Đánh thức giá trị di sản trong dòng chảy phát triển

Khơi dậy niềm tự hào về miền đất di sản

Hướng tới Kỷ niệm 136 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 - 19/5/2026) và chào mừng Ngày Quốc tế Bảo tàng (18/5), sáng 19/5, tại Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Ninh Bình phối hợp tổ chức khai mạc trưng bày chuyên đề “Di sản văn hóa tiêu biểu tỉnh Ninh Bình - Hội tụ và tỏa sáng” tại Bảo tàng Ninh Bình cơ sở 3.

Hoạt động mang ý nghĩa văn hóa sâu sắc, góp phần tôn vinh những giá trị lịch sử, truyền thống và bản sắc đặc sắc của vùng đất Ninh Bình - nơi được xem là giao điểm hội tụ của nhiều lớp trầm tích văn hóa lâu đời của dân tộc Việt Nam. Đây đồng thời cũng là dịp để ngành văn hóa tỉnh tiếp tục lan tỏa thông điệp bảo tồn và phát huy giá trị di sản trong đời sống hiện đại, gắn văn hóa với phát triển kinh tế - xã hội và du lịch bền vững.

Trong dòng chảy hàng nghìn năm lịch sử dựng nước và giữ nước, vùng đất Ninh Bình hôm nay được hình thành trên cơ sở hợp nhất không gian lịch sử, văn hóa giàu truyền thống của các tỉnh Ninh Bình, Hà Nam và Nam Định (cũ). Đây là nơi hội tụ, kết tinh và lan tỏa nhiều giá trị văn hóa đặc sắc của vùng đồng bằng châu thổ sông Hồng.

Ninh Bình từ lâu được biết đến là một trong những “cái nôi của người Việt cổ”, vùng đất “địa linh - nhân kiệt”, quê hương phát tích của các triều đại Đinh, Tiền Lê, Trần gắn với vai trò lịch sử của kinh đô Hoa Lư và Phủ Thiên Trường. Không chỉ mang dấu ấn của các triều đại phong kiến đầu tiên của quốc gia Đại Việt, vùng đất này còn là nơi duy nhất hội tụ ba trung tâm tôn giáo, tín ngưỡng lớn của cả nước gồm Công giáo, Phật giáo và tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt.

Sự giao thoa giữa lịch sử, tín ngưỡng, kiến trúc, nghệ thuật dân gian cùng đời sống văn hóa cộng đồng đã tạo nên một không gian văn hóa đặc sắc, phản ánh chiều sâu lịch sử và bản sắc riêng có của vùng đất và con người Ninh Bình. Đây cũng chính là nền tảng quan trọng để địa phương xây dựng chiến lược phát triển dựa trên giá trị di sản và văn hóa bản địa.

Không gian trưng bày lan tỏa giá trị văn hóa cố đô

Với diện tích gần 400m², trưng bày chuyên đề “Di sản văn hóa tiêu biểu tỉnh Ninh Bình - Hội tụ và tỏa sáng” được đầu tư công phu thông qua hệ thống hình ảnh, tư liệu, hiện vật, bản đồ, biểu đồ, phim tư liệu cùng nhiều hình thức trình bày trực quan, khoa học.

Không gian trưng bày giới thiệu khái quát hệ thống di sản văn hóa vật thể và phi vật thể tiêu biểu của tỉnh; các di sản được UNESCO ghi danh; hệ thống di tích quốc gia đặc biệt, di tích quốc gia và di tích cấp tỉnh; các bảo vật quốc gia; lễ hội truyền thống; làng nghề thủ công; tập quán xã hội cùng các loại hình tín ngưỡng đặc sắc.

Thông qua cách tiếp cận hiện đại, sinh động, trưng bày đã tái hiện rõ nét bức tranh tổng thể về chiều sâu văn hóa của vùng đất cố đô. Mỗi tư liệu, hiện vật không chỉ mang giá trị lịch sử mà còn góp phần kể lại câu chuyện về quá trình hình thành, phát triển của vùng đất Ninh Bình qua các thời kỳ lịch sử.

Điểm nhấn của chuyên đề là việc kết nối các giá trị di sản trong một chỉnh thể thống nhất, cho thấy vai trò của văn hóa trong việc định hình bản sắc địa phương. Từ hệ thống di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh đến đời sống tín ngưỡng dân gian, các loại hình nghệ thuật truyền thống hay nghề thủ công lâu đời đều được giới thiệu như những “mảnh ghép” tạo nên sức sống bền bỉ của văn hóa Ninh Bình.

Không chỉ mang ý nghĩa chuyên môn của ngành bảo tàng, hoạt động còn mở ra không gian trải nghiệm văn hóa dành cho công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ. Ngay sau lễ khai mạc, đông đảo đại biểu, nhân dân và học sinh trên địa bàn đã tham quan không gian trưng bày trong nhà và ngoài trời với sự hào hứng, thích thú.

Cùng với hoạt động trưng bày, Bảo tàng tỉnh Ninh Bình còn tổ chức cuộc thi Gameshow “Tổ quốc gọi tên mình” với chủ đề “Học sinh Ninh Bình - tiếp nối di sản Cố đô, tự hào theo chân Bác” dành cho học sinh trung học cơ sở trên địa bàn. Chương trình tạo sân chơi bổ ích, giúp học sinh tìm hiểu lịch sử, văn hóa quê hương thông qua hình thức tương tác trực quan, góp phần bồi đắp tình yêu di sản và niềm tự hào dân tộc.

Hình ảnh các em học sinh hào hứng tham gia phần thi, tìm hiểu về văn hóa, lịch sử vùng đất cố đô đã cho thấy sức lan tỏa tích cực của hoạt động bảo tồn di sản trong môi trường giáo dục. Qua đó, việc đưa di sản đến gần hơn với cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ, đang trở thành hướng đi quan trọng nhằm gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa truyền thống trong đời sống đương đại.

Trưng bày chuyên đề lần này không chỉ là hoạt động chào mừng các ngày lễ lớn của đất nước mà còn khẳng định quyết tâm của tỉnh Ninh Bình trong việc biến di sản thành nguồn lực phát triển. Trong bối cảnh địa phương đang hướng tới mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương trước năm 2030 với đặc trưng “đô thị di sản thiên niên kỷ”, văn hóa và di sản tiếp tục được xác định là nền tảng cốt lõi để xây dựng bản sắc đô thị và nâng cao chất lượng phát triển bền vững.