Dán nhãn năng lượng cho vật liệu xây dựng sẽ trở thành “chỉ dấu thị trường”

Hướng tới nền kinh tế năng lượng bền vững từ gốc vật liệu

Phát biểu tại Diễn đàn “Sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả: Thành quả và mục tiêu trong kỷ nguyên vươn mình” do Bộ Công Thương tổ chức ngày 17/10/2025 tại TP. Hồ Chí Minh, ông Lê Cao Chiến, Phó Giám đốc Viện Vật liệu – Bộ Xây dựng, nhấn mạnh rằng “việc áp dụng quy định mới về dán nhãn năng lượng cho vật liệu xây dựng không chỉ là biện pháp kỹ thuật, mà là một công cụ chính sách quan trọng để tối ưu hóa năng lượng ngay từ khâu thiết kế và thi công”.

Theo ông Chiến, Việt Nam nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa nóng ẩm, đặc trưng bởi cường độ bức xạ mặt trời lớn, nhiệt độ trung bình cao và độ ẩm lớn quanh năm, điều này khiến nhu cầu về tiện nghi nhiệt trong các công trình dân dụng và thương mại ngày càng gia tăng, kéo theo mức tiêu thụ điện cho điều hòa, làm mát và chiếu sáng không ngừng tăng. Trong bức tranh năng lượng quốc gia, lĩnh vực xây dựng bao gồm cả quá trình thi công và vận hành công trình hiện chiếm hơn một phần ba tổng năng lượng tiêu thụ và lượng phát thải khí nhà kính.

Thực tế, năng lượng sử dụng để sưởi ấm, làm mát và chiếu sáng chiếm tới 40% nhu cầu năng lượng trong tòa nhà thương mại và 61% trong khu dân cư, điều đó cho thấy hiệu quả năng lượng trong lĩnh vực xây dựng có ý nghĩa quyết định đối với mục tiêu giảm phát thải của Việt Nam. Chính vì vậy, việc kiểm soát năng lượng ngay từ giai đoạn vật liệu sẽ là bước đi chiến lược để tiến tới một nền kinh tế năng lượng bền vững.

Trong Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả giai đoạn 2019–2030, Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2025 có ít nhất 80 công trình được chứng nhận công trình xanh, và đến năm 2030 con số này sẽ đạt 150 công trình. Song song với đó, chương trình đề ra yêu cầu dán nhãn năng lượng cho 50% các loại vật liệu xây dựng có yêu cầu cách nhiệt được sử dụng trong công trình. Điều này không chỉ giúp tạo ra cơ chế sàng lọc thị trường vật liệu theo hướng tiết kiệm năng lượng, mà còn góp phần hình thành nhận thức xã hội mới về tiêu chuẩn năng lượng trong ngành xây dựng.

Các quy định liên quan đến nội dung này đã được thể chế hóa trong Thông tư 15/2017/TT-BXD, ban hành QCVN 09:2017/BXD – Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về các công trình xây dựng sử dụng năng lượng hiệu quả. Quy chuẩn này quy định cụ thể các yêu cầu đối với lớp vỏ bao che công trình, hệ thống thông gió và điều hòa không khí, chiếu sáng và các thiết bị điện khác, coi đây là những yếu tố cốt lõi quyết định hiệu suất năng lượng tổng thể.

Ông Lê Cao Chiến cho biết, việc áp dụng nhãn năng lượng cho vật liệu xây dựng nằm trong xu thế chính sách toàn cầu. Các chương trình ghi nhãn và tiêu chuẩn hiệu suất năng lượng vốn được xem là “bộ lọc” chính sách hiệu quả nhất giúp các quốc gia kiểm soát được sản phẩm sử dụng năng lượng. Nhãn năng lượng không chỉ xác nhận mức độ tiêu thụ năng lượng của sản phẩm đạt hoặc vượt tiêu chuẩn tiết kiệm, mà còn cung cấp thông tin rõ ràng, giúp người tiêu dùng, chủ đầu tư và nhà thầu lựa chọn có trách nhiệm hơn.

Chính sách năng lượng gắn với đổi mới công nghệ và nhận thức xã hội

Chính sách dán nhãn năng lượng không phải là vấn đề mới trên thế giới, nhưng điểm đáng chú ý trong cách tiếp cận của Việt Nam là sự kết hợp giữa mục tiêu quản lý nhà nước, khuyến khích thị trường và giáo dục nhận thức xã hội. Chương trình dán nhãn năng lượng của Bộ Công Thương được khởi động từ năm 2008, đến nay đã có hơn 15.000 mã sản phẩm thuộc 19 nhóm thiết bị sử dụng điện được dán nhãn, trong đó có nhiều sản phẩm gắn bó mật thiết với đời sống dân dụng và công nghiệp. Bộ Công Thương cùng Bộ Khoa học và Công nghệ cũng đã xây dựng 44 tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) về phương pháp đo lường và đánh giá hiệu suất năng lượng cho phương tiện, thiết bị.

Tuy nhiên, trong lĩnh vực vật liệu xây dựng, việc dán nhãn năng lượng mang tính đặc thù hơn, bởi đặc điểm của vật liệu là gắn liền với kết cấu công trình và có tuổi thọ dài hạn. Do đó, như ông Lê Cao Chiến phân tích, cách nhiệt lớp vỏ công trình chính là giải pháp hiệu quả nhất để giảm nhu cầu làm mát, sưởi ấm, qua đó giảm đáng kể chi phí vận hành. Việc lựa chọn kết cấu và vật liệu bao che phù hợp có thể giảm đến hàng chục phần trăm năng lượng tiêu thụ hàng năm của tòa nhà.

Viện Vật liệu – Bộ Xây dựng đã và đang xây dựng hệ thống công cụ tính toán mô phỏng năng lượng công trình, cho phép các chủ đầu tư và đơn vị tư vấn chỉ cần nhập dữ liệu cơ bản về vật liệu, vị trí, điều kiện khí hậu là có thể ước tính được hiệu suất năng lượng tổng thể. Đây là bước tiến trong quá trình chuyển đổi số lĩnh vực quản lý vật liệu và công trình, giúp việc áp dụng dán nhãn năng lượng trở nên thực tiễn, minh bạch và khả thi hơn.

Theo thống kê của Bộ Công Thương, trong giai đoạn 2011–2015, Việt Nam đã tiết kiệm được 11.261 KTOE năng lượng, tương đương 5,65% tổng tiêu thụ năng lượng quốc gia, góp phần giảm hàng triệu tấn khí nhà kính. Giai đoạn 2016–2020, mức tiết kiệm tiếp tục duy trì quanh ngưỡng 5,6% tổng năng lượng tiêu thụ, tương đương hàng tỷ kWh điện. Từ năm 2020 đến nay, các chương trình tiết kiệm điện và năng lượng đã được đẩy mạnh hơn với mục tiêu đạt mức tiết kiệm từ 2% sản lượng điện thương phẩm mỗi năm trở lên.

Ở cấp độ dài hạn, dán nhãn năng lượng cho vật liệu xây dựng không chỉ dừng lại ở việc giảm tiêu thụ điện, mà còn là một cấu phần quan trọng của quá trình chuyển đổi mô hình phát triển kinh tế từ “tăng trưởng theo chiều rộng” sang “tăng trưởng dựa trên hiệu quả và đổi mới sáng tạo”. Khi năng lượng được tối ưu hóa ngay từ giai đoạn thiết kế vật liệu, hệ quả tích cực không chỉ nằm ở tiết kiệm chi phí, mà còn ở việc giảm phát thải carbon, tăng khả năng thích ứng của đô thị với biến đổi khí hậu và nâng cao chất lượng sống của người dân.

Trong dài hạn, cơ chế dán nhãn năng lượng được kỳ vọng sẽ trở thành “chỉ dấu thị trường” mới, góp phần hình thành chuẩn mực tiêu dùng năng lượng thông minh trong ngành xây dựng – một lĩnh vực vốn tiêu thụ năng lượng lớn nhất trong nền kinh tế. Đồng thời, đây cũng là công cụ để Việt Nam tiệm cận nhanh hơn với các tiêu chuẩn quốc tế về công trình xanh, phù hợp với các cam kết tại COP28 và Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh đến năm 2050.