Đề xuất cấm cơ sở bán lẻ trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức

Sau hơn một thập kỷ triển khai, Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đã góp phần giảm tỷ lệ hút thuốc lá điếu truyền thống cũng như giảm đáng kể tình trạng phơi nhiễm khói thuốc tại gia đình, nơi làm việc và nhiều địa điểm công cộng.

Tuy nhiên, quá trình tổng kết thi hành Luật cũng cho thấy nhiều khoảng trống pháp lý trước sự xuất hiện của các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới, đặc biệt là thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng.

Tại hội thảo góp ý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá diễn ra ngày 6/7, GS.TS Trần Văn Thuấn, Thứ trưởng Bộ Y tế, nhấn mạnh việc sửa đổi luật lần này không chỉ là hoàn thiện quy định chuyên ngành mà còn nhằm xây dựng hành lang pháp lý đủ mạnh để bảo vệ các thế hệ tương lai trước nguy cơ từ nicotine.

Theo Thứ trưởng Trần Văn Thuấn, thuốc lá vẫn là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây bệnh tim mạch, ung thư, bệnh hô hấp mạn tính và tử vong sớm.

Mỗi năm, Việt Nam có hơn 100.000 người tử vong do các bệnh liên quan đến thuốc lá, trong đó có nhiều trường hợp không hút thuốc nhưng bị ảnh hưởng bởi khói thuốc thụ động. Đây không chỉ là tổn thất về sức khỏe mà còn tạo gánh nặng lớn đối với từng gia đình, hệ thống y tế, năng suất lao động và sự phát triển bền vững của đất nước.

Bên cạnh đó, theo báo cáo tổng kết 13 năm thi hành Luật Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá của Bộ Y tế, mặc dù đã có nhiều nỗ lực và đạt được những kết quả ban đầu đáng ghi nhận trong công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá, song Việt Nam vẫn là một trong 15 quốc gia có tỉ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc lá nhiều nhất trên thế giới và đứng thứ 3 trong khu vực ASEAN.

Theo Thứ trưởng Trần Văn Thuấn, Nghị quyết số 72 của Bộ Chính trị đã xác định rõ yêu cầu chuyển mạnh từ tư duy tập trung vào khám, chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh; kiểm soát hiệu quả các yếu tố nguy cơ và giảm tiêu thụ các sản phẩm có hại cho sức khỏe, trong đó có thuốc lá.

Đây là định hướng nền tảng để đặt công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá trong tổng thể chiến lược bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân.

Trên cơ sở đó, Nghị quyết số 160/NQ-CP ngày 22/6/2026 của Chính phủ đã thống nhất thông qua hai chính sách lớn của dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Đó là, cấm sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, quá cảnh, vận chuyển, quảng cáo, khuyến mại, tài trợ, chứa chấp và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng cùng các sản phẩm thuốc lá mới khác.

Đồng thời, cấm các cơ sở bán buôn, bán lẻ trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức. Đây là những chính sách thể hiện quan điểm quản lý chủ động, kiên quyết và có trách nhiệm.

Luật Quảng cáo và Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá, quy định thuốc lá là sản phẩm bị cấm quảng cáo. Công ước Khung về kiểm soát thuốc lá của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cũng yêu cầu các quốc gia thành viên cấm toàn diện đối với quảng cáo, khuyến mại và tài trợ thuốc lá, bao gồm cả việc trưng bày tại điểm bán.

Việc trưng bày tại điểm bán thực chất là một kênh quảng bá thông qua các kệ trưng bày, vật dụng hỗ trợ như đèn chiếu sáng… Tính đến cuối năm 2024, trên thế giới đã có 59 quốc gia ban hành quy định cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán. Trong khu vực ASEAN, có 5 nước đã cấm trưng bày bao gồm: Thái Lan, Brunei, Singapore và Lào, Malaysia.

Lãnh đạo Bộ Y tế nhấn mạnh việc không thể chờ đến khi hậu quả sức khỏe đã xảy ra mới can thiệp, mà cần nhận diện sớm nguy cơ, kiểm soát ngay từ đầu, không để các sản phẩm thuốc lá mới, phương thức tiếp thị mới hay hình thức kinh doanh mới tạo ra khoảng trống pháp lý, đặc biệt trong việc lôi kéo giới trẻ tiếp cận và lệ thuộc nicotine.

Đặc biệt, khi xây dựng chính sách tại dự án Luật sửa đổi lần này, trong mọi quyết sách, bảo vệ sức khỏe nhân dân, đặc biệt là trẻ em và thanh thiếu niên, phải được đặt lên hàng đầu.