Cơ chế tài chính cho tăng trưởng dầu khí bền vững

Giải bài toán bất định trong hoạt động thăm dò

Trong chuỗi giá trị của ngành dầu khí, công tác tìm kiếm và thăm dò luôn đóng vai trò khởi đầu mang tính quyết định đến sự sống còn của toàn ngành. Tuy nhiên, đây cũng là lĩnh vực chịu mức độ rủi ro và bất định cao nhất trong mọi hoạt động đầu tư kinh doanh.

Để phát hiện một mỏ mới và đánh giá khả năng thương mại, doanh nghiệp phải chấp nhận bỏ ra nguồn kinh phí vô cùng lớn, từ hàng chục đến hàng trăm triệu USD cho các chuỗi hoạt động kỹ thuật phức tạp như nghiên cứu địa chất, thu nổ địa chấn, khoan tìm kiếm và khoan thẩm lượng.

Dẫu vậy, xác suất thành công không bao giờ là tuyệt đối. Khi một giếng khoan thăm dò không tìm thấy dầu khí hoặc trữ lượng không đạt điều kiện thương mại, toàn bộ nguồn vốn đầu tư khổng lồ bỏ ra trước đó sẽ nghiễm nhiên biến thành chi phí rủi ro.

Sự bất định này tạo ra một rào cản lớn do tính chất lệch pha giữa chu kỳ đầu tư dài hạn kéo dài từ 5 đến 10 năm của các dự án thăm dò với cơ chế quản trị tài chính ngắn hạn theo từng năm. Khi giá dầu thị trường thế giới biến động theo chiều hướng bất lợi hoặc dòng tiền gặp khó khăn, ngân sách dành cho công tác thăm dò luôn là khoản mục dễ bị cắt giảm đầu tiên.

Việc thu hẹp đầu tư có thể chưa để lại hậu quả ngay lập tức đối với sản lượng khai thác hiện tại, nhưng nó sẽ tạo ra một khoảng trống nguy hiểm về trữ lượng và danh mục dự án gối đầu cho những năm tiếp theo, đe dọa trực tiếp đến sự phát triển bền vững của doanh nghiệp.

Thách thức này càng trở nên gay gắt hơn bao giờ hết khi thực tiễn hoạt động thượng nguồn tại Việt Nam đang đối mặt với nguy cơ suy giảm sản lượng tự nhiên. Phần lớn các mỏ chủ lực đã đóng góp cho nền kinh tế suốt nhiều thập kỷ qua như Bạch Hổ, Rồng hay Đại Hùng đều đã bước vào giai đoạn cuối của chu kỳ khai thác.

Trong khi đó, các không gian phát hiện mới không còn dễ dàng như trước mà phần lớn tập trung ở những khu vực nước sâu, xa bờ, sở hữu cấu trúc địa chất vô cùng phức tạp hoặc là các mỏ nhỏ, mỏ cận biên với chi phí đầu tư đắt đỏ và thời gian thu hồi vốn kéo dài.

Trước thực trạng đó, tại phiên họp thẩm tra sơ bộ Dự án Luật Dầu khí sửa đổi, Chủ tịch HĐTV Petrovietnam Lê Ngọc Sơn đã kiến nghị khôi phục Quỹ rủi ro tìm kiếm thăm dò. Về bản chất, đây không phải là nguồn chi hỗ trợ từ ngân sách nhà nước, cũng không phải là hình thức ưu đãi để doanh nghiệp đầu tư thiếu trách nhiệm.

Quỹ là cơ chế tài chính cho phép doanh nghiệp trích một phần lợi nhuận sau thuế để tự tích lũy, tự tái đầu tư và tự chịu trách nhiệm đối với danh mục rủi ro của mình. Cơ chế này giúp khôi phục sự cân bằng giữa rủi ro dài hạn và mục tiêu tài chính ngắn hạn.

