Để thương mại điện tử trở thành sân chơi cho hợp tác xã

Bắt nhịp xu hướng mua sắm mới, nhiều hợp tác xã cũng đã manh nha chuyển đổi số theo nhiều hướng như đưa sản phẩm lên sàn thương mại điện tử, trực tiếp livetream bán hàng… với mục đích đưa sản phẩm của hợp tác xã tới tay người tiêu dùng nhanh nhất. Thế nhưng, bên cạnh những mô hình thành công vẫn còn khá nhiều bất cập khiến quá trình hướng thương mại điện tử trở thành sân chơi cho hợp tác xã trong việc tiếp cận khách hàng, tìm đầu ra cho sản phẩm còn nhiều khó khăn.

Với gần một triệu doanh nghiệp, khoảng 5 triệu hộ kinh doanh cá thể, khu vực kinh tế tư nhân hiện đóng góp khoảng 51% GDP, hơn 30% ngân sách nhà nước, tạo ra hơn 40 triệu việc làm, chiếm hơn 82% tổng số lao động trong nền kinh tế, đóng góp gần 60% vốn đầu tư toàn xã hội.

Việc chuyển đổi từ hộ kinh doanh sang doanh nghiệp đã được Nhà nước khuyến khích trong nhiều năm qua, tuy nhiên tiến độ thực hiện còn rất hạn chế. Nguyên nhân chủ yếu là do các rào cản về thủ tục pháp lý, chi phí vận hành, năng lực quản trị, cùng với sự thiếu hụt các công cụ hỗ trợ số hóa phù hợp với trình độ của hộ kinh doanh nhỏ.

Trong khi đó, một bộ phận lớn hộ kinh doanh cá thể ở Việt Nam hiện nay thực chất đã đạt quy mô tương đương doanh nghiệp vừa và nhỏ. Từ thực tế kinh doanh cho thấy có hàng triệu xe tải đang hoạt động vận tải hàng hóa và hành khách với hình thức hộ cá thể; hàng chục nghìn chuỗi nhà hàng có doanh thu hàng tỷ đồng mỗi tháng, sử dụng hàng trăm lao động; nhiều hộ sản xuất, thương mại điện tử, trang trại nông nghiệp có mô hình kinh doanh đa dạng, doanh số cao, nhưng vẫn duy trì tư cách hộ kinh doanh cá thể do thiếu cơ chế chuyển đổi mềm đơn giản và an toàn.

Hiện chưa có khái niệm pháp lý chính thức về "hộ kinh doanh quy mô lớn", nhưng thực tiễn cho thấy có nhiều hộ vượt ngưỡng doanh thu, lao động và lĩnh vực kinh doanh có điều kiện, mà vẫn hoạt động dưới dạng hộ cá thể mà không bị bắt buộc chuyển đổi, do khung pháp lý chưa rõ ràng và việc giám sát còn lỏng lẻo.

Khu vực hộ kinh doanh cá thể đóng góp nhiều cho GDP của đất nước, nhưng chính sách để hộ kinh doanh cá thể phát triển lại chưa tương ứng. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải có giải pháp tiếp cận mới, linh hoạt và hiệu quả hơn trong việc nâng cấp khu vực hộ cá thể thành doanh nghiệp chính thức của nền kinh tế…

Để góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển 1,5 triệu doanh nghiệp vào năm 2030, cần thiết phải có mô hình trung gian, vừa tạo điều kiện cho hộ kinh doanh vận hành theo tiêu chuẩn doanh nghiệp, vừa giảm nhẹ rủi ro và chi phí chuyển đổi.

Khảo sát của Ngân hàng Thế giới cho thấy, có tới 60% nông dân, hợp tác xã sẵn sàng chi tiền cho các dịch vụ tư vấn và thông tin dự báo. Điều này thể hiện tinh thần học hỏi, nâng cao kỹ năng chuyển đổi số luôn sẵn sàng trong hợp tác xã. Đặc biệt, nếu được tiếp cận các cơ sở đào tạo, tập huấn và kết nối với sàn thương mại và nền tảng xã hội, hợp tác xã sẽ nâng cao năng lực cũng như giải quyết những khúc mắc trong bán hàng online.

Chính vì vậy, các chuyên gia kinh tế xuất mô hình “Hợp tác xã điện tử chuyển đổi số, áp dụng khoa học công nghệ” (gọi tắt là HTXĐT) – một hình thức tổ chức trung gian, ứng dụng công nghệ số để: Hỗ trợ hộ kinh doanh số hóa hoạt động; vận hành kế toán-thuế-hóa đơn chung; thiết lập tài khoản ví điện tử gắn với hợp tác xã để minh bạch dòng tiền, tiến tới thanh toán không dùng tiền mặt; tạo nền tảng kết nối thị trường, công nghệ, tài chính; từng bước chuyển đổi mềm hộ kinh doanh thành công ty trong lòng hợp tác xã một cách tự nhiên, an toàn và bền vững

Đây không chỉ là mô hình tổ chức lại khu vực kinh tế cá thể, mà còn là một bước tiến trong chiến lược phát triển kinh tế tư nhân hiện đại-hội nhập-có tổ chức, phù hợp với định hướng của Đảng, Nhà nước.

Nếu quá trình chuyển đổi khoảng 5,5 triệu hộ kinh doanh cá thể hiện nay sang mô hình doanh nghiệp được thực hiện một cách bài bản, có kiểm soát và hỗ trợ thích đáng, nền kinh tế Việt Nam sẽ ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực, mang tính chiến lược lâu dài.

Hiện tại, phần lớn hoạt động của hộ kinh doanh cá thể không được phản ánh đầy đủ trong thống kê chính thức về tài chính do thiếu hóa đơn, sổ sách, và kiểm soát tài chính. Khi chuyển sang mô hình doanh nghiệp, toàn bộ hoạt động kinh tế sẽ được ghi nhận minh bạch, giúp nâng cao chỉ tiêu GDP thực chất và chính xác hơn, đồng thời cải thiện năng lực hoạch định chính sách vĩ mô.

Khu vực hộ kinh doanh cá thể đóng góp 30% GDP nhưng chỉ đóng góp 1,6% ngân sách Nhà nước, chủ yếu qua thuế khoán. Nếu trở thành doanh nghiệp, họ sẽ thực hiện nghĩa vụ về thuế GTGT, thuế thu nhập doanh nghiêp, thuế thu nhập cá nhân, bảo hiểm xã hội… từ đó mở rộng cơ sở thuế bền vững, giảm gánh nặng lên khu vực doanh nghiệp hiện hữu, góp phần tăng thu ngân sách theo hướng công bằng, minh bạch.

Khi hoạt động dưới mô hình doanh nghiệp, các hộ kinh doanh có điều kiện tiếp cận tín dụng dễ hơn, ứng dụng công nghệ số, vận hành minh bạch và chuyên nghiệp hơn. Đây là yếu tố then chốt giúp chuyển đổi từ kinh tế phi chính thức sang kinh tế có tổ chức, hiện đại và hội nhập quốc tế…