Cơ hội làm mới dòng vốn đầu tư Philippines vào Việt Nam

Tính đến tháng 4/2024, tổng số dự án đầu tư Philippines tại Việt Nam mới chỉ đạt 98 dự án, với tổng vốn đăng ký khoảng 609,46 triệu USD – theo số liệu của Bộ Kế hoạch và Đầu tư. Con số này quá khiêm tốn nếu đặt cạnh mốc kim ngạch thương mại hai chiều 8,66 tỷ USD mà hai nước đạt được trong năm 2024, trong đó Việt Nam xuất siêu 3,72 tỷ USD. Rõ ràng, đầu tư không song hành cùng thương mại.

Các nguyên nhân được chỉ ra bao gồm: vị trí địa lý không thuận lợi bằng các nhà đầu tư lớn trong khu vực như Hàn Quốc, Trung Quốc, Nhật Bản; năng lực vốn và công nghệ của doanh nghiệp Philippines nhìn chung ở mức vừa và nhỏ; và đặc biệt là thiếu kênh thông tin hiệu quả, thiếu cơ chế xúc tiến đầu tư bài bản giữa hai nước. Suốt ba thập kỷ, đầu tư của Philippines chủ yếu rơi vào nhóm dự án sản xuất đơn ngành, phân tán về địa lý và không hình thành được cụm liên kết hay chuỗi giá trị nội khối.

Tình trạng “trầm lắng” này không chỉ khiến Philippines đánh mất cơ hội đầu tư vào nền kinh tế đang tăng trưởng nhanh của Việt Nam, mà còn khiến Việt Nam bỏ lỡ khả năng cân bằng lại cán cân thương mại với đối tác láng giềng.

Tuy nhiên, cục diện này đang có cơ hội được thay đổi. Ngày 5/8/2025, Công ty Aboitiz Power – công ty con thuộc Tập đoàn Aboitiz, một trong những tập đoàn kinh tế lớn và lâu đời nhất Philippines – đã có buổi làm việc với lãnh đạo các cơ quan chức năng Việt Nam để bày tỏ mong muốn đầu tư vào lĩnh vực năng lượng. Động thái này không chỉ thể hiện niềm tin ngày càng lớn của nhà đầu tư Philippines vào môi trường đầu tư Việt Nam, mà còn có thể trở thành cú hích tạo hiệu ứng lan tỏa trong cộng đồng doanh nghiệp Philippines.

Aboitiz Group hiện sở hữu tổng tài sản khoảng 17 tỷ USD và hoạt động trong nhiều lĩnh vực chiến lược như năng lượng, cơ sở hạ tầng, ngân hàng, bất động sản, thực phẩm. Riêng Aboitiz Power hiện đang vận hành 50 nhà máy điện với tổng công suất 5.000 MW tại Philippines, sở hữu tổng tài sản gần 9,7 tỷ USD (tính đến quý I/2025).

Tại Việt Nam, Aboitiz không phải là cái tên hoàn toàn mới. Tập đoàn này thông qua các công ty thành viên đã thực hiện một số dự án sản xuất thức ăn chăn nuôi tại Tây Ninh (trước thuộc Long An), TP.HCM (trước thuộc Bình Dương), Ninh Bình và Hà Nội với tổng công suất lên tới hàng trăm nghìn tấn mỗi năm. Tuy nhiên, các dự án này chủ yếu quy mô trung bình, chưa tạo tác động lan tỏa đáng kể tới chuỗi giá trị sản xuất trong nước.

Trong buổi làm việc với Thương vụ Việt Nam tại Philippines ngày 2/6/2025, các lãnh đạo cấp cao của Aboitiz – bao gồm ông Tristan Aboitiz (Chủ tịch Aboitiz Foods), ông Carlos Aboitiz (Giám đốc Aboitiz Power) và ông Rafael Aboitiz (Phó Chủ tịch Aboitiz InfraCapital) – đều xác nhận Việt Nam là một trong những thị trường chiến lược trọng điểm mà tập đoàn sẽ ưu tiên mở rộng đầu tư trong giai đoạn 2025–2030.