Ủng hộ đề xuất này, TS. Phan Ngọc Trung, Trưởng ban Tư vấn Phản biện Hội Dầu khí Việt Nam nhận định rằng không gian hoạt động ngày càng thu hẹp khiến rủi ro thăm dò tăng vọt. Việc hình thành quỹ rủi ro là thông lệ quốc tế phổ biến tại các tập đoàn dầu khí lớn nhằm bảo đảm tính liên tục cho khâu thượng nguồn. Chỉ những khoản chi tạo ra tài sản mới tính là vốn đầu tư, còn các trường hợp thất bại cần phải được ghi nhận hợp lý là chi phí rủi ro.

Đồng quan điểm, TS. Nguyễn Hữu Lương từ Viện Dầu khí Việt Nam cho rằng, Luật Dầu khí sửa đổi cần tiếp tục hoàn thiện các cơ chế ưu đãi đầu tư linh hoạt và thiết lập cơ chế chia sẻ rủi ro hài hòa giữa Nhà nước và nhà đầu tư, đặc biệt đối với các lô mỏ có điều kiện địa chất phức tạp.

Động lực cho chuyển dịch sang không gian năng lượng mới

Không dừng lại ở vai trò bảo toàn và gia tăng trữ lượng dầu khí truyền thống, việc khôi phục Quỹ rủi ro tìm kiếm thăm dò còn mang ý nghĩa chiến lược sâu sắc trong lộ trình chuyển đổi Petrovietnam từ một tập đoàn dầu khí truyền thống thành một tập đoàn công nghiệp - năng lượng hàng đầu khu vực.

Nguồn vốn nội bộ này được kỳ vọng sẽ trở thành công cụ tài chính linh hoạt, hỗ trợ đắc lực cho công tác nghiên cứu khoa học, thử nghiệm công nghệ hiện đại và tiến hành các điều tra cơ bản, tạo tiền đề vững chắc cho bước chuyển mình lịch sử này.

Dựa trên nền tảng năng lực cốt lõi sẵn có về khảo sát địa chất, quản lý mỏ, công nghệ lòng đất và kinh nghiệm vận hành các công trình biển đắt giá, Petrovietnam đang tích cực mở rộng không gian hoạt động sang các lĩnh vực năng lượng mới. Đó là điện gió ngoài khơi, chuỗi cung ứng hydrogen, công nghệ thu giữ và lưu trữ carbon (CCS) cũng như hạ tầng LNG nhập khẩu.

Tuy nhiên, việc dấn thân vào các mảng công nghệ mới này cũng tiềm ẩn không ít rủi ro kỹ thuật và thị trường. Sự chủ động từ Quỹ rủi ro sẽ cho phép tập đoàn mạnh dạn bố trí nguồn lực chuẩn bị đầu tư mà không làm ảnh hưởng tiêu cực đến các chỉ tiêu tài chính ngắn hạn.

Thông qua việc tái lập quỹ, Petrovietnam sẽ có thêm bệ phóng vững chắc để sớm hiện thực hóa các định hướng chiến lược phát triển năng lượng tái tạo ngoài khơi theo tinh thần Kết luận số 76-KL/TW của Bộ Chính trị. Sự kết hợp giữa năng lực quản trị rủi ro hiện đại và tầm nhìn chuyển dịch năng lượng xanh sẽ giúp tập đoàn duy trì vị thế trụ cột của nền kinh tế.

Có thể thấy, việc khôi phục Quỹ rủi ro tìm kiếm thăm dò là một đòi hỏi khách quan và cấp thiết từ thực tiễn. Một cơ chế tài chính được thiết kế minh bạch, vận hành chặt chẽ và phù hợp với thông lệ quốc tế không chỉ tháo gỡ nút thắt cho hoạt động thăm dò thượng nguồn, mà còn tạo động lực mạnh mẽ để Petrovietnam nâng cao năng lực tự chủ, chuyển hóa thành quả khai thác hôm nay thành nền tảng phát triển bền vững cho ngày mai, góp phần bảo đảm vững chắc an ninh năng lượng quốc gia trong dài hạn.