Đánh giá tác động kinh tế của dự thảo thuế tiêu thụ đặc biệt đối với nước giải khát có đường: Cơ hội hay thách thức
Mai Thảo
Bộ Tài chính đang xây dựng dự thảo Luật thuế Tiêu thụ Đặc biệt (TTĐB) sửa đổi, trong đó đề xuất mở rộng đối tượng chịu thuế, bao gồm nước giải khát có hàm lượng đường trên 5g/100ml. Mức thuế suất dự kiến áp dụng là 10%. Tuy nhiên, dự thảo này đang nhận được nhiều ý kiến trái chiều về những tác động kinh tế mà nó có thể gây ra cho ngành nước giải kh&aacu
Theo nghiên cứu của Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM), việc áp thuế TTĐB đối với nước giải khát có đường sẽ gây ra những tác động tiêu cực đáng kể. TS. Nguyễn Minh Thảo từ CIEM cho biết, dự thảo chưa đánh giá đầy đủ các tác động kinh tế toàn diện. Nếu áp dụng mức thuế này, quy mô ngành nước giải khát có thể bị thu hẹp, dẫn đến giá trị tăng thêm giảm 5.650 tỷ đồng, cùng với việc ảnh hưởng đến 24 ngành khác liên quan, làm giảm tổng giá trị nền kinh tế thêm 0,601%, tương đương 55.077 tỷ đồng.
Ngày 17/10, Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) tổ chức Hội thảo công bố Báo cáo “Đánh giá tác động kinh tế của dự thảo thuế Tiêu thụ đặc biệt đối với nước giải khát có đường”.
Ngoài ra, áp thuế TTĐB sẽ kéo theo sự sụt giảm GDP ở mức 0,448% (42.570 tỷ đồng), khấu hao tài sản cố định giảm 0,654% và lợi nhuận doanh nghiệp giảm 0,561%. CIEM kiến nghị chưa áp dụng thuế này trong bối cảnh các doanh nghiệp nước giải khát vẫn đang phục hồi sau những cú sốc kinh tế do dịch bệnh và biến động thị trường. Thay vào đó, chính phủ nên ưu tiên các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, giúp họ ổn định và phát triển.
Ông Nguyễn Văn Việt, Chủ tịch Hiệp hội Bia - Rượu - Nước giải khát Việt Nam (VBA), cũng đề nghị cân nhắc kỹ lưỡng trước khi bổ sung nước giải khát có đường vào danh mục chịu thuế, vì điều này có thể gây khó khăn cho doanh nghiệp và không mang lại lợi ích thực sự cho cả nền kinh tế lẫn sức khỏe người tiêu dùng. Đại diện VBA cho rằng cần có những bằng chứng khoa học thuyết phục hơn và tham vấn kỹ lưỡng trước khi ban hành chính sách.
Bên cạnh đó, Phó trưởng Ban Dân nguyện thuộc Ủy ban Thường vụ Quốc hội, bà Trần Thị Nhị Hà, nhấn mạnh cần có cơ sở đánh giá khoa học về việc áp thuế TTĐB đối với nước giải khát có đường, đồng thời đưa ra các chính sách phù hợp với thực trạng kinh tế - xã hội của Việt Nam. Thị trường nước giải khát đóng góp lớn cho ngân sách nhà nước, nhưng hiện vẫn chưa có những đánh giá tác động đầy đủ và cụ thể từ phía các cơ quan soạn thảo luật.
Theo ông Nguyễn Duy Hưng - Chủ tịch Ủy ban QH Doanh nghiệp & Pháp Chế, Tập đoàn Tân Hiệp Phát, 5 năm gần đây, doanh nghiệp đóng góp ngân sách 1.000 tỷ đồng/năm song đến nay chưa thấy đánh giá tác động kỹ càng về chính sách từ cơ quan soạn thảo, cũng chưa có cơ sở điều chỉnh hành vi với người tiêu dùng trong việc hạn chế sử dụng mặt hàng này khi chính sách thực thi.
Về tính công bằng của chính sách, đại diện Tân Hiệp Phát cho biết trước đây sữa, một mặt hàng dinh dưỡng quan trọng, từng được đưa vào mặt hàng chịu thuế, hiện đã được bỏ ra khỏi danh mục này. Còn nước giải khát có đường hiện được nguyên nhân của bệnh béo phì nhưng thực tế béo phì còn do nhiều nguyên nhân khác. Ông Hưng nêu một số nhóm sản phẩm chứa nhiều đường như bánh kẹo, bánh trung thu thì có bị đánh thuế hay không…
Doanh nghiệp ngành nước giải khát chiếm 38% số lượng ngành đồ uống. Song, trong 7 tháng đầu năm, ngành ăn uống và lưu trú thành lập mới giảm 10,7%, và tạm ngừng kinh doanh tăng 16,2%. Các ngành này giảm tác động trực tiếp tới ngành du lịch, nông nghiệp… Do vậy, dự thảo chưa có đánh giá rộng hơn các khía cạnh kinh tế, nếu áp theo tiêu chuẩn Việt Nam là chưa thực sự công bằng, đảm bảo tính thực tiễn. Trong khi đó, nghiên cứu tác động của CIEM đã chỉ ra, việc đánh thuế sẽ khiến quy mô ngành nước giải khát bị thu hẹp đáng kể, với giá trị tăng thêm giảm 5.650 tỷ đồng.
Đồng thời, việc áp thuế TTĐB không chỉ tác động tới ngành nước giải khát, mà còn tác động tới 24 ngành khác trong quan hệ liên ngành. Điều này khiến cho tổng giá trị tăng thêm của nền kinh tế giảm 0,601%; tương đương 55.077 tỷ đồng. Cùng với đó, kéo theo sự sụt giảm về GDP ở mức 0,448%, tương đương giảm 42.570 tỷ đồng; khấu hao tài sản cố định giảm ở mức -0,654% (tương đương giảm 7.767 tỷ đồng); lợi nhuận giảm với mức -0,561% (tương đương giảm 8.773 tỷ đồng).
Trong bối cảnh hiện tại, việc hỗ trợ các doanh nghiệp phục hồi và phát triển, đặc biệt là ngành nước giải khát, cần được ưu tiên, thay vì áp dụng các quy định có thể gây thêm khó khăn cho họ. Chính phủ cần lắng nghe và cân nhắc cẩn trọng trước khi đưa ra những chính sách mới, nhằm đảm bảo lợi ích của cả doanh nghiệp và nền kinh tế.
