Đã đến lúc tính lại thuế thu nhập cá nhân

Luật thuế thu nhập cá nhân cũ đã không còn phù hợp

Luật Thuế thu nhập cá nhân hiện hành, sau nhiều lần điều chỉnh lẻ tẻ từ khi có hiệu lực vào năm 2009, đang bộc lộ hàng loạt bất cập. Những ngưỡng giảm trừ đã lạc hậu so với mức sống, biểu thuế suất bậc thang lũy tiến không còn phù hợp với cơ cấu thu nhập mới, và quan trọng hơn cả, phạm vi đánh thuế chưa bao quát được nhiều loại hình thu nhập từ nền kinh tế số, nền kinh tế chia sẻ hay thị trường tài sản đang phát triển nhanh. Trong bối cảnh đó, Bộ Tài chính đã đề xuất sửa đổi tới 30/35 điều trong Luật hiện hành, đây là một mức độ thay đổi gần như toàn diện.

Tại cuộc họp, Phó Thủ tướng Hồ Đức Phớc nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết phải thiết kế lại hệ thống thuế thu nhập cá nhân theo hướng “đúng bản chất thu nhập, công bằng và khả thi”, đồng thời đề nghị các hiệp hội, doanh nghiệp và bộ ngành góp ý thẳng thắn, xây dựng để hoàn thiện dự luật với chất lượng cao nhất trước khi trình cấp có thẩm quyền.

Một trong những điểm đổi mới đáng chú ý nhất của dự thảo là đề xuất rút gọn số bậc trong biểu thuế lũy tiến từng phần, hiện có 7 bậc xuống còn ít hơn, với mục tiêu đơn giản hóa tính thuế, tránh tình trạng “bẫy thuế” và khiến người lao động có thu nhập cao hơn không bị triệt tiêu động lực phấn đấu. Cùng với đó, mức giảm trừ gia cảnh hiện đang ở mức 11 triệu đồng/tháng cho bản thân và 4,4 triệu đồng/tháng cho người phụ thuộc cũng sẽ được điều chỉnh theo mức sống mới và có thể được giao thẩm quyền điều chỉnh định kỳ cho Chính phủ để linh hoạt ứng phó với biến động kinh tế – xã hội.

Không chỉ dừng lại ở lương – thưởng – công, dự thảo lần này cũng đi xa hơn khi mở rộng phạm vi đánh thuế đối với các khoản thu nhập phát sinh từ bất động sản, cổ phiếu, cổ tức, tài sản số, sản phẩm – dịch vụ số như game, nhạc, phim, quảng cáo kỹ thuật số… với mục tiêu bao quát toàn diện nguồn thu và hạn chế tối đa thất thu ngân sách.

Một nội dung khác được cộng đồng doanh nghiệp, nhất là các quỹ đầu tư và doanh nghiệp khởi nghiệp đặc biệt quan tâm, là quy định liên quan tới miễn – giảm thuế đối với chuyên gia, nhân lực công nghệ cao, hoạt động đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp. Lần đầu tiên, dự thảo luật đề xuất xác định rõ tiêu chí, điều kiện để áp dụng các ưu đãi thuế cho cá nhân thuộc nhóm này, thay vì để tình trạng “vừa thiếu luật, vừa thiếu hướng dẫn” kéo dài như hiện nay.

Tương tự, các khoản đóng góp từ thiện, nhân đạo, bảo hiểm hưu trí bổ sung... cũng sẽ được định danh rõ và quy định cụ thể mức được khấu trừ khi tính thu nhập chịu thuế nhằm khuyến khích trách nhiệm xã hội, thúc đẩy an sinh tư nhân.

Đề xuất lộ trình thuế rõ ràng, minh bạch

Tại cuộc họp, đại diện các hiệp hội, doanh nghiệp bất động sản và chứng khoán đã có nhiều góp ý xác đáng về cách tính thuế đối với các khoản thu từ chuyển nhượng cổ phiếu, cổ tức bằng tiền và bằng cổ phiếu, cổ phiếu thưởng, giao dịch bất động sản, góp vốn bằng tài sản, cũng như thu nhập phát sinh từ đầu tư qua các quỹ. Các ý kiến đồng thuận rằng, nếu không thiết kế cách tính thuế hợp lý, có thể tạo ra động cơ tránh thuế hoặc làm méo mó dòng vốn trên thị trường tài sản. Đồng thời, các doanh nghiệp cũng đề xuất lộ trình thuế rõ ràng, minh bạch và đủ thời gian chuyển tiếp để thị trường có thể thích nghi, hạn chế sốc chính sách.

Một điểm nhấn khác là đề xuất đưa quyền điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh, ngưỡng chịu thuế hay tạm khấu trừ vào thẩm quyền của Chính phủ thay vì Quốc hội, nhằm tăng tính linh hoạt và tránh tình trạng chính sách “chạy sau thực tế”.

Có thể thấy rõ, Dự án Luật Thuế thu nhập cá nhân (thay thế) không chỉ là một bản chỉnh lý kỹ thuật, mà là nỗ lực tái thiết lập hệ khung thuế cá nhân phù hợp hơn với nền kinh tế hiện đại. Đây cũng là lúc Nhà nước cần định vị lại triết lý thuế thu nhập cá nhân: không chỉ là công cụ thu ngân sách, mà còn là công cụ phân phối lại thu nhập hợp lý, thúc đẩy tiêu dùng và khuyến khích các nhóm nhân lực trọng điểm như chuyên gia, nhà khoa học, lực lượng đổi mới sáng tạo.

Tuy nhiên, để đạt được điều đó, luật cần tránh sa vào việc mở rộng quá nhiều mà thiếu trọng tâm, gây rối cho người nộp thuế và khó thực thi; đồng thời cần được đánh giá tác động kỹ lưỡng, thử nghiệm kỹ trước khi áp dụng đại trà.

Phó Thủ tướng Hồ Đức Phớc kết luận cuộc họp bằng thông điệp rõ ràng: dự thảo luật cần tiếp thu đầy đủ các ý kiến xác đáng, đặc biệt là các góp ý về thu nhập từ bất động sản, chứng khoán, mức giảm trừ gia cảnh và chính sách ưu đãi nhân lực chất lượng cao, để đảm bảo tính khả thi khi luật được ban hành, mang lại lợi ích cân bằng cho người dân, doanh nghiệp và ngân sách quốc gia.