Cơ cấu lại vốn nhà nước tại doanh nghiệp giai đoạn 2026–2030

Kế hoạch xác định hai nhóm doanh nghiệp gồm các đơn vị tiếp tục giữ nguyên tỷ lệ vốn nhà nước và các đơn vị thuộc diện sắp xếp, cơ cấu lại vốn. Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cùng các bộ, ngành và địa phương được giao tổ chức thực hiện, kiểm soát tiến độ, báo cáo định kỳ và làm rõ trách nhiệm nếu không hoàn thành nhiệm vụ.

Hai nhóm danh mục, nhiều hình thức cơ cấu lại vốn

Quyết định số 2054/QĐ-TTg áp dụng đối với các doanh nghiệp thuộc diện phân loại theo khoản 1 Điều 5 Quyết định số 40/2026/QĐ-TTg ngày 5/8/2026 của Thủ tướng Chính phủ về tiêu chí phân loại doanh nghiệp để thực hiện cơ cấu lại vốn nhà nước tại doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp có vốn nhà nước.

Kế hoạch giai đoạn 2026–2030 gồm hai danh mục chính. Danh mục thứ nhất là các doanh nghiệp nhà nước tiếp tục giữ nguyên tỷ lệ vốn nhà nước đang nắm giữ. Danh mục thứ hai gồm doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp có vốn nhà nước thực hiện các hình thức sắp xếp, cơ cấu lại vốn nhà nước trong giai đoạn này.

Việc phân chia danh mục nhằm xác định phương án đối với từng nhóm doanh nghiệp, làm căn cứ để cơ quan đại diện chủ sở hữu tổ chức triển khai theo kế hoạch được phê duyệt. Với nhóm giữ nguyên tỷ lệ vốn, Nhà nước tiếp tục duy trì mức sở hữu hiện có. Với nhóm thuộc diện cơ cấu lại, việc thực hiện phải tuân thủ các quy định về sắp xếp và cơ cấu lại vốn nhà nước tại doanh nghiệp.

Theo nội dung kế hoạch, các hình thức thực hiện gồm tiếp tục giữ nguyên tỷ lệ vốn nhà nước đang nắm giữ; thực hiện các hình thức cơ cấu lại theo Nghị định số 57/2026/NĐ-CP ngày 12/2/2026 của Chính phủ; và các hình thức khác làm thay đổi tỷ lệ sở hữu cổ phần hoặc phần vốn góp của Nhà nước theo quy định pháp luật.

Nghị định số 57/2026/NĐ-CP là căn cứ pháp lý được viện dẫn cho việc thực hiện các hình thức cơ cấu lại vốn. Trong khi đó, Quyết định số 40/2026/QĐ-TTg xác định tiêu chí phân loại doanh nghiệp để đưa vào các danh mục tương ứng. Hai văn bản này là cơ sở để triển khai kế hoạch theo từng nhóm doanh nghiệp trong giai đoạn 2026–2030.

Danh sách doanh nghiệp cụ thể được thể hiện tại các phụ lục kèm theo Quyết định số 2054/QĐ-TTg. Thông tin hiện có chưa cung cấp đầy đủ tên từng doanh nghiệp và phương án tương ứng, vì vậy chưa đủ căn cứ để xác định cụ thể đơn vị nào tiếp tục giữ nguyên tỷ lệ vốn nhà nước hoặc thuộc diện thực hiện hình thức cơ cấu lại nào.

Việc triển khai kế hoạch đòi hỏi các cơ quan đại diện chủ sở hữu căn cứ đúng danh mục, lựa chọn thời điểm và hình thức thực hiện phù hợp với từng doanh nghiệp, đồng thời bảo đảm tuân thủ quy định pháp luật. Các phương án không thể thực hiện theo kế hoạch hoặc cần thay đổi phải được báo cáo, xem xét theo thẩm quyền.

Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước chịu trách nhiệm triển khai

Quyết định giao Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam tổ chức thực hiện cơ cấu lại vốn nhà nước giai đoạn 2026–2030 đối với các doanh nghiệp thuộc Phụ lục II. Hai cơ quan chủ động lựa chọn thời điểm và hình thức sắp xếp, cơ cấu lại vốn, bảo đảm đúng quy định pháp luật và hoàn thành kế hoạch đã được phê duyệt.

Yêu cầu đặt ra là việc thực hiện phải bám sát danh mục và tiến độ, không tùy tiện thay đổi phương án. Trường hợp không bảo đảm tỷ lệ theo khung hoặc không thể triển khai phương án đã đề ra, cơ quan liên quan phải làm rõ nguyên nhân, xác định trách nhiệm của tập thể, cá nhân có liên quan và báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, xử lý.

Bộ Tài chính đồng thời giữ vai trò đầu mối tổng hợp tình hình thực hiện kế hoạch. Hằng năm, cơ quan này tiếp nhận báo cáo từ các cơ quan đại diện chủ sở hữu, theo dõi tiến độ và tổng hợp những vấn đề phát sinh. Nếu cần điều chỉnh kế hoạch, Bộ Tài chính có trách nhiệm tổng hợp đề xuất của các cơ quan liên quan, báo cáo Thủ tướng Chính phủ xem xét, quyết định.

Cơ chế này đặt trách nhiệm theo dõi và tổng hợp ở cấp trung ương, đồng thời yêu cầu các cơ quan trực tiếp quản lý vốn nhà nước chủ động xử lý công việc thuộc phạm vi được giao. Khi phát sinh khó khăn, các cơ quan phải báo cáo rõ nguyên nhân và phương án xử lý để cấp có thẩm quyền xem xét, thay vì tự ý điều chỉnh kế hoạch.

Đối với các bộ, cơ quan ngang bộ và UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, quyết định yêu cầu khẩn trương xây dựng, trình cấp có thẩm quyền phê duyệt kế hoạch sắp xếp, cơ cấu lại vốn giai đoạn 2026–2030 đối với những doanh nghiệp thuộc nhóm đặc thù.

Nhóm này gồm công ty nông, lâm nghiệp; doanh nghiệp trực tiếp phục vụ quốc phòng, an ninh; và doanh nghiệp kết hợp kinh tế với quốc phòng, an ninh. Các cơ quan đại diện chủ sở hữu phải hoàn thành việc xây dựng, trình phê duyệt kế hoạch trong năm 2026. Đây là mốc thời gian cụ thể để các đơn vị liên quan chủ động triển khai, tránh kéo dài quá trình chuẩn bị phương án.

Về chế độ báo cáo, các bộ, cơ quan ngang bộ và UBND cấp tỉnh phải gửi báo cáo tình hình thực hiện sắp xếp doanh nghiệp về Bộ Tài chính trước ngày 31/1 hằng năm. Báo cáo là cơ sở để tổng hợp tiến độ, đánh giá việc thực hiện kế hoạch và xác định những nội dung cần xử lý hoặc điều chỉnh.

Quyết định cũng yêu cầu làm rõ trách nhiệm trong trường hợp không thể hoàn thành đúng hạn hoặc không thực hiện được phương án theo kế hoạch. Việc xác định nguyên nhân, trách nhiệm của tập thể và cá nhân liên quan là căn cứ để báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, xử lý theo quy định pháp luật.

Kế hoạch cơ cấu lại vốn nhà nước giai đoạn 2026–2030 đặt ra yêu cầu phối hợp giữa cơ quan quản lý vốn, bộ, ngành và chính quyền địa phương. Kết quả thực hiện phụ thuộc vào việc phân loại đúng doanh nghiệp, triển khai đúng phương án, bảo đảm tiến độ và xử lý kịp thời các vướng mắc. Cùng với đó, cơ chế báo cáo định kỳ và yêu cầu xác định trách nhiệm tạo cơ sở để theo dõi quá trình thực hiện kế hoạch trong toàn giai đoạn.