Từ ngày 10/4/2026, các điều kiện nhập khẩu mới đối với bưởi tươi của Việt Nam vào thị trường Úc chính thức có hiệu lực, thiết lập một khung tiêu chuẩn chặt chẽ bao trùm toàn bộ chuỗi cung ứng.
Chuỗi kiểm soát khép kín từ sản xuất đến xử lý
Một trong những điểm cốt lõi của quy định mới là yêu cầu áp dụng “phương pháp tiếp cận hệ thống” đối với bưởi xuất khẩu. Điều này đồng nghĩa với việc trái bưởi không chỉ được kiểm soát ở một công đoạn riêng lẻ, mà phải được quản lý xuyên suốt từ vườn trồng đến khâu đóng gói.
Cụ thể, bưởi phải được trồng tại Việt Nam theo các phương pháp canh tác thương mại, phù hợp với quy trình đã được hai bên thống nhất. Trong đó, trọng tâm là kiểm soát hai đối tượng dịch hại chính gồm rầy chổng cánh châu Á và bệnh loét cam quýt. Đây là những yếu tố có thể gây rủi ro sinh học lớn nếu không được kiểm soát chặt chẽ.
Sau thu hoạch, toàn bộ lô hàng bắt buộc phải trải qua xử lý chiếu xạ tại các cơ sở được cơ quan chức năng phê duyệt. Mức liều hấp thụ tối thiểu được quy định là 400 Gy và tối đa không vượt quá 1000 Gy. Yêu cầu này nhằm đảm bảo tiêu diệt các sinh vật gây hại mà vẫn giữ được chất lượng thương phẩm của quả.
Mỗi thùng hàng phải ghi rõ xuất xứ “Product of Viet Nam”
Song song với đó, nhà nhập khẩu phải cung cấp bằng chứng rõ ràng về việc lô hàng đã tuân thủ đầy đủ quy trình vận hành kiểm dịch thực vật và các biện pháp quản lý rủi ro dịch hại. Điều này cho thấy trách nhiệm không chỉ thuộc về phía xuất khẩu mà còn kéo dài đến cả khâu nhập khẩu, tạo thành một chuỗi trách nhiệm liên kết.
Yếu tố hồ sơ, chứng từ được đặt ở vị trí then chốt trong bộ điều kiện nhập khẩu. Mỗi lô hàng bưởi phải đi kèm giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật với đầy đủ thông tin từ tên khoa học, số lượng, trọng lượng đến mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và cơ sở chiếu xạ.
Đáng chú ý, giấy chứng nhận phải có các tuyên bố bổ sung xác nhận lô hàng được sản xuất theo phương pháp tiếp cận hệ thống và đã trải qua xử lý chiếu xạ đạt ngưỡng tối thiểu. Đây là cơ sở để cơ quan chức năng Úc đối chiếu và xác minh mức độ tuân thủ ngay từ khâu giấy tờ.
Ngoài ra, yêu cầu về nhãn mác cũng được quy định chi tiết. Mỗi thùng hàng phải ghi rõ xuất xứ “Product of Viet Nam”, loại trái cây, cùng các mã số nhận diện liên quan. Điều này không chỉ phục vụ mục tiêu kiểm dịch mà còn góp phần tăng cường khả năng truy xuất nguồn gốc trong trường hợp phát sinh rủi ro.
Ở khía cạnh vận chuyển, hàng hóa phải được đóng gói bằng vật liệu sạch, mới và không mang mầm bệnh. Các vật liệu có nguồn gốc thực vật nếu sử dụng phải qua xử lý, trong khi các vật liệu chưa xử lý như rơm rạ bị cấm hoàn toàn. Container vận chuyển đường biển cũng phải được kiểm tra và đảm bảo không có sự xâm nhập của côn trùng.
Kiểm tra nghiêm ngặt tại cửa khẩu và rủi ro tuân thủ
Khi đến lãnh thổ Úc, tất cả các lô hàng đều phải trải qua kiểm tra bắt buộc. Cơ quan an toàn sinh học sẽ đối chiếu hồ sơ với thực tế hàng hóa, đồng thời đánh giá các yếu tố như nhãn mác, tình trạng bao bì và nguy cơ dịch hại.
Những trường hợp không đáp ứng yêu cầu có thể dẫn đến nhiều hệ quả, từ tạm giữ để làm rõ thông tin đến tái xuất hoặc tiêu hủy. Đặc biệt, các lô hàng không chứng minh được đã qua xử lý chiếu xạ hoặc phát hiện có sinh vật gây hại sống sẽ đối mặt với nguy cơ bị loại bỏ hoàn toàn khỏi thị trường.
Quy định cũng nhấn mạnh trách nhiệm của nhà nhập khẩu trong việc cung cấp thông tin chính xác. Nếu phát hiện sai sót, việc thông báo và điều chỉnh phải được thực hiện ngay lập tức, nhằm hạn chế rủi ro an toàn sinh học.
Việt Nam đã xuất khẩu bưởi tới 14 quốc gia và vùng lãnh thổ
Ngoài ra, các chi phí phát sinh trong quá trình kiểm tra, xử lý hoặc tiêu hủy đều do phía nhập khẩu chịu trách nhiệm. Điều này tạo áp lực tài chính đáng kể, buộc các bên liên quan phải nâng cao mức độ tuân thủ ngay từ đầu.
Trong dài hạn, những yêu cầu này có thể góp phần nâng cao chất lượng và uy tín của trái cây Việt Nam trên thị trường quốc tế. Tuy nhiên, trong ngắn hạn, không ít doanh nghiệp sẽ phải đối mặt với chi phí đầu tư lớn để nâng cấp quy trình sản xuất và hệ thống quản lý.
Việc tiếp cận thị trường Úc vì thế không chỉ là câu chuyện mở rộng xuất khẩu, mà còn là quá trình chuẩn hóa theo các tiêu chuẩn toàn cầu. Đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội để ngành trái cây Việt Nam chuyển mình theo hướng bền vững và chuyên nghiệp hơn.
Việt Nam đã xuất khẩu bưởi tới 14 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó có Hoa Kỳ, Hàn Quốc và New Zealand. Diện tích trồng bưởi của Việt Nam đã tăng gấp đôi trong 10 năm qua, hiện đạt hơn 100.000 ha với sản lượng gần 1 triệu tấn mỗi năm.
Diện tích trồng bưởi của Việt Nam đang tăng trưởng nhanh, từ 50.000 ha năm 2015 lên 110.000 ha vào năm 2025, với sản lượng ước đạt 1 triệu tấn mỗi năm. Cây bưởi ngày càng khẳng định vai trò chủ lực trong ngành trái cây Việt Nam, với vùng trồng tập trung tại Đồng bằng sông Cửu Long, Hà Nội, Tây Ninh và nhiều tỉnh trọng điểm khác.
Lương y Hoàng Duy Tân, nguyên phó chủ tịch Hội Đông y Đồng Nai, cho biết trong đông y, bưởi có công hiệu lợi cho dạ dày, là thực phẩm tiêu hóa, trị hen suyễn, giải rượu. Theo nghiên cứu hiện đại, bưởi có nhiều công dụng tốt cho sức khỏe.
Từ những năm 70 của thế kỷ XX, bưởi Tân Triều đã dần trở nên nổi tiếng, luôn trong tình trạng cung không đủ cầu. Đến nay, quả bưởi vẫn là sản phẩm nông nghiệp giá trị cao, đem lại lợi ích kinh tế cho nông dân vùng Tân Triều - Đồng Nai.
