Công nghiệp hỗ trợ từ vai trò gia công sang đối tác đồng hành

Bài toán thoát mác gia công

Năm 2025 và những tháng đầu năm 2026, chứng kiến dòng vốn FDI đổ vào Việt Nam tiếp tục duy trì đà tăng trưởng ấn tượng. Việc Việt Nam trở thành điểm đến chiến lược của các tập đoàn đa quốc gia đã mở ra cánh cửa rộng lớn cho ngành công nghiệp hỗ trợ.

Tuy nhiên, nhìn vào bức tranh thực tế, cơ hội vẫn chưa đi đôi với vị thế tương xứng của các doanh nghiệp nội địa. Việt Nam hiện có gần 6.000 doanh nghiệp hỗ trợ, nhưng phần lớn vẫn đang quẩn quanh với bài toán gia công đơn thuần thay vì tiến lên nấc thang cao hơn trong chuỗi giá trị.

Minh chứng rõ nét nhất đến từ chuỗi cung ứng của Honda Việt Nam, một đơn vị đã có mặt gần 30 năm tại thị trường trong nước. Ông Phạm Hoàng Long, Trưởng khối cung ứng của Honda Việt Nam, cho biết đơn vị này đang sở hữu mạng lưới gồm 150 nhà cung cấp phụ tùng, 350 nhà cung cấp phụ trợ và 50 nhà cung cấp vận tải. Dù con số nhà cung cấp nội địa đã vượt mức 30, nhưng giá trị mua hàng từ các doanh nghiệp thuần Việt vẫn chưa chạm ngưỡng 20%.

Sự chênh lệch này bắt nguồn từ việc sản phẩm của doanh nghiệp Việt chủ yếu là linh kiện đơn chiếc, thiếu hàm lượng chất xám và sự đầu tư sâu vào nghiên cứu và phát triển (R&D).

So với các đối thủ FDI, doanh nghiệp nội địa vẫn đang ở thế thụ động: sản xuất theo đơn đặt hàng có sẵn thay vì chủ động thiết kế linh kiện phù hợp với nhu cầu biến đổi của khách hàng.

Khi các xu hướng mới như xe điện bùng nổ, rào cản về kỹ thuật và khả năng đối ứng rủi ro đang trở thành bài kiểm tra khắc nghiệt đối với các nhà cung ứng hiện tại.

Chuyển dịch tư duy để nắm giữ tấm vé đối tác chiến lược

Trong bối cảnh mới, vị thế của doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ cần phải thay đổi từ người bán hàng sang người đồng hành. Theo ông Phạm Minh Thắng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Công nghiệp hỗ trợ Việt Nam, thay vì ngồi chờ khách hàng tìm đến, doanh nghiệp cần chủ động tiếp cận các tiêu chuẩn khắt khe để tự nâng cấp mình. Đặc biệt, với những đơn vị đã có nền tảng cung ứng cho các tập đoàn FDI, việc thấu hiểu bối cảnh thị trường và nhu cầu của đối tác là điều kiện tiên quyết để tồn tại.

Đồng quan điểm, bà Trần Thị Thu Trang, Chủ tịch Công ty CP Công nghệ thế hệ mới HanelPT, nhấn mạnh rằng doanh nghiệp không nên chỉ bán một sản phẩm dịch vụ thuần túy. Câu hỏi quan trọng nhất lúc này là khách hàng đang gặp khó khăn gì và doanh nghiệp làm thế nào để đi trước sự mong đợi của họ. Việc bán trí tuệ tập thể và văn hóa doanh nghiệp kết hợp với giải pháp kỹ thuật chính là năng lực cốt lõi giúp doanh nghiệp Việt tạo ra sự khác biệt.

Để thực sự nâng cấp vị thế, các chuyên gia cho rằng doanh nghiệp hỗ trợ cần thực hiện chuyển đổi kép: số hóa gắn liền với xanh hóa. Đây không còn là lựa chọn mà là yêu cầu bắt buộc về phát triển bền vững và truy xuất nguồn gốc từ các thị trường quốc tế.

Việc chuẩn hóa hệ thống vận hành và đầu tư bài bản cho R&D sẽ giúp doanh nghiệp thoát khỏi cái bóng gia công, chuyển mình thành đối tác chiến lược cùng giải quyết các bài toán về công nghệ và tiến độ.

Về phía cơ chế, những định hướng mới tại Nghị định số 205/2025/NĐ-CP về phát triển công nghiệp hỗ trợ đang mang lại kỳ vọng lớn. Việc Nhà nước chuyển dịch từ hỗ trợ dàn trải sang tập trung vào R&D, thử nghiệm và giám định chất lượng sẽ là đòn bẩy quan trọng.

Khi những nút thắt về chính sách được tháo gỡ và tư duy doanh nghiệp được đổi mới, ngành công nghiệp hỗ trợ Việt Nam hoàn toàn có thể tự tin đứng vững trước những đợt tái cấu trúc mạnh mẽ của chuỗi cung ứng toàn cầu.