Đề xuất giảm thuế cho hộ kinh doanh và doanh nghiệp siêu nhỏ

Giảm thuế cần hướng tới khả năng tạo nguồn thu mới

Theo đề xuất, hộ, cá nhân kinh doanh và doanh nghiệp có doanh thu hằng năm không quá 10 tỷ đồng sẽ được giảm 30% số thuế TNCN và TNDN phải nộp trong hai năm 2026-2027. Chính sách dự kiến làm giảm thu ngân sách 3.191 tỷ đồng trong năm 2026 và 3.510 tỷ đồng trong năm 2027, tổng cộng khoảng 6.701 tỷ đồng.

PGS. TS. Ngô Trí Long cho rằng cần thay đổi cách nhìn về chính sách giảm thuế, từ mục tiêu thu ngân sách trước mắt sang khả năng tạo thêm nguồn thu về lâu dài. Hiệu quả của chính sách cần được đo bằng khả năng duy trì hoạt động của doanh nghiệp, tạo việc làm, tăng doanh thu và mở rộng cơ sở thuế.

Quan điểm này càng đáng chú ý khi 7 tháng đầu năm 2026 có khoảng 155,3 nghìn doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường, giảm thuế nhằm hỗ trợ doanh nghiệp vượt qua khó khăn trước mắt mà còn tạo điều kiện để duy trì và mở rộng hoạt động kinh doanh.

Tuy nhiên, thiết kế chính sách cũng cần tránh tạo ra rào cản đối với quá trình lớn lên của doanh nghiệp. Theo PGS. TS. Ngô Trí Long, nếu ưu đãi được áp dụng theo kiểu “được ăn cả, ngã về không” tại ngưỡng doanh thu 10 tỷ đồng, doanh nghiệp có thể phát sinh tâm lý trì hoãn ghi nhận doanh thu, chia nhỏ hoạt động hoặc không muốn nhận thêm đơn hàng để tránh vượt ngưỡng. Vì vậy, cần có cơ chế chuyển tiếp, theo đó mức ưu đãi giảm dần khi doanh thu vượt ngưỡng, thay vì cắt hoàn toàn.

Với hộ kinh doanh, chính sách thuế cũng tác động trực tiếp đến quá trình chính thức hóa hoạt động. Số liệu kỳ thuế 2025 cho thấy 2,7 triệu hộ, cá nhân kinh doanh có doanh thu dưới 1 tỷ đồng, chiếm 96% tổng số hộ đang nộp thuế, trong khi nhóm có doanh thu trên 10 tỷ đồng chỉ chiếm khoảng 0,14%.

Cơ cấu này cho thấy phần lớn hộ kinh doanh có quy mô nhỏ, năng lực quản trị hạn chế. Vì vậy, yêu cầu tuân thủ cần phù hợp với quy mô thực tế, tránh làm tăng chi phí và trở thành rào cản đối với quá trình chuyển đổi, mở rộng hoạt động. Mục tiêu của chính sách không chỉ là quản lý thuế mà còn tạo điều kiện để các hộ kinh doanh phát triển và từng bước gia nhập khu vực kinh tế chính thức.

Giảm chi phí tuân thủ để hộ kinh doanh có thể lớn lên

Một vấn đề đáng chú ý là yêu cầu quản lý thuế chưa thật sự tương xứng với quy mô của phần lớn hộ kinh doanh. Nhân sự mỗi hộ dao động từ 2-100 người, nhưng phổ biến chỉ 2-3 người. Với quy mô này, việc áp dụng đầy đủ chế độ sổ sách và yêu cầu chứng minh chi phí đầu vào như doanh nghiệp có thể làm tăng đáng kể chi phí tuân thủ.

Bà Nguyễn Thị Thu Hà, Phó Tổng Thư ký Hội Tư vấn Thuế Việt Nam, đề xuất không cố định ngưỡng doanh thu áp dụng phương pháp tính thuế trên thu nhập ở mức 10 tỷ đồng mà “neo” theo tiêu chí doanh thu của doanh nghiệp siêu nhỏ. Cách này giúp ngưỡng thuế có thể điều chỉnh theo tiêu chí doanh nghiệp siêu nhỏ khi chính sách thay đổi. Chi phí của hộ kinh doanh cũng có những đặc thù khó chứng minh. Nhiều hộ sử dụng tài sản chung của gia đình như nhà ở, phương tiện cá nhân cho hoạt động kinh doanh, nên việc phân bổ và chứng minh chi phí bằng hóa đơn gặp nhiều vướng mắc. Nếu yêu cầu tuân thủ vượt quá khả năng thực hiện, chi phí quản lý có thể trở thành rào cản đối với quá trình chuyển đổi lên doanh nghiệp.

Từ kỳ tính thuế 2026, mức giảm trừ gia cảnh cho người nộp thuế là 15,5 triệu đồng/tháng, tương đương 186 triệu đồng/năm; mỗi người phụ thuộc được giảm trừ 6,2 triệu đồng/tháng. Ngưỡng doanh thu miễn thuế của hộ kinh doanh được nâng lên 1 tỷ đồng/năm. Với biên lợi nhuận 30-35%, mức doanh thu này tương ứng khoản lãi khoảng 300-350 triệu đồng/năm.

Cùng với đó, chính sách đang được nghiên cứu theo hướng nâng ngưỡng doanh thu áp dụng phương pháp thuế đơn giản từ 1-3 tỷ đồng lên 3-10 tỷ đồng. Bà Cao Thị Thanh Lan - Đại diện Cục Quản lý, giám sát chính sách thuế, phí và lệ phí (Bộ Tài chính), cho biết Chính phủ đã chỉ đạo nghiên cứu giải pháp này và dự kiến trình Quốc hội vào tháng 10/2026. Việc nâng ngưỡng sẽ giảm áp lực tuân thủ cho nhóm hộ quy mô vừa, tạo điều kiện để họ mở rộng hoạt động và phát triển lên doanh nghiệp.

Về lộ trình chuyển tiếp, theo bà Nguyễn Thị Thu Hà, Nghị định 68 ban hành tháng 3/2026 nhưng yêu cầu hộ kinh doanh hồi tố lập bảng kê tồn kho từ ngày 31/12/2025 gây khó khăn khi thực hiện. Vì vậy, cần xem xét cho phép hộ thuộc diện chuyển đổi lựa chọn chưa áp dụng ngay phương pháp tính thuế mới trong năm 2026 để có thời gian chuẩn bị.

Trong 7 tháng đầu năm 2026, thu ngân sách nhà nước ước đạt 1.834,6 nghìn tỷ đồng, bằng 72,5% dự toán và tăng 16% so với cùng kỳ; thu nội địa đạt 1.587,5 nghìn tỷ đồng, chiếm 86,5% tổng thu. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tăng 13,1%, nhưng khoảng 155,3 nghìn doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường.

Trong bối cảnh đó, chính sách giảm 30% thuế TNCN và TNDN trong hai năm 2026-2027 cần được đặt cùng mục tiêu giảm chi phí tuân thủ và tạo điều kiện cho khu vực kinh doanh nhỏ mở rộng. Khoản giảm thu ngân sách khoảng 6.701 tỷ đồng sẽ có ý nghĩa lớn hơn nếu giúp doanh nghiệp duy trì hoạt động, tạo việc làm và tăng quy mô kinh doanh. Lộ trình thuế rõ ràng, ngưỡng áp dụng phù hợp và cơ chế chuyển tiếp hợp lý sẽ quyết định khả năng biến chính sách hỗ trợ thành động lực tăng trưởng.