Thương mại điện tử có tác động tiêu cực tới môi trường

Hành vi và nhận thức bảo vệ môi trường của người tiêu dùng

Trong gần ba thập kỷ qua, thương mại điện tử đã tăng trưởng mạnh mẽ trên toàn cầu, góp phần thúc đẩy kinh tế và xã hội. Tuy nhiên, sự phát triển này không hề không có những hệ lụy tiêu cực. Theo VECOM, vào năm 2024, quy mô thương mại điện tử Việt Nam ước tính đạt khoảng 31 tỷ USD, với hơn 20 tỷ USD từ bán lẻ hàng hóa trực tuyến. Dự báo, đến năm 2025, quy mô của thị trường này sẽ lên tới gần 40 tỷ USD và có thể đạt khoảng 100 tỷ USD vào năm 2030. Tuy nhiên, theo ông Đoàn Quốc Tâm, Trưởng Ban Hợp tác VECOM, thương mại điện tử tại Việt Nam đã bắt đầu bộc lộ những yếu tố không bền vững, đặc biệt là trong giai đoạn đại dịch COVID-19, khi người tiêu dùng chuyển sang mua sắm trực tuyến nhiều hơn.

Một trong những vấn đề lớn nhất mà ngành này đối mặt là lượng bao bì, đặc biệt là bao bì nhựa, được sử dụng quá mức. Thực tế, ngành thương mại điện tử đang phát sinh một lượng lớn rác thải nhựa và bao bì khó phân hủy. Rác thải nhựa từ lĩnh vực này dự báo sẽ tiếp tục gia tăng khi quy mô thị trường phát triển. Theo báo cáo của Tổ chức WWF Việt Nam, trong năm 2023, ngành thương mại điện tử tại Việt Nam đã sử dụng khoảng 332 nghìn tấn bao bì, trong đó bao bì nhựa chiếm khoảng 171 nghìn tấn. Nếu không có các giải pháp giảm thiểu, đến năm 2030, khi thị trường thương mại điện tử Việt Nam đạt gần 100 tỷ USD, lượng bao bì nhựa thải ra có thể lên tới 800 nghìn tấn.

Một trong những điểm đáng chú ý trong báo cáo của VECOM là khảo sát về nhận thức của người tiêu dùng đối với tác động môi trường của thương mại điện tử. Theo khảo sát, 80% người tiêu dùng trực tuyến cho rằng thương mại điện tử gây ra tác động tiêu cực tới môi trường, trong đó có 21% cho rằng tác động này nghiêm trọng hơn so với thương mại truyền thống. Tuy nhiên, dù nhận thức về vấn đề bảo vệ môi trường đang ngày càng cao, nhiều người tiêu dùng vẫn chưa thay đổi hành vi mua sắm của mình. Chỉ có một số ít khách hàng chọn các lựa chọn thân thiện với môi trường trên các nền tảng thương mại điện tử, chủ yếu vì sự chênh lệch về giá cả.

Ông Đoàn Quốc Tâm cho biết, 79% người tiêu dùng cho rằng Nhà nước cần ban hành chính sách và pháp luật bảo vệ môi trường trong thương mại điện tử, trong khi 71% cho rằng các doanh nghiệp và thương nhân cần phải công khai các lựa chọn thân thiện với môi trường để người tiêu dùng dễ dàng đưa ra quyết định. Bên cạnh đó, 61% người tiêu dùng cũng cho rằng cần có các hoạt động tuyên truyền để nâng cao nhận thức bảo vệ môi trường trong cộng đồng mua sắm trực tuyến.

Giải pháp bảo vệ môi trường trong thương mại điện tử

Trước những thách thức lớn từ tác động tiêu cực của thương mại điện tử tới môi trường, các chuyên gia và đại biểu tham dự hội thảo đã đưa ra nhiều giải pháp để phát triển ngành này theo hướng bền vững. Ông Nguyễn Thanh Hưng, thành viên Hội đồng Tư vấn VECOM, đã đề xuất một số chính sách quan trọng. Đầu tiên, cần thực hiện thống kê định lượng về tác động tiêu cực của thương mại điện tử đối với môi trường, để có cái nhìn rõ ràng và đầy đủ về vấn đề này. Thứ hai, các chính sách và pháp luật liên quan đến thương mại điện tử, logistics, và bưu chính cần nhanh chóng được lồng ghép nội dung bảo vệ môi trường.

Ngoài ra, ông Hưng cũng cho rằng các cơ quan quản lý nhà nước về thương mại điện tử cần phối hợp với các cơ quan liên quan để tổ chức các chiến dịch truyền thông nhằm nâng cao ý thức bảo vệ môi trường trong kinh doanh trực tuyến. Doanh nghiệp cần nhận thức rõ rằng việc bảo vệ môi trường sẽ giúp họ nâng cao uy tín và thu hút khách hàng thông minh. Theo ông Hưng, doanh nghiệp cần chủ động đánh giá các rủi ro nếu họ thờ ơ với trách nhiệm bảo vệ môi trường.

Một trong những giải pháp quan trọng khác là việc áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn trong thương mại điện tử. Các doanh nghiệp cần tìm hiểu và triển khai Bộ tiêu chí Thương mại điện tử Xanh của WWF Việt Nam để giảm thiểu tác động của bao bì nhựa và thúc đẩy tái chế, tái sử dụng.

Thêm vào đó, các trường đại học cũng đóng một vai trò quan trọng trong việc đào tạo nguồn nhân lực cho ngành thương mại điện tử bền vững. Theo báo cáo của VECOM, nhiều trường đại học tại Việt Nam đã bắt đầu đào tạo các chuyên ngành về thương mại điện tử, logistics, và khoa học môi trường. Tuy nhiên, để phát triển bền vững hơn trong tương lai, Bộ Công Thương cần phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo để triển khai các chương trình đào tạo về thương mại điện tử xanh, giúp sinh viên hiểu rõ hơn về tác động của ngành này đối với môi trường và các giải pháp bảo vệ môi trường.