Lĩnh vực được Aboitiz đặc biệt quan tâm là năng lượng, trong đó có điện tái tạo – một trong những ưu tiên phát triển của Chính phủ Việt Nam trong bối cảnh cam kết chuyển đổi xanh và trung hòa carbon đến năm 2050. Đây là sự trùng khớp về chiến lược mà nếu được hiện thực hóa, có thể đưa Aboitiz trở thành nhà đầu tư chiến lược trong lĩnh vực năng lượng tại Việt Nam.

Trong khi dòng vốn từ Philippines vào Việt Nam chưa xứng tầm, thì xu hướng ngược lại lại ghi nhận những bước tiến rõ rệt. Một trong những ví dụ tiêu biểu là Tập đoàn Vingroup. Năm 2024, VinFast chính thức khai trương showroom tại Philippines, mở đầu chuỗi hiện diện sản phẩm và thương hiệu tại quốc gia này. Đến năm 2025, hãng taxi điện Green SM cũng bắt đầu hoạt động tại đây, đánh dấu lần đầu tiên một doanh nghiệp Việt thực hiện đầu tư có quy mô và lâu dài tại Philippines.

Sự tương hỗ đầu tư này là điều kiện quan trọng để thiết lập quan hệ đầu tư hai chiều bền vững. Tuy nhiên, để tạo cú hích thực sự, cần sự can thiệp ở cấp chính sách. Đó là: Cơ chế hợp tác đầu tư song phương cần được thiết lập cụ thể, ưu tiên các lĩnh vực chiến lược như năng lượng, hạ tầng, công nghệ; Xúc tiến đầu tư chuyên ngành thay vì hoạt động tổng thể dàn trải, cần có các diễn đàn, hội nghị đầu tư cấp tập đoàn – đặc biệt giữa các doanh nghiệp lớn như Vingroup, Aboitiz, San Miguel, Metro Pacific…; Cải thiện thể chế đầu tư tại Việt Nam theo hướng minh bạch, ổn định, và đồng bộ giữa trung ương và địa phương. Đặc biệt là trong các lĩnh vực mới như năng lượng tái tạo, hạ tầng công nghệ cao; Tạo quỹ đất sạch và hạ tầng đồng bộ tại các khu công nghiệp, khu kinh tế, đồng thời nâng cao năng lực cung ứng dịch vụ kỹ thuật, nhân lực cho nhà đầu tư nước ngoài.

Ngoài ra, các Thương vụ Việt Nam tại nước ngoài cần được tăng cường nguồn lực và trao quyền để không chỉ xúc tiến thương mại mà còn chủ động "dẫn dắt dòng vốn". Việc kết nối thành công với Aboitiz cho thấy vai trò chiến lược của các cơ quan này trong việc mở rộng hợp tác đầu tư.

Động thái quay lại thị trường Việt Nam của Aboitiz là một tín hiệu rõ ràng cho thấy niềm tin của giới đầu tư Philippines đang dần quay trở lại. Đây là thời điểm thích hợp để Việt Nam "làm mới" dòng vốn Philippines, biến mối quan hệ thương mại mạnh thành quan hệ đầu tư thực chất.

Vấn đề không còn là liệu các nhà đầu tư Philippines có quan tâm đến Việt Nam hay không, mà là Việt Nam sẽ làm gì để giữ được sự quan tâm đó. Nếu tận dụng tốt cơ hội từ Aboitiz và cải thiện toàn diện môi trường đầu tư, Việt Nam không chỉ thu hút thêm nhiều dòng vốn từ Philippines mà còn nâng tầm vai trò trung tâm kết nối chuỗi giá trị ASEAN trong các lĩnh vực năng lượng, hạ tầng và công nghệ cao.