần sửa đổi, bổ sung. Đến nay, ngành bia chịu mức thuế suất hiện nay lên đến 65%. Theo Nghị quyết số 129/2024/QH15, Luật Thuế TTĐB sửa đổi dự kiến trình Quốc hội vào kỳ họp thứ 9 năm 2025, kèm theo các phương án tăng thuế do Bộ Tài chính đề xuất.
Việc tăng thuế không chỉ tác động trực tiếp đến sản xuất kinh doanh của ngành bia mà còn ảnh hưởng sâu rộng đến nền kinh tế, việc làm và an sinh xã hội. Để đánh giá toàn diện các tác động này, Hiệp hội Bia - Rượu - Nước Giải khát Việt Nam (VBA) đã phối hợp cùng các viện nghiên cứu và chuyên gia kinh tế nhằm đề xuất những chính sách phù hợp, đảm bảo lợi ích hài hòa giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người tiêu dùng.
Hội thảo công bố “Báo cáo đánh giá tác động của dự thảo tăng thuế TTĐB đối với mặt hàng bia.”
Ngày 25/11/2024, tại Hà Nội, VBA tổ chức hội thảo công bố “Báo cáo đánh giá tác động của dự thảo tăng thuế TTĐB đối với mặt hàng bia.” Báo cáo được thực hiện bởi Viện Nghiên cứu chiến lược, chính sách Công Thương (Bộ Công Thương), Viện Nghiên cứu Đồ uống Việt Nam, nhóm chuyên gia Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM), và Tổng cục Thống kê (Bộ Kế hoạch và Đầu tư).
Theo báo cáo, ngành bia hiện đóng góp khoảng 60.000 tỷ đồng mỗi năm vào ngân sách, đồng thời tạo việc làm cho hàng triệu lao động trong chuỗi cung ứng. Ngành này chiếm 5,6–6% tổng giá trị sản xuất công nghiệp, đồng thời thu hút đầu tư nước ngoài, ứng dụng công nghệ hiện đại và cam kết phát triển bền vững.
Dự thảo Luật Thuế TTĐB đề xuất hai phương án tăng thuế: Phương án 1 (PA1): Tăng thuế từ năm 2026, mỗi năm tăng 5% và đạt 90% vào năm 2030. Phương án 2 (PA2): Tăng thuế từ năm 2026 với mức tăng ban đầu 15%, sau đó mỗi năm tăng 5%, đạt 100% vào năm 2030. Ngoài ra, VBA đã đề xuất một phương án thứ ba (PA3): Lùi thời hạn tăng thuế đến năm 2027, với lộ trình tăng 5% mỗi hai năm, đạt 80% vào năm 2031.
Báo cáo chỉ ra rằng, cả ba phương án đều làm giảm giá trị tăng thêm (VA) của ngành bia. Trong kịch bản tăng trưởng GDP 6,5%, các tác động cụ thể như sau: PA1: Giảm 44.359 tỷ đồng VA, tương đương 9,4%. PA2: Giảm 61.899 tỷ đồng VA, tương đương 13,12%. PA3: Giảm 38.329 tỷ đồng VA, tương đương 6,5%.
Tương tự, tăng thuế TTĐB đối với bia cũng làm giảm GDP, với mức giảm lần lượt: PA1: 14.276 tỷ đồng (0,0354%); PA2: 32.526 tỷ đồng (0,08%); PA3: 8.590 tỷ đồng (0,0172%).
Ngoài ra, thu nhập của người lao động cũng bị ảnh hưởng: PA1 giảm 2.468 tỷ đồng, PA2 giảm 4.585 tỷ đồng, và PA3 giảm 2.215 tỷ đồng.
PGS.TS Nguyễn Văn Việt, Hiệp hội Bia - Rượu - Nước Giải khát Việt Nam chia sẻ ý kiến
Từ những phân tích chi tiết trên, nhóm nghiên cứu đề xuất chọn PA3 – lộ trình tăng thuế 5% mỗi hai năm từ 2027, với lý do để hỗ trợ phục hồi doanh nghiệp và làm hài hòa lợi ích giữa các bên. Ngành bia đã chịu nhiều tác động từ dịch bệnh và các biến động kinh tế, cần có thời gian để phục hồi và tái cấu trúc. Ngoài ra, với PA3 sẽ tác động tiêu cực ít hơn, vừa đảm bảo nguồn thu ngân sách, vừa giảm thiểu rủi ro đối với việc làm và thu nhập của người lao động.
Bà Nguyễn Minh Thảo, Trưởng Ban Nghiên cứu môi trường kinh doanh (CIEM), cho rằng PA3 là lựa chọn phù hợp nhất, đảm bảo tính ổn định chính sách, giảm áp lực cho doanh nghiệp và hạn chế tác động tiêu cực đến toàn nền kinh tế.
Đại diện HEINEKEN Việt Nam, bà Trần Ngọc Ánh, nhấn mạnh rằng cả ba phương án đều tác động mạnh đến nền kinh tế, đặc biệt là PA2. Trong bối cảnh kinh tế hậu Covid-19 đầy thách thức, cần có một lộ trình tăng thuế hợp lý để vừa tăng thu ngân sách, vừa hỗ trợ doanh nghiệp và bảo vệ người tiêu dùng.
“Báo cáo đánh giá tác động của dự thảo tăng thuế TTĐB đối với mặt hàng bia” là tài liệu quan trọng, cung cấp cái nhìn toàn diện và minh bạch để hỗ trợ Quốc hội, Chính phủ trong quá trình hoạch định chính sách. Báo cáo không chỉ định hướng phát triển bền vững cho ngành bia mà còn góp phần xây dựng nền kinh tế ổn định và hài hòa hơn.